10 năm ở đường sách

 https://tuoitre.vn/10-nam-o-duong-sach-20260111083154317.htm?fbclid=IwY2xjawPQPexleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeubgEp8Q_FPh7EkjYvT_UC3Yw7rk-egwv88zatnGwVyM2N1P5ia7UiTBBaP4_aem_CwpoBakA3CffMtDk8q8Zeg

 Nguyễn Thị Hậu

Vừa qua tôi được tham dự lễ kỷ niệm 10 năm Đường sách TP.HCM. Một buổi lễ trang trọng, vui tươi và mang tính cộng đồng cao. Không khí lễ hội không chỉ ở sân khấu chính, mà còn tràn ngập cả con đường với những gian hàng tấp nập người qua lại. Đó là cảnh tượng đúng với những gì từ 10 năm trước nhiều người mơ ước, khi Đường sách mới ra đời.

10 năm qua, niềm vui của tôi và nhiều người khi đến với Đường sách, đầu tiên là ở đây “quyền được tiếp cận văn hóa” một cách bình đẳng giữa mọi người. Từ “người thành phố” đến du khách ghé qua, từ người già đến người trẻ, từ anh chị công nhân, buôn bán đến người nghiên cứu, các học giả… Các gian hàng ở đây từ sách đến văn hóa phẩm khá đa dạng về chủng loại, giá cả, phục vụ nhiều nhu cầu khác nhau, “túi tiền” khác nhau. Việc dễ tiếp cận và chi phí thấp là “điểm cộng” so với các thiết chế văn hóa khép kín, như rạp phim, nhà hát, bảo tàng có vé, trung tâm thương mại…

Không gian mở, xanh mát thân thiện ở đây khiến việc đọc sách, nghe nói chuyện chuyên đề, tham gia workshop trở thành một hoạt động đời sống thường nhật, chứ không phải một hoạt động mang tính hàn lâm, góp phần khuyến khích và nuôi dưỡng thói quen đọc sách và học tập trong những điều kiện khác nhau. Trong bối cảnh thành phố đông đúc, áp lực, những không gian yên tĩnh và nhân văn như vậy giúp người dân “sống chậm lại”, tái cân bằng cảm xúc, giúp cải thiện sức khỏe tinh thần của cư dân đô thị.

Với một thành phố lớn như TP.HCM, rất cần thiết duy trì, thậm chí tái tạo giao tiếp xã hội cho cộng đồng dân cư luôn biến động phức tạp. Đường sách tạo không gian gặp gỡ nhiều thế hệ có thể cùng chia sẻ hoạt động hay nghỉ ngơi giải trí trong một không gian văn hóa, điều mà đô thị hiện nay đang thiếu. Tại đây tạo điều kiện cho các sinh hoạt cộng đồng, tạo nên mạng lưới kết nối xã hội, góp phần nuôi dưỡng tinh thần công dân: Khi người dân quen với việc sử dụng và giữ gìn không gian chung, ý thức công cộng và trách nhiệm xã hội được hình thành một cách tự giác.

Đối với xã hội, Đường sách là mô hình “xã hội hóa” nguồn lực văn hóa với sự đầu tư không lớn nhưng hiệu quả dài hạn. Đường sách mang lại hình ảnh đô thị hiện đại và quản trị đô thị văn minh. Gia tăng sức hấp dẫn du lịch văn hóa vì không gian này trở thành điểm dừng chân đặc trưng, khác biệt với mô hình mua sắm hay giải trí thuần túy. TP.HCM có một không gian văn hóa công cộng như Đường sách không chỉ là “điểm đến”, mà là một” hạ tầng mềm” của đô thị hiện đại. Lợi ích của nó lan tỏa trên nhiều tầng: từ cá nhân, cộng đồng đến xã hội và quản trị đô thị.

Quan trọng hơn cả là những không gian như Đường sách lưu giữ ký ức đô thị đương đại: ký ức về đọc sách, trò chuyện, suy tư, học hỏi giữa lòng thành phố. Không ồn ào, không phô trương, nhưng bền bỉ định hình “chất” của một đô thị đáng sống. Nếu coi hạ tầng cứng (đường sá, cao ốc) là thân thể của thành phố, thì những không gian văn hóa công cộng như Đường sách chính là tâm hồn đô thị. Từ đó hình thành Di sản văn hóa đương đại như nhiều quốc gia từng có.

Tôi luôn mong TP.HCM có thêm những không gian văn hóa công cộng như Đường sách. Những hoạt động hướng đến và vì người dân sẽ góp phần xây dựng môi trường đô thị nhân văn, nơi văn hóa không chỉ là sản phẩm tiêu dùng hay sự kiện lễ hội, mà là nơi nguồn lực xã hội có vai trò quan trọng cho phát triển bền vững.

Ngày 10/1/2026 – bài đầu tiên của 2026 – trừ bài tết

Ý kiến cho báo TT (Ái Nhân)

Vừa qua việc TP quyết định xây dựng công viên ở số 1 Lý Thái Tổ và khu vực Bến Nhà Rồng đã nhận được sự đồng thuận của người dân. Bởi vì chúng ta còn quá thiếu nhưng không gian văn hóa công cộng, nhất là hiện nay TP Hồ Chí Minh đã có một không gian và dân số lớn hơn, tương lai gần sẽ là một “siêu đô thị”.

Và nay TP. HCM vừa quyết định dành một số “khu đất vàng” từ nhiều năm nay bị rào chắn trông rất hoang phế ở những vị trí trung tâm, để làm công viên, vườn hoa phục vụ người dân vào dịp Tết 2026. Như vậy tết này người dân có thêm nhiều nơi để đến vui chơi, những khu đất vàng thực sự được tăng thêm giá trị sử dụng dù có thể chỉ trong một thời gian ngắn. Việc chủ trương “xã hội hóa” đầu tư vào những công trình này là phù hợp, vì ngoài giá trị kinh tế, giá trị văn hóa mà doanh nghiệp đóng góp cho thành phố còn quan trọng hơn!

