Nato và Ukraina

 Nga là 1 trong 5 "ông lớn" của Hội đồng Bảo an, là một cường quốc và Chí Phèo trong LHQ, ko lẽ chúng ta nghĩ rằng Phương Tây sẽ đem quân sang đánh nhau với Nga giúp Ukraine? Ko ai làm được điều đó, cũng đi ngược lại công pháp quốc tế và người dân trong nước (NATO, EU), điều mà Nga có thể làm được dễ dàng vì họ là xứ độc tài, nhưng Phương Tây thì ko làm được.

Bù lại, trong một thời gian ngắn, Ukraine đã nhận được số lượng khí tài khổng lồ từ Phương Tây. Gói "cấm vận" mà Phương Tây thông qua để áp lên Nga - và xét về trung và dài hạn Nga sẽ cảm nhận được đòn này - cũng là sự thắt lưng buộc bụng của mấy trăm triệu cư dân Phương Tây, vì nó ảnh hưởng đến Phương Tây rất nhiều, mà thật ra nhiều nước còn do dự, chưa muốn.

Nhưng rồi, 27 nước đã thông qua cả điều mà hiến họ cũng vật vã ấy, và chắc chắn là trong tương lai sẽ còn nhiều biện pháp hơn thế nữa. Đó chính là sự chia sẻ, đồng cảm và khích lệ: ko lẽ chúng ta ngồi ngoài chê bai Ukraine có tổng thống là "thằng hề" (có lẽ trình độ còn gấp mấy lãnh đạo ta đấy), và chê bai cả những nỗ lực lớn lao của người khác, trong cảnh rất khó khăn này?

Hãy bỏ qua suy nghĩ trách móc nạn nhân, mà nhằm vào thủ phạm, lên án chính kẻ dã tâm đã gây ra tất cả những điều này, với tất cả sự dối trá và đểu giả kinh tởm thì hợp lý hơn!

FB Nhà báo Nguyễn Hoàng Linh từ Budapest.

Pháo đài Ngư phủ (Halászbástya), một biểu tượng của thủ đô Budapest được khoác lên mình màu cờ Ukraine để bày tỏ tình đoàn kết, cảm thông và chia sẻ với người dân nước này trong cuộc kháng chiến vệ quốc chống quân xâm lược Nga.

NHỮNG NGƯỜI CÔ - DẮC (Cossack)

 "Những người Cô-dắc hài hước và can trường sẽ không mỉa mai một xã hội chưa từng dám châm biếm chính trị, chưa từng dám quật người cha uy nghiêm của mình xuống đất như chàng Ostap. Họ chỉ cười nhạt rồi cho qua. "

Ai còn nhớ ông già Taras Bulba kiêu hãnh mà đầy châm biếm của những người Codac?

NHỮNG NGƯỜI CÔ - DẮC (Cossack) - từ FB Nguyễn Lương Hải Khôi

1) Các anh hùng Cô-dắc trong "Taras Bulba" (xưa rồi, 1835) của văn hào Nga Nikolai Gogol yêu hào sảng, chiến đấu ngẫu hứng, can trường và rất hài hước.

Ostap trở về từ Kyiv, bị người cha Taras Bulba châm chọc về trang phục, đù má, chàng trợn mắt, hai ba con mình lâu rồi không gặp nhau, đù má đánh nhau cái nào.

Hai cha con lao vào nhau một trận tưng bừng. Người mẹ Cô-dắc ôm cột nhà oà khóc, cha con chúng mày điên à.

Hồi bé đọc "Taras Bulba", rất thích thế giới của những người Cô-dắc ở phương trời xa lạ đó nhưng không có kinh nghiệm để hiểu họ.

2) Và hôm qua, trên hòn đảo nhỏ xíu ngoài khơi Odessa của Ucraina, 13 lính Cô-dắc (12 nam, 1 nữ) đang canh gác.

- Đây là chiến hạm Nga. Hãy đầu hàng.

- Đù má tụi bây. Đầu hàng cái con c... Cút đi.

Các chiến binh Ucraina ấy tử trận, nhưng làm cho người ta hiểu tinh thần Cô-dắc trong "Taras Bulba" 200 năm trước không phải là hư cấu.

3) Một vài anh chị em thành Đại La mỉa mai gốc gác diễn viên hài của Tổng thống Zelenskyy. Tinh thần của những bạn này thật đáng thương.

Zelenskyy là không diễn hài nhảm nhí. Ông đến với chính trị vì trước đó ông diễn hài chính trị, vai một thầy giáo trung thực, chẳng may bị bầu làm tổng thống, xoay sở một cách khôi hài giữa thế giới chính trị đầy xảo quyệt.

Người Ucraina bầu cho ông một phần vì đã hiểu quan điểm qua những pha châm biếm chính trị của ông trong nhiều năm.

4) Những người Cô-dắc hài hước và can trường sẽ không mỉa mai một xã hội chưa từng dám châm biếm chính trị, chưa từng dám quật người cha uy nghiêm của mình xuống đất như chàng Ostap. Họ chỉ cười nhạt rồi cho qua.

Những kẻ có đời sống tinh thần tầm thường rất thích dùng những từ cao sang như "tổ quốc". Lãnh tụ Cô-dắc Taras Bulba trong truyện của Gogol mà nghe mấy người này nói, ông sẽ cười nhạt, đù má, đám này hiểu cái con c... gì về "tổ quốc" để mà yêu? Rồi không quan tâm nữa.

5) Mất hai ngày đại quân Nga mới tới ngoại ô Kyev. Họ chậm hơn tôi hình dung ban đầu. Tôi đã tưởng hoả lực Nga sẽ quét sạch toàn quân Ucraina trong vài giờ, giống như hoả lực Mỹ đã quét sạch các sư đoàn Iraq trên sa mạc 1991.

Ucraina đã dùng chiến thuật phân tán lực lượng thành từng đơn vị nhỏ, không tập trung quân lực vì sẽ bị hoả lực Nga tiêu diệt sạch sẽ trong vài giờ.

Khi phân tán lực lượng, các chiến binh Cô-dắc đã tự do chiến đấu mà không cần chỉ huy thống nhất.

Chỉ huy chỉ cần nói một câu "Hãy gây thương vong tối đa cho kẻ thù".

Và những chiến binh đầy ngẫu hứng trong "Taras Bulba" đã gây cho Nga thương vong lớn đến bất ngờ.

Facebook của Bộ Tổng Tham mưu Ucraina vẫn rất hài hước khi kể về các chiến công mấy ngày qua. Bạn thấy họ hài hước dù chỉ đọc qua bản dịch tự động.

Đã thêm một ngày nữa trôi qua nhưng đại quân Nga vẫn chưa thể vào Kyev. Những chiến binh Cô-dắc rồi đây sẽ bại trận, tổng thống của họ sẽ bị bắt vì ông từ chối di tản.

"Diễn viên hài" không bỏ chạy mà mặc áo giáp xuống chiến hào động viên tướng sỹ. Ác mộng của Putin chưa thực sự bắt đầu.

Cơn ác mộng cho kẻ diễn vai anh hùng trên bàn giấy trong cung điện ở Moscow chỉ thực sự bắt đầu khi nó giết "Tổng chỉ huy" của những người Cô-dắc.

6) Biểu tình chống cuộc xâm lăng của Putin đã nổ ra ngay lập tức, đồng loạt trên 53 thành phố của nước Nga. Đến nay, gần 2000 người bị bắt.

Xem những lương tâm của nước Nga trên đường phố Saint Peterburg, tôi chỉ mất vài giây là nhận ra những cô gái Nga nào có mái tóc màu hạt dẻ. Tôi sẽ không giải thích vì sao.