Những hoạt động hướng đến người dân, vì lợi ích cộng đồng như vậy góp phần xây dựng môi trường đô thị nhân văn. Thành phố đáng sống, ngoài những tiêu chí khác, còn là nơi mà không gian nghỉ ngơi, vui chơi giải trí, giao tiếp cộng đồng ngày càng được quan tâm, là nơi mọi nguồn lực xã hội có nghĩa vụ và trách nhiệm tham gia vào sự phát triển đô thị, trong sự định hướng của chính quyền và giám sát của cộng đồng dân cư.

11.1.2026

NGÔN NGỮ QUÊ NHÀ hay là "TIẾNG MẸ ĐẺ CHA SANH"

1.

Trước 1975, hồi còn ở HN có thời gian rất dài nhà tôi ở khu tập thể của Đoàn Cải lương Nam Bộ, nơi ba tôi làm việc. Lúc nhỏ tôi thường theo ba đến phòng tập xem các cô chú tập mấy vở cải lương. Phòng tập ở giữa khu tập thể, là một gian phòng rất lớn, trống trải, sát tường có những cây đà gác ngang (giống phòng tập múa, nhưng không có gương) để tập vũ đạo (những động tác cải lương) do ông Tám Danh (nghệ sĩ Nguyễn Phương Danh) hướng dẫn. Những vở cải lương thời ấy tôi xem tập đến thuộc lòng, như Cuộc khởi nghĩa Nam kỳ, Mẫu đơn tiên, Thạch Sanh, Người con gái đất đỏ, và Kiều Nguyệt Nga… Diễn viên khi ấy phần lớn là các cô chú anh chị Nam Bộ tập kết ra Bắc, về sau khoảng 1964, 1965 có thêm các anh chị học từ trường Nghệ thuật về đoàn, là người Bắc nên được tập nói tiếng Nam Bộ và không bao lâu thì nói rất thuần thục, như người Nam Bộ.

Cả thời thơ ấu gia đình tôi sống trong môi trường của lối sống, ngôn ngữ Nam Bộ. Nhưng tôi bắt đầu đi nhà trẻ từ khi mới 2, 3 tháng tuổi, rồi đi mẫu giáo đến 4,5 tuổi, một thời gian dài đi sơ tán về vùng nông thôn, rồi về HN đến 1975 thì cùng gia đình trở về Sài Gòn… môi trường học tập và sinh hoạt của tôi là ngôn ngữ miền Bắc. Thế là trong tôi hình thành hai “vùng ngôn ngữ” và qua đó là hai “vùng văn hóa”. Cả hai hòa hợp với nhau và trở thành nguồn vốn văn hóa đa dạng, phong phú, cho tôi nhiều cảm xúc và sự hiểu biết văn hóa các vùng miền khác nhau. Quan trọng hơn nó cho tôi cách nhìn nhận khá cởi mở về sự “khác biệt văn hóa”, sau này khi đi theo con đường nghiên cứu, giảng dạy, tôi cũng phần nào tránh được tư duy “trung ương tập quyền/độc quyền” về văn hóa.

Dài dòng vậy để thấy rằng, ngôn ngữ Nam Bộ luôn là tiếng nói quen thuộc, thân thuộc với tôi từ thời thơ ấu đến bây giờ, nhưng không hề cản trở tôi nói tiếng Hà Nội (và khi viết có phần cũng giống bạn bè Hà Hội), dù đã gần 50 năm tôi sống ở Sài Gòn.

2.

Năm học cấp 3, trong chương trình của môn văn bắt đầu học về tác giả Nguyễn Đình Chiểu với hai tác phẩm tiêu biểu là Lục Vân Tiên (trích đoạn) và Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc. Từ nhỏ tôi đã thuộc lòng vở cải lương Kiều Nguyệt Nga nên không xa lạ với hình tượng “Lục Vân Tiên đánh cướp” một cách xả thân quên mình:

"Vân Tiên ghé lại bên đàng

Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô

Kêu rằng bớ đảng hung đồ

Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân…"

Nhưng cũng rất ý tứ tế nhị với Kiều Nguyệt Nga:

"Khoan khoan ngồi đó chớ ra

Nàng là phận gái ta là phận trai"

…

Năm sau tôi học tác phẩm Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc. Tôi còn nhớ thầy giáo khi giảng về bài này đã đọc tác phẩm đúng theo kiểu văn tế ngày xưa, nghe rất lạ nhưng đầy hào hùng và thương cảm. Bình thường mà nghe kiểu đọc ấy chắc bọn nhóc sẽ cười bò lăn – thời ấy tất cả những gì thuộc về “phong kiến” đều là xấu xa, là đáng chê, chưa kể một tâm lý văn hóa “cứ khác mình là… không hay!”. Nhưng bữa đó, có lẽ chính chất mộc mạc, giản dị và thẳng thắn nhưng không gay gắt của ngôn ngữ Nam Bộ đã mang lại một cảm xúc văn chương mạnh mẽ bên cạnh “tinh thần yêu nước” luôn được nhắc đến của tác giả và tác phẩm này. Ngôn ngữ biểu cảm, lời ăn tiếng nói nôm na giản dị là yếu tố thuyết phục nhiều người còn xa lạ với văn chương Nam Bộ.

Với riêng tôi, bài Văn tế... là tác phẩm văn học tôi thuộc lòng ngay từ lần đầu được học, và lần nào đọc lại cũng tràn đầy cảm xúc. Đặc biệt ngôn ngữ và hình ảnh gần gũi thân thuộc như chính bà con anh em tôi ở miền Tây. "Tiếng mẹ đẻ cha sanh" nên tôi luôn yêu thích văn chương của Nguyễn Đình Chiểu, vì gốc gác gia đình cũng là “dân ấp dân lân” ở miền sông nước Cù lao Giêng, Chợ Mới, An Giang. Mỗi lần về Bến Tre tôi đều tới viếng mộ cụ Nguyễn Đình Chiểu, mộ cụ Phan Thanh Giản, mộ cụ Võ Trường Toản, những trí thức danh nhân luôn được người Nam bộ trân trọng và tôn kính!