7) Điều đáng thương nhất của các anh chị thành Đại La là họ cuồng Nga nhưng chưa từng cảm nhận được tâm hồn Nga, mỉa mai Ucraina nhưng chưa từng chạm vào tinh thần Cô-dắc, dù chỉ là qua văn chương.

Họ chỉ nói ngôn từ của người khác, yêu ghét bằng cảm xúc của người khác.

Người Cô-dắc không quan tâm đến họ nhưng tôi vẫn phải viết vài dòng về họ. Bởi vì chúng ta là một. Dù sinh ra bên bờ sông Đà, Thừa Thiên, hay Ngũ Quảng, Trấn Tây Thành, chúng ta đều ra đi từ Thăng Long thành cũ. Vẻ đẹp của Tràng An đã mất sẽ trở về trong tương lai.

Tâm lý cuồng Nga của một số người ở thành Đại La bắt nguồn từ tinh thần của họ: Họ chỉ có một bên, đó là Bên thắng cuộc.

Mang tinh thần đó vì chưa tách mình khỏi tự nhiên, như Darwin mô tả trong "Nguồn gốc của các loài", thế giới tự nhiên chỉ chọn những cá thể có tiềm năng sống sót.

Ngô Phù Sai thắng thì Tây Thi theo Phù Sai, Phù Sai bị giết thì theo Phạm Lãi. Suốt nhiều thiên niên kỉ, phụ nữ bị ngăn cản tiếp cận giáo dục và tài sản thừa kế, không còn khả năng tự lập và tạo thêm tài sản cho riêng mình, chỉ có một cách là chọn Bên thắng cuộc.

Đời sống đô thị thế kỉ 20 lần đầu tiên cho người phụ nữ được đi theo hệ giá trị mà tinh thần của mình ấp ủ. Họ chọn giá trị chứ không chọn con người.

Người phụ nữ hiện đại nhìn thắng và thua ở góc độ hệ giá trị chứ không còn thô sơ như "lựa chọn" của Tây Thi. (Nàng không được chọn)

Taliban là Bên thắng cuộc nhưng rất nhiều phụ nữ chạy khỏi Kabul. Họ không cần phải yêu những kẻ mình sợ hãi để sống sót. Họ có thể thích ứng những không gian mới.

Chúng ta gặp rất nhiều người phụ nữ như thế ở các đại đô thị châu Á.

Ở Việt Nam, thành Đại La chỉ là một đại đô thị gần đây thôi.

Hãy kiên nhẫn. Cần có thời gian.

Vẻ đẹp của Thăng Long thành cũ sẽ phục sinh một ngày nào đó.

Dù bạn ở Đà giang tả ngạn, Thừa Thiên, Ngũ Quảng hay Trấn Tây Thành, mỗi chúng ta đều yêu vẻ đẹp của thành Tràng An đã mất.

Cuộc phục sinh của dân tộc Việt Nam (nếu có) cần đến vẻ đẹp của Tràng An đã mất, như xứ Phù Tang phục sinh vẻ đẹp Heian của Kyoto cho cuộc Duy tân thuở nào.

Đù má, mất 20 phút đánh máy rồi. (Cho em chửi thề tí, cho giống các chiến binh Cô-dắc)

Ảnh: Phim "Taras Bulba" năm 1962 của J. Lee Thompson (UK).

Thù lâu nhớ dai làm hại chính mình

Trong máy tính của tôi từ lâu rồi luôn lưu một file có tên là “linh tinh lang tang”. Đó là nơi tôi ghi lại nhận xét, cảm nghĩ về những sự kiện hay con người quanh mình. Phần lớn là chuyện ngoài xã hội ít liên quan trực tiếp đến bản thân và công việc nhưng lại làm cho tôi phải suy nghĩ về chính mình, về môi trường xã hội mà mình đang sống.