Nhiều người so sánh văn thơ của Nguyễn Đình Chiểu và Nguyễn Du và có ý kiến hơn kém này khác. Với tôi, dù cả hai Nhà thơ đều thấm đẫm tinh thần nhân văn nhưng sự so sánh này khá khập khiễng, bởi xuất thân, bởi môi trường xã hội, và cũng bởi “hoàn cảnh ngôn ngữ” tiếng Việt của hai Cụ quá khác nhau. Một bên quan chức, hàn lâm, chau chuốt, bóng bẩy, “tinh vi”; một bên thầy đồ, bình dân, mộc mạc, có sao nói vậy… Văn chương hay nghệ thuật, với cá nhân người đọc binh thường như tôi, yếu tố quan trọng là hợp hay không hợp, thích hay không thích. Có những tác phẩm hay, tác giả nổi tiếng nhưng có thể không thích/hợp, vậy thôi.Và có lẽ không thể phủ nhận yếu tố “nguồn gốc” có tác động lớn đến cảm nhận văn chương, ngôn ngữ.

3.

Sau này, đọc nhiều hơn về văn chương Nam Bộ, tôi đã nhận xét:

Công trình, tác phẩm của các nhà văn hóa, nhà văn Nam Bộ thường được viết và diễn đạt bằng ngôn ngữ trong sáng, giản dị, bình dân, không theo phong cách “hàn lâm” dù đó là những tri thức khoa học từ phương Tây hay công trình khảo cứu thực tế công phu. Tác phẩm của nhiều nhà văn như Ca Văn Thỉnh, Sơn Nam, Vương Hồng Sển, Trang Thế Hy, Trần Kim Trắc… hay trước đó là Nguyễn Đình Chiểu, Hồ Biểu Chánh, Bình Nguyên Lộc… và sau đó như Đoàn Giỏi, Nguyễn Quang Sáng hay bây giờ là Nguyễn Ngọc Tư… đều mang lại cho người đọc cảm nhận đầu tiên: họ viết vì tình yêu quê hương sâu đậm, tình yêu cụ thể dành cho từng con người thân quen, từng cảnh vật gần gũi… Họ viết như để nói lên lòng biết ơn với những bậc Tiên hiền, Hậu hiền – những con người bình thường nhưng có công khai hoang lập làng nên được nhân dân tôn thờ trong các đình làng Nam Bộ, cùng với vị Thần được sắc phong của nhà vua. Họ viết như để đền ơn đáp nghĩa với quê hương mà cũng như để chuyện trò với bạn bè gần xa.

Trong tạp bút Dạo chơi của nhà văn Sơn Nam có một câu “lưu niệm” ngắn ngủi của một bạn trẻ Việt kiều về thăm quê:

"Ba cho về thăm đình cũ. Con rất cảm động, thương bà con anh em.

Quê hương buồn quá. Con chúc tất cả bình yên."

Chỉ vậy thôi mà chạm vào trái tim, lần nào đọc lại cũng rưng rưng…

Vì sao khi viết về vùng đất này người ta hay dùng “đất và người Nam Bộ”? Phải chăng vì “đất mới” Nam Bộ thì xa xôi cách trở về địa lý, miền ngoài nhìn người Nam Bộ thì “lạ” về lối sống, ứng xử, phong tục tập quán? Sự xa – lạ ấy mang lại cho người vùng miền khác không ít cái nhìn phiến diện, thậm chí thiên lệch khi tìm hiểu, đánh giá về văn hóa, về lịch sử, về con người Nam Bộ. Cho nên, đọc những tác phẩm của tác giả Nam Bộ nếu tinh ý ta sẽ nhận thấy ẩn hiện trong đó câu trả lời cho những thiên kiến không đúng, chưa trúng. Người Nam Bộ không đao to búa lớn, không đối một đáp hai để cố chứng minh mình là ai, mình là thế nào, văn phong cứ nhẹ nhàng có khi tưng tửng với những câu chuyện đời thường, và người đọc tự hiểu ra rằng “đất Nam Bộ, người Nam Bộ coi dậy mà hổng phải dậy! Đừng có nhìn ba chớp ba nháng… ”. Sự thâm thúy mà hóm hỉnh làm cho ai đó lỡ phán bậy phán bạ phải nhận ra cái nông cạn sai sót của mình mà không bị “quê độ”, vẫn có thể cùng ngồi với nhau trong bữa nhậu, cụng một ly để “bỏ qua” chuyện cũ.

Mấy năm trước nhiều bạn hỏi tôi “Sao những tập tùy bút của chị có rất nhiều bài về Sài Gòn, Nam Bộ nhưng tựa sách thì không cuốn nào có chữ Sài Gòn?”. Bạn à, người Nam Bộ yêu dữ lắm cũng chỉ dùng một chữ “thương”. Khi bạn thương một người đến mức chỉ cần tên người đó thoáng qua cũng làm cho tim bạn nghẹn lại vì lỡ nhịp… có cần gì phải luôn gọi tên người ấy, phải không?

Ngôn ngữ văn thơ Nguyễn Đình Chiểu thể hiện tinh thần yêu nước “Thác mà trả nước non rồi nợ, danh thơm đồn sáu tỉnh chúng đều khen; Thác mà ưng đền miếu để thờ, tiếng ngay trải muôn đời ai cũng mộ”, hay ca ngợi phẩm chất con người “trai thời trung hiếu làm đầu/ Gái thời tiết hạnh làm câu trau mình”, với người Nam bộ cũng không phải bóng bẩy cao siêu mà vẫn đi vào lòng người, là vậy.

Nguyễn Thị Hậu

Sài Gòn, tháng 7 – 8/2022

https://www.diendan.org/sang-tac/ngon-ngu-que-nha-hay-la-201ctieng-me-de-cha-sanh201d?fbclid=IwAR3Sfd1C6U7ee134pB7FcVKETJGpIBisjk7T-5iSafhP4V1iLf5HpAubI0o

TẾT TRUYỀN THỐNG TRONG THỜI 4.0

  

Từ khi bước sang thế kỷ 21 nước ta đã có nhiều thay đổi trong sinh họat dịp Tết, đó là “sự chuyển dịch” ngày càng nhanh từ tính chất truyền thống - hướng nội sang hiện đại - hướng ngọai. Nếu trước đây ngày Tết mang ý nghĩa đón chào năm mới và sum họp gia đình thì giờ đây, ý nghĩa đón chào năm mới đã “dịch chuyển” đến sớm hơn, từ dịp Noel đến Tết dương lịch.

Quá trình giao lưu và hội nhập văn hóa giữa nước ta và thế giới đã mang đến những sinh họat mang tính quốc tế, như từ cuối tháng mười một đến Giáng sinh và Tết dương lịch có nhiều sinh họat văn hóa giải trí, từ lễ hội đến những dịp hàng hóa được bán giá rẻ khuyến mãi... Nhịp sống đô thị và công nghiệp đã phổ biến ở các thành phố lớn, nơi có hàng triệu người nhập cư, nhiều công ty nước ngoài đến sinh sống và làm việc.

Do đó, ý nghĩa ngày Tết giờ đây chủ yếu là lưu giữ truyền thống sum họp gia đình và mừng thọ ông bà cha mẹ. Dịp Tết với người Việt là lúc ông bà cha mẹ được gần gũi con cháu, con cái thể hiện sự chăm sóc ân cần với cha mẹ ông bà. Hơn hết cả là một dịp để gia đình gắn bó tình cảm với nhau hơn. Tuy nhiên, không nhiều gia đình Việt Nam còn giữ được tập tục này vì con cháu thường sống riêng, có khi ở xa không có điều kiện về thăm gia đình, nhất là vào dịp Tết tàu xe khó khăn… Bù lại bây giờ có điện thọai, có internet, không chỉ trong nước mà ở nước ngòai cũng có thể thăm hỏi ông bà cha mẹ bất cứ lúc nào. Nhờ đó những ngày tết vẫn có thể “gặp mặt” nhau để thể hiện tình cảm gia đình.

Ngày trước chuẩn bị cho ba ngày Tết phải từ đầu tháng chạp, chủ yếu lo cái ăn: mua trữ nhiều lọai thực phẩm gạo nếp bánh kẹo măng miến đậu xanh bánh tráng, rồi mua rau làm các lọai dưa muối… Từ ngày 23 Ông Táo về Trời là lo tìm mua thịt mua giò chả, chuẩn bị gói bánh và những món ăn truyền thống. Rồi mấy ngày Tết loay hoay nấu ăn cúng kiếng, có đi đâu cũng quanh quanh bà con, láng giềng, ít đi chơi xa…

Bây giờ, ăn Tết, chơi Tết đã có dịch vụ “từ A đến Z”, có tất cả các lọai thực phẩm đến các tour du lịch theo mọi nhu cầu. Ở các thành phố lớn hầu như không cần lo lắng đến việc ăn uống, vì chỉ cần đi siêu thị một buổi là có đầy đủ. Bàn thờ ông bà, mâm cơm cúng chiều ba mươi đêm giao thừa vẫn đầy đủ những món ăn truyền thống nhưng không cần vất vả như xưa, muốn chưng hoa đào hoa mai ở Sài Gòn hay Hà Nội đều có.

Bây giờ người đô thị lo chơi Tết hơn, từ tháng 9 tháng 10 đã tìm mua tour du lịch Tết, mua sớm vì sợ hết chỗ. Sài Gòn, Hà Nội ngày Tết lại vắng hoe, người về quê, người đi du lịch trong ngòai nước… thành phố bỗng yên tĩnh lạ lùng. Tuy vậy Tết vẫn đáng yêu vì cái vẻ “truyền thống mà hiện đại”, nhưng cũng đôi có chút ngậm ngùi. Dường như cái bận rộn của sự lo lắng, cái tình nghĩa của sự thiếu thốn, cái ấm áp của sự sum họp… giờ chỉ còn là ký ức của nhiều thế hệ.

***

Xưa nay người Sài Gòn đều thích đi chơi Tết, ngày lễ Tết thường ra ngòai ăn tiệm, có bạn bè thì rủ nhau ra hàng quán, ít khi bày vẽ nấu nướng ở nhà. Các bà các cô nội trợ cũng hay mua thực phẩm làm sẵn: việc đặt giò chả, bánh chưng bánh tét ở Sài Gòn phổ biến từ rất lâu rồi, có lẽ do lối sống đô thị các dịch vụ phát triển sớm. Người Sài Gòn trọng lễ nghĩa nhưng không quá câu nệ chuyện phải đi thăm viếng họ hàng vào dịp Tết, họ có thể đến thăm vào trước hay sau Tết miễn là thuận tiện cho cả hai bên.

Sài Gòn ngày càng có nhiều người từ nơi khác đến làm ăn, vì vậy Sài Gòn luôn có nhiều đặc sản của các vùng miền. Ngày Tết ở Sài Gòn có thể thưởng thức nhiều món ăn khác nhau chứ không chỉ có những món truyền thống. Tết cũng là dịp Sài Gòn đón nhiều người Việt sống ở nước ngòai về thăm gia đình. Ngày Tết ở Sài Gòn các khu vui chơi giải trí, rạp phim rạp hát, hàng quán bán như ngày thường, nhiều quán bán ngay từ sáng Mùng Một, giá cả đắt hơn nhưng mọi người đều vui vẻ chấp nhận vì “tết mà!”. Các hoạt động biểu diễn văn nghệ, mở cửa công trình văn hóa như bảo tàng, rạp phim... Được “ăn theo” là dịch vụ giữ xe, bán hàng rong. Ở các thành phố với nhu cầu dịch vụ cao, Tết còn là dịp “kiếm thêm” của nhiều người, một khía cạnh nào đó có thể coi là sự “phân phối lại thu nhập” (một cách tự phát) giữa các tầng lớp khác nhau trong xã hội.

Mươi năm gần đây có nhiều gia đình trẻ thích đi du lịch mỗi khi Tết đến, một phong cách nghỉ lễ được du nhập từ phương Tây. Cũng có thể coi đó là hệ quả tất yếu của lối sống công nghiệp, hàng ngày quá bận rộn mưu sinh và lễ Tết trở thành thời gian riêng tư ngơi nghỉ. Bên cạnh đó, người có thu nhập khá trở lên cũng biết bù đắp cho sức lao động của mình một cách xứng đáng. Vì vậy Tết là dịp họ cùng gia đình đi du lịch, nghỉ ngơi, mở mang kiến thức. Tuy nhiên, không phải Tết nào họ cũng đi như vậy, vì còn những mối quan hệ với gia đình cha mẹ hai bên cần phải chu toàn. Hơn nữa, với gia đình trẻ mà hàng ngày chỉ thích ăn tiệm, Tết nhất cũng để bếp nhà lạnh tanh thì… dễ “sinh chuyện” lắm, vì với người Việt Nam bữa ăn không chỉ là ăn, mà còn là sinh họat gia đình, duy trì quan hệ gia đình. Ngày Tết lại càng có giá trị như vậy.