Trong tất cả những “vụn vặt đời thường” mà tôi ghi chép thì nhiều nhất là chuyện người tốt luôn phải đơn độc chống lại sự sai trái, tìm lại công bằng cho mình. Không phải là việc “đi tìm công lý” hay chống tham nhũng tiêu cực lớn lao của xã hội mà đó chỉ là chuyện nho nhỏ của bản thân họ, những câu chuyện mà chỉ cần có thiện ý chút thôi là có thể giải quyết thỏa đáng, êm đẹp.

Vài năm trước có sự việc ở một trường học, xe hơi của bà hiệu trưởng chạy trong sân trường đâm vào một học sinh và làm cháu bị gãy chân. Sự việc tưởng như “rõ mười mươi”, nhưng không, người cha cháu bé đã kể lại hành trình vô cùng khó khăn khi đi tìm sự thật câu chuyện tai nạn của con trai mình. Khó khăn thứ nhất là việc anh đi tìm để gặp cho được hai bà hiệu trưởng, hiệu phó đã âm mưu che dấu chuyện này. Khó nhì là thuyết phục các thầy cô giáo nói ra sự thật. Khó ba là làm sao cho những phụ huynh khác hiểu và ủng hộ mình vì phụ huynh rất ngại va chạm với nhà trường do “sợ ảnh hưởng đến con mình”. Và theo anh, khó nhất là làm sao để con mình tin là người lớn sẽ nhận lỗi khi họ phạm lỗi!   

Tôi rất cảm phục người cha này vì anh kiên trì đi tìm sự thật cho con trẻ để con tin rằng: không phải lỗi của con, dù tai nạn không ai muốn nhưng người gây ra thì cần biết nhận lỗi – nhất là người lớn, là thầy cô giáo! Mục đích việc anh làm là đi tìm sự thật chứ không phải đổ lỗi ai đúng ai sai, không phải tìm cách để trả thù hay bêu riếu. Do đó thái độ của anh luôn bình tĩnh, không xúc phạm người gây tai nạn cho con mình, khách quan tiếp nhận những thông tin “trái chiều” và luôn khiêm nhường trình bày lý lẽ đúng đắn của mình.

Cũng may, sự thật cũng được sáng tỏ nhưng đôi bên đều mệt mỏi và tổn thương. Tôi chắc nhiều thầy cô giáo và phụ huynh đồng cảm với người cha này, nhưng liệu mọi người có cảm thấy áy náy hối hận chút nào không, khi đã để mặc cho anh một mình đi tìm sự thật, thậm chí còn tham gia cản trở anh? Với người cha người mẹ như thế - tôi tin vợ anh cũng ủng hộ thì anh mới có thể làm được điều đó - cháu bé lớn lên hẳn sẽ là một người chính trực!

***

Trong cuộc sống hàng ngày có rất nhiều câu chuyện như trên, nhưng hầu như ít khi nào kết thúc êm đẹp. Bởi vì luôn thiếu vắng một lời xin lỗi được nói ra đúng lúc với thái độ chân thành, thiếu vắng một sự độ lượng chia sẻ chuyện rủi ro, mà thường nghe thấy lời chối tội hay quy kết, đe dọa nặng nề, thậm chí nạn nhân bỗng trở thành người có tội. Thế là chuyện từ “bé xé ra to” chỉ vì sự thật bị giấu nhẹm, bị tráo đổi đúng sai.