Một điều thú vị hiện nay, trong nhiều gia đình sinh hoạt dịp tết đã có sự thay đổi theo xu hướng “vừa đủ” cho việc mua sắm thực phẩm, quần áo, đồ dùng, phân bố thời gian cho việc nghỉ ngơi, thăm viếng cha mẹ, đi chơi, giải trí… Tùy vào hoàn cảnh điều kiện của từng người mà mức độ “vừa đủ” cũng khác nhau, nhìn chung nhu cầu cá nhân – nhất là thời gian nghỉ ngơi – được nhiều người ưu tiên. Đồng thời nhiều bạn trẻ cũng biết dung hòa nhu cầu “tự do” của mình và nhu cầu “đoàn viên” của cha mẹ để tránh xung khắc mất vui trong những ngày nghỉ Tết.

Cũng như những món ăn ngày Tết, nhiều sinh hoạt Tết xưa không còn nữa. Cũng may là có báo chí, sách vở, phương tiện kỹ thuật mới lưu giữ và truyền lại cho đời sau. Không thể bắt cuộc sống hiện đại phải theo tất cả phong tục cũ vì có những điều không còn phù hợp. Mặt khác, bảo tồn không phải là giữ nguyên truyền thống, mà chỉ nên giữ phần tinh túy nhất, phần làm nên bản sắc văn hóa và con người Việt Nam. 

Sau một kỳ đại dịch khắc nghiệt vì những tháng “lockdown” căng thẳng, phần lớn người nhập cư đã trở về quê nhà, chưa thể quay lên thành phố. Người thành phố cũng bị cắt đứt khỏi những sinh hoạt và quan hệ giao tiếp bình thường với gia đình, bạn bè, đồng nghiệp... Những ngày Tết này là dịp để mọi người mở lòng bày tỏ và đón nhận sự quan tâm, tình cảm của  gia đình, bè bạn. Khi đã trải qua giây phút sống còn chúng ta càng biết trân quý hơn sự hiện diện mỗi ngày bên nhau.

Sài Gòn 2.12.2021

Nguyễn Thị Hậu

 

KHÔNG CHỈ LÀ CHUYỆN TẤM CÁM

Nhiều người đã quen thuộc truyện Tấm Cám, câu chuyện “dì ghẻ con chồng” mà người bố thì đã chết (một kiểu “vô can”!). Mẹ con dì ghẻ giết Tấm vài lần nhưng nhờ ông Bụt nên Tấm sống lại. Câu chuyện kết thúc khi Tấm dội nước sôi lên người Cám, rồi làm mắm gửi cho mẹ Cám. Dì ghẻ ăn tấm tắc khen ngon, ăn đến hết mới thấy đầu lâu của Cám, thế là lăn ra chết nốt.

Trước đây phần lớn mọi người đều hả hê với kết cục này: ác giả ác báo, gây điều ác thì phải chết... Nhưng sau này một góc nhìn khác về kết thúc chuyện Tấm Cám lại cho rằng, hành động này cho thấy cô Tấm không hiền lành như quan niệm từ bao đời, mà đã trở thành con người tàn nhẫn đến mức giết một mà làm hai người chết!

Nhưng vì sao cô Tấm lại như vậy? Đó là vì suốt cuộc đời bị mẹ con dì ghẻ bạo hành thể chất và tinh thần, cướp đoạt hạnh phúc, bị giết chết... không có ai bênh vực và bảo vệ Tấm. Dù Ông Bụt - hiện thân của lòng tốt - có giúp Tấm vài việc nhưng ông Bụt không răn đe cảnh cáo hay chống lại hành vi ác độc của dì ghẻ. Vì vậy cái ác cứ tiếp tục và tăng mức độ. Khi không thể chịu đựng được nữa thì Tấm tự mình trả thù mẹ con Cám một cách khốc liệt.

Chuyện cổ tích của người Việt thường có kết cục “kẻ ác phải chết”. Cái chết của mẹ con dì ghẻ là sự “thực thi công lý” trong tâm thức dân gian. Nhưng tại sao không ngăn chặn hay loại trừ cái ác khi mới xuất hiện mà cứ để nó xảy ra và ngày càng tàn bạo, đến nỗi chết người thì mới trả thù, báo oán?

Bài học “ác giả ác báo” có từ bao đời nhưng đến tận thế kỷ 21 rồi mà cái ác như trong “Tấm Cám” vẫn nhan nhản khắp nơi, trước sự vô tâm vô tư của mọi người. Chẳng lẽ nhiều thế kỷ sau nữa câu chuyện này cứ được kể mãi, kể mãi... nhưng chúng ta vẫn thấy con trẻ bị hành hạ thể chất và tinh thần đến chết, vẫn biết nhiều người phạm tội ác vì tuổi thơ thường xuyên bị cha mẹ bạo hành, bị gia đình bỏ mặc.

Trong cổ tích ông Bụt cho cô Tấm tái sinh mấy kiếp nhưng ở “kiếp này” không có ông Bụt nào có thể làm cho bé Vân An sống lại!

#vunvatdoithuong

khác

CHÍNH TRỊ ĐỜI THƯỜNG

 "Chính trị" không là gì xa lạ cao siêu mà là những gì xảy ra hàng ngày, có hoặc ko tác động trực tiếp đến mình. Tuy nhiên không thể không quan tâm, suy nghĩ vì những điều đó là yếu tố góp phần tạo nên môi trường sống hiện tại và tương lai.

Mình nghĩ vậy nên thường quan tâm đến chính trị trong nước vì đó là nơi mình đang sống, con cháu mình sẽ sống.

Có người khác cũng sống trong nước nhưng lại thể hiện sự quan tâm đến chính trị thế giới, như theo dõi sát sao và tranh cãi về cuộc bầu cử tổng thống ở Mỹ chẳng hạn. Điều đó cũng tốt vì "thế giới phẳng" nên các quốc gia đều có ít nhiều quan hệ, liên hệ với nhau.

Tuy nhiên, đừng vì vậy mà cho rằng "quan tâm đến chính trị của đất nước" làm gì, vô ích!

@ Với nhà văn, tác phẩm của họ luôn phản ánh thời đại và bản thân họ. Vì vậy muốn hiểu rõ tác phẩm cần biết về xã hội và môi trường nhà văn trưởng thành, sinh sống. Mặt khác, muốn hay không tác phẩm cũng thể hiện "xu hướng chính trị" (theo nghĩa sự quan tâm về xã hội) của tác giả, cho nên trao đổi với tác giả về suy nghĩ thời cuộc cũng là sự quan tâm đến tương lai văn học nước nhà. Những luận bàn về nhà văn Nguyễn Huy Thiệp là một trường hợp như thế

Mình, chỉ là một người ham đọc, nghĩ thế.

(Suy nghĩ vụn sau một cuộc giao lưu giới thiệu sách).

P/S. Cách đây hai năm, khi ấy mình còn hay viết về một số vấn đề thời sự xã hội khi có nơi đặt viết. Có lần nhận được lời nhắn từ một tờ báo mình thường cộng tác: "có nhà văn đàn chị nói rằng: bà Hậu viết lắm thế đọc phát ngán!". Mình hơi ngạc nhiên: Ừ ngán thì đừng đọc, cũng như mình không đọc những gì mình thấy không hợp, bình thường thôi mà! Sao lại phải than phiền với nơi đăng bài 🙂

ĐỪNG SẢN SINH NHỮNG BẢO TÀNG “VÔ HỒN”

Nguyễn Thị Hậu

Hiện nay trên thế giới hầu như quốc gia nào cũng có một hệ thống bảo tàng với nhiều loại hình. Có những quốc gia bên cạnh sức mạnh kinh tế và vị thế trên trường quốc tế, còn nổi tiếng nhờ những thiết chế văn hóa mà bảo tàng là một thiết chế quan trọng, gắn bó với “công nghiệp du lịch” mang lại lợi ích kinh tế, đồng thời nâng cao giá trị văn hóa của quốc gia. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng để các quốc gia có chính sách văn hóa đầu tư cho việc hình thành hệ thống bảo tàng và hoạt động của bảo tàng. Sự phát triển của bảo tàng được coi là diện mạo và tài sản văn hóa của một đất nước. Tính phổ biến của bảo tàng, vì thế, không thể phủ nhận.

Bảo tàng – cùng với những di sản văn hóa – đóng vai trò như cầu nối của quá khứ và hiện tại trong mọi lĩnh vực, đặc biệt đối với việc giữ gìn truyền thống và bản sắc dân tộc, bản sắc vùng và địa phương trong quá trình toàn cầu hóa... Giá trị của bảo tàng ngày càng phát triển theo thời gian bởi quá trình tích lũy và làm giàu hơn những di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của nhiều thế hệ, nhiều cộng đồng, bằng những hoạt động đặc trưng của bảo tàng. “Hồn cốt” của bảo tàng vừa là giá trị những gì nó lưu giữ, bảo quản, vừa là những gì nó mang đến cho xã hội qua các hình thức hoạt động.

Một số nguyên tắc cơ bản để bảo tàng có thể đạt hiệu quả cao trong việc thu hút và “thuyết phục” công chúng: Tính chân xác, rõ ràng về nguồn gốc xuất xứ của hiện vật;  Sự khái quát, đa dạng, tiêu biểu và liên tục của nội dung trưng bày; Tính đơn giản, cụ thể và gây nên cảm xúc trong câu chuyện từ hiện vật; Dễ dàng trải nghiệm và tiếp cận với hiện vật và tài liệu liên quan; Cởi mở cung cấp dữ liệu trực tiếp và gián tiếp (online); Duy trì và đa dạng hóa mối quan hệ và tương hỗ giữa hoạt động bảo tàng và người xem.

Tất cả nhằm đảm bảo cho mỗi bảo tàng có sự khác biệt, độc đáo về nội dung và trưng bày, sự đa dạng, hiện đại trong việc quảng bá và thu hút khách tham quan. “Hồn cốt” của một bảo tàng chỉ có khi “Bảo tàng sống cùng xã hội”.

***

Ở nước ta, trừ một vài bảo tàng hình thành từ thời Pháp thuộc, phần lớn các bảo tàng được xây dựng do nhu cầu “từ trên xuống” (ý chí chính trị, tuyên truyền về lịch sử truyền thống, xây dựng “nhân dịp, kỷ niệm”...) mà chưa phải do nhu cầu “từ dưới lên” (các sưu tập hiện vật đã được tập hợp, lưu giữ, nhu cầu giới thiệu nghệ thuật, cổ vật, di sản văn hóa vùng miền, địa phương, nhu cầu thưởng lãm của công chúng...). Do đó không tránh khỏi sự trùng lặp, đơn điệu về nội dung trưng bày và hiện vật, bên cạnh đó “tính an toàn” của thông tin từ tư liệu hiện vật cũng làm hạn chế sự phong phú, đa dạng, sự xác thực của “những câu chuyện bảo tàng”. Vì vậy, nhiều bảo tàng địa phương có cái “cốt” mà thiếu phần “hồn”, gây nên sự nhàm chán, thậm chí bị dư luận phản ứng vì hoạt động kém hiệu quả, lãng phí.

Gần đây Bảo tàng Hà Nội phải thay đổi “chủ quản” vì đã mười năm nhưng hệ thống trưng bày chưa xong! Có thể nói đây là trường hợp điển hình mà dư luận lên tiếng phản ứng vì “cái cốt” của bảo tàng rất tốn kém nhưng thời gian trôi qua bảo tàng vẫn “vô hồn”. Vài năm trước Dự án bảo tàng lịch sử quốc gia (khoảng 11 nghìn tỷ đồng từ ngân sách nhà nước) đã phải dừng lại vì lý do tốn kém, và hiện nay tỉnh Vĩnh Long có Dự án Bảo tàng nông nghiệp (khoảng 400 tỷ đồng từ kinh phí của tỉnh và xã hội hóa) cũng nhận được nhiều ý kiến lo ngại về nguy cơ phải “đắp chiếu” như Bảo tàng Hà Nội.

          Hiện nay, để vượt qua khó khăn do đại dịch Covid-19 gây ra, chính phủ quyết định thực hiện nhiều biện pháp kích cầu kinh tế, trong đó có những dự án đầu tư công. Có thể coi đây là một “thời cơ” cho việc xây dựng bảo tàng. Nhưng để thời cơ mang lại kết quả mong muốn thì không chỉ yếu tố kinh phí là quyết định. Một công trình “đẻ non” để “chào mừng, kỷ niệm” hay để tận dụng một cơ hội “đầu tư công” sẽ khó tránh được tình trạng ốm yếu, khó nuôi, “bỏ thì thương vương thì tội”, gây ra sự lãng phí và có khả năng xảy ra tiêu cực. Sự lãng phí không chỉ ở số tiền lớn bỏ ra xây dựng công trình bảo tàng, mà còn ở những sưu tập hiện vật, tài liệu, mẫu vật... đã được sưu tầm lưu giữ, bảo quản nhưng không được trưng bày hoặc trưng bày không phù hợp, làm giảm và mất giá trị văn hóa - khoa học; lãng phí ở đội ngũ cán bộ bảo tàng không phát huy được tri thức và khả năng chuyên môn. Mặt khác còn một hậu quả lâu dài hơn là làm cho công chúng ngày càng quay lưng lại với bảo tàng nói riêng và di sản văn hóa nói chung.

Việc nhà nước đầu tư xây dựng các bảo tàng theo Quy hoạch của ngành từ nhiều năm nay là cần thiết, nhằm nâng cao năng lực của ngành bảo tàng trong việc lưu giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, truyền thống lịch sử của đất nước, tham gia vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương và quốc gia, đồng thời góp phần nâng cao dân trí và tri thức cho xã hội. Kinh phí lớn là điều kiện quan trọng, cần nhưng chưa đủ, vì không chỉ xây dựng “nhà bảo tàng” to lớn hoành tráng hiện đại, mà còn cần những điều kiện vật chất, phương tiện kỹ thuật phù hợp với chức năng mục tiêu nội dung của từng loại hình bảo tàng cụ thể thì mới hoạt động được.

Để có một bảo tàng thực sự “sống được, sống khỏe” thì việc chuẩn bị cơ sở cho nó ra đời phải thật chu đáo, đầy đủ: từ các sưu tập hiện vật đến nội dung tiếp cận mới lạ và hình thức hiện đại, từ lực lượng cán bộ có trình độ nghiên cứu và nghiệp vụ giỏi đến các mối quan hệ “phát triển công chúng” trong xã hội... Quan trọng hơn là định hướng cho bảo tàng phát triển bền vững cùng sự phát triển và nhu cầu của xã hội, không chỉ về vai trò, chức năng mà cả nguồn kinh phí. Bởi vì là một hoạt động văn hóa, bảo tàng không thể dựa mãi vào ngân sách nhà nước khi có thể “sống” nhờ nguồn lực của chính mình, như nhiều bảo tàng trên thế giới đã thực hiện.

https://www.thesaigontimes.vn/303992/dung-san-sinh-nhung-bao-tang-vo-hon.html

CỎ CÂY NƯƠNG TỰA

Rồi cũng có một thầy Hiệu trưởng nhận trách nhiệm về tai nạn do cây phượng đổ.
Trước đó: cháu bé bị xe hiệu phó đâm gẫy chân, cháu bé bị bỏ quên chết trên xe, cháu bé bị đứng giữa trưa nắng ngoài cổng trường... Ko có hiệu trưởng nào nhận trách nhiệm, dù rõ ràng là lỗi do những con người, ko phải do vật vô tri như một gốc cây!
Cháu bé đã thiệt mạng và những cháu bị thương là không có gì bù đắp được, nhưng dẫu sao Lời xin lỗi và nhận trách nhiệm của NGƯỜI LỚN đã mang lại niềm an ủi cho gia đình các cháu, và mang lại tấm gương về SỰ TỬ TẾ CHO những cháu bé khác.
Những cây xanh ở thành phố bị bó chặt bởi bồn cây hay vỉa hè bê tông nên không còn đủ sức sống lâu bền. Cây xanh thảm cỏ luôn bên nhau, nuôi dưỡng lẫn nhau. Loại bỏ thảm cỏ là gián tiếp làm cây suy yếu, giảm tuổi thọ của cây xanh. Nhưng bãi cỏ mà không có cây xanh che mát thì cũng xơ xác và cằn cỗi.
Cũng như đám trẻ là tương lai của người lớn, còn người lớn phải sống tử tế vì đám trẻ!

26.5.2020 #vunvatdoithuong

MƯỜI BẢY!

Mười bảy cánh tay giơ lên

Mười bảy cơn bão dập tắt niềm hy vọng
Mười hai năm mẹ mòn mỏi kêu oan
Mười hai năm tin con mình vô tội.

Mười bảy cánh tay giơ lên
Mười bảy phát đạn
Mười bảy mũi kim tiêm thuốc độc
Bắn vào trái tim người mẹ
Mười hai năm đi tìm công lý
Cho con trai và cho hai cô gái chết oan

Từ đêm nay
Mỗi khi mười bảy cái đầu thanh thản ngủ say
Sẽ có mười bảy cánh tay
Từ địa ngục
Hiện về.

SG 8.5.2020
Mẹ HDH. Tranh: họa sĩ Le Sa Longvụn

NHỮNG QUÁN CƠM TỪ THIỆN TRONG NHỮNG NGÀY CÁCH LY MÙA DỊCH

TÌNH NGƯỜI SÀI GÒN
❤Rất mong ACE hỗ trợ gửi thông tin hoặc chia sẻ thêm các địa chỉ đến cho bà con nghèo tại Sài gòn trong thời gian cách ly xã hội ạ
QUẬN 1
❤ Quán Coffee A - 132 Nguyễn Văn Cừ, P. Nguyễn Cư Trinh, Q. 1
Cung cấp mì và trứng
❤ Nụ Cười 1: số 6 Cống Quỳnh - Q1
- Phục vụ : từ 10h30 sáng các ngày từ thứ 2 - thứ 7 hàng tuần
- Giá bán : 1000đ
❤ Bếp ăn từ thiện Bảo Hòa (220 Đinh Tiên Hoàng, Quận 1, TP HCM))
- Phục vụ : cả tuần
- Giá bán : 2,000đ
❤ Quán Cơm Chay Xã Hội Cường Béo 154/4 Tôn Thất Đạm, Phường Bến Nghé , Quận 1, HCM
- Phục vụ : cả tuần
- Giá 5000đ
❤ Nhà hàng Tano central (Ngã tư Lý Tự Trọng - Hai Bà Trưng) Q1, TpHCM
- Phục vụ : 16h00 từ Thứ 2 đến Thứ 6 hàng tuần
- Giá bán : 2,000đ
QUẬN 2
❤ Quán cơm 2000đ (Số 88/13 Bđnh Trưng, P. Bình Trưng Đông (Q2, TP.HCM).
- Phục vụ: Cả tuần
- Giá : 300 suất miễn Phí, 100 suất 2,000đ.
QUẬN 4
❤ Nụ Cười 4: 132 Bến Vân Đồn, Q4
- Phục vụ :từ 10h30 sáng các ngày thứ 3,5,7) - Ngày Lẻ.
- Giá bán : 1000đ
QUẬN 5
❤ 155 Hùng Vương, P. 9, Q. 5 (Góc bún đậu mắm tôm Tiến Hải)
Cung cấp phần quà gồm gạo, mì gói, cháo, khẩu trang)
❤ Chùa Vạn Thiện (Hẻm 360 đường Trần Phú, Phường 4, Quận 5 - TPHCM). Nằm gần ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Sư phạm, ĐH Sài Gòn, Cao đẳng Phát thanh Truyền hình 2
- Phục vụ : Ngày 30, 1, 14, 15 (âm lịch) hàng tháng
- Giá bán : MIỄN PHÍ
QUẬN 7
❤ Nụ Cười 3: 1276 Huỳnh Tấn Phát , P. Phú Mỹ , Q7
- Phục vụ : từ 10h30 sáng các ngày thứ 2,4,6) - Ngày chẵn.
- Giá bán : 1000đ
QUẬN 10
❤ Bà con vé số được ăn cơm miễn phí
Bà con cô bác, anh, chị em nào bán vé số ghé quán chay Bình An sẽ được phục vụ suất ăn miễn phí ( mang về không ăn tại quán). Nhằm hỗ trợ phần nào khó khăn của bà con mình trong thời gian tạm nghỉ này.
49 Ngô Quyền phường 6 quận 10 tphcm
❤ Quán Ăn Chay Từ Tâm (33 Trần Nhân Tôn, Phường 2, Quận 10, TP HCM) - Đối diện cổng sau cao đẳng kinh tế thành phố
- Phục vụ : T2, T4, T6
- Giá bán : 5,000đ
QUẬN 11
❤ Giáo xứ Phú Trung - 1434 Lạc Long Quân, P.11, Q.Tân Bình. Tp HCM
Nhà thờ cung cấp bữa ăn miễn phí
❤ Quán Cơm Nhà Thờ Hầm (Đường số 3, cư xá Lữ Gia, Quận 11). Quán nằm trên đường Nguyễn Thị Nhỏ
- Phục vụ : T2, T4, T6
- Giá bán : 2,000đ
QUẬN TÂN BÌNH
❤ Quán cơm từ thiện quận Tân Bình (2/5 Chấn Hưng, Phường 6, Quận Tân Bình, TP HCM)
- Phục vụ : T3, T5
- Giá bán : 5,000đ
QUẬN TÂN PHÚ
❤ 18 Chế Lan Viên, phường Tây Thạnh, Quận Tân Phú Tp.HCM (quán Nướng Yaki)
❤ Nụ Cười 2: 371 Tân Sơn Nhì , P.Tân Thành, Q.Tân Phú
- Phục vụ : từ 10h30 sáng các ngày từ thứ 2 - thứ 7 hàng tuần
- Giá bán : 1000đ
❤ Quán cơm chay từ thiện tương trợ Nụ Cười 2 (Số 46/22 Nguyễn Ngọc Nhựt, phường Tân Quý, quận Tân Phú, TP.HCM)
- Phục vụ : T2, T4, T6
- Giá bán : 2,000đ
QUẬN BÌNH THẠNH
❤ 6. Điểm phát cơm CLB Từ Thiện Hỷ Lạc
66 Vạn Kiếp, Phường 3 , quận Bình Thạnh
- Phục vụ: chủ nhật tuần 2 và chủ nhật tuần 4 trong tháng( 1 tháng phục vụ 2 lần)
- Giá : MIỄN PHÍ ( Ngoài cơm còn có sữa và chuối)
❤ Quán Cơm Thiện Tâm (174/30A đường Chu Văn An, phường 12, quận Bình Thạnh)
- Phục vụ : Từ 10h30 - Tất cả các ngày
- Giá bán : 2,000đ
❤ Cơm Chay Xã Hội (Số 53 Vũ Tùng, Phường 1, Quận Bình Thạnh, TP HCM)
- Phục vụ : Tất cả các ngày. (Ngày 2 bữa)
- Giá bán : 2,000đ
QUẬN THỦ ĐỨC
❤ Quán cơm chay 5k (Đường Chương Dương gần Chợ Thủ Đức, từ ngã 4 Thủ Đức quẹo xuống hướng chợ Thủ Đức khoảng 1,5Km, quẹo phải khoảng 400m, bên tay phải)
- Phục vụ : Tất cả các ngày. (Ngày 2 bữa)
- Giá bán : 2,000đ
❤ Cơm chay Vợ Thằng Đậu (Số 40, Đặng Văn Bi , Quận Thủ Đức, Tp. HCM)
- Phục vụ : Hàng ngày: 10 giờ 30 - 11 giờ 30 trưa
- Giá bán : MIỄN PHÍ
@ Bổ sung
<3 span=""> QUẬN 3: 503 hoàng sa f8 q3: Mỗi suất gồm 1 bánh mỳ, 1 mỳ, 1 chai Lavie . Phát từ 10h sáng everyday.
<3 span=""> QUẬN THỦ ĐỨC: Ngày 13 và 27 Al hằng tháng . lúc 10g30 . 26/3 Đường Số 8 P Trường thọ, Q. Thủ đức
❤Rất mong nhận được sự chia sẻ thông tin đến tay bà con tại Sài Gòn