Ở những việc lớn hơn, khi có bất đồng thì người trong cuộc thường không quan tâm đến việc đi tìm bản chất sự việc mà chỉ mải mê tranh luận, trấn áp nhau để chứng minh “tôi đúng anh sai”. Việc tìm cách đổ lỗi, quy trách nhiệm cho người khác khá phổ biến, nhất là khi một bên có thế có lực và một bên chỉ là phận “con sâu cái kiến”. Có những người biết rõ sự thật nhưng im lặng, họ chỉ lên tiếng ủng hộ điều tốt một cách “có điều kiện” khi họ không bị bất lợi, thiệt thòi. Tệ hơn, để kiếm lợi có người còn tìm cách ngụy biện và bênh vực sự giả dối. Không ít người có thói “mackeno” khi đối xử với người yếu thế nhưng lại “a dua người quyền quý. Ngu dốt mà cũng tán rằng thông minh, bạo ngược mà cũng tán rằng nhân đức ... bất cứ việc gì người ra thế nào, đã là quyền quý thì cứ nhắm mắt tán dương” – một thói xấu của người Việt mà Huỳnh Thúc Kháng đã lên tiếng cảnh tỉnh từ năm 1929! Thói tật này làm thui chột lòng trắc ẩn và dung dưỡng sự bất công, sâu xa hơn là nuôi dưỡng sự phản kháng tiềm ẩn của những “Chí Phèo hiện đại”.

***

Đối với bạn bè nước ngoài người Việt luôn hiếu khách và nhún nhường, thậm chí có trường hợp cần quyết liệt thì vẫn nhẫn nhịn tự nhủ “tránh voi không xấu mặt nào”. Nhưng dường như chúng ta rất cực đoan trong cách ứng xử giữa “người trong một nước”: có mâu thuẫn bất đồng lập tức vung gạch đá gậy gộc sống mái một trận, tuôn ra những lời “ác khẩu” như với kẻ thù địch, sau đó “ghét ai ghét cả tông ti họ hàng”.

Không khó để nhận thấy nguyên nhân của những sự việc trên bắt nguồn từ sự thiếu vắng đức tính “khiêm nhường” trong những mối quan hệ xã hội ngày nay. Chuyện nhỏ từ sự háo thắng nên không muốn nhận lỗi, chuyện lớn từ sự kiêu ngạo của người quyền thế cho rằng không thể “thua cơ” người khác. Háo thắng, kiêu ngạo đến bất chấp phải trái đều do không có đức “khiêm” để biết người biết ta mà cư xử cho phải phép, cho đúng vị thế của người cần phải xin lỗi hay người được xin lỗi. Khiêm nhu chứ không phải kiểu giả vờ “khiêm tốn bằng bốn tự kiêu” như dân gian vẫn nói.

Thôi thì, để giáo dục chữ “khiêm” cho thế hệ sau còn là một đoạn đường dài. Còn bây giờ, nếu mỗi người bớt đi sự chấp vặt, suy diễn vô căn cứ, nhìn sự việc đơn giản và thực chất, thẳng thắn và trung thực với nhau hơn... sẽ bớt được bao phiền toái và có hại cho mỗi người, cho xã hội. Bởi vì năng lượng tiêu cực “thù lâu nhớ dai” đã, đang và sẽ làm triệt tiêu năng lượng tích cực giúp cho “người với người sống để yêu nhau”. 

Hậu Nguyễn

 

 

 

 

Ý THỨC.

 @ Mình copy lại stt này (vì bạn ko để chế độ share), về việc con gái bạn bị nhiều người share hình ảnh khắp nơi và nhận xét bằng những từ ngữ khủng khiếp, nhân một việc làm của ông ngoại cháu.

Một lần nữa nói lại nguyên tắc chơi MXH của mình: không bao giờ tùy tiện post, share hình ảnh của cá nhân (không phải trên báo chí) nếu không được sự đồng ý của người ấy. Ngay hình ảnh bạn bè chụp chung với nhau mình cũng hiếm khi post, hình con gái hay cháu ngoại cũng chỉ post khi được chúng đồng ý.

Chuyện share hình ảnh, tin tức của mình cũng có nguyên tắc như vậy: hạn chế tối đa những gì mình chưa nắm chắc là “đúng”, nếu lỡ share tin giả hay ảnh chế thì xóa ngay khi biết sự thật. Hạn chế “đu trend” những chuyện tầm phào của truyền thông. Bạn nào hay share tin dỏm ảnh chế thì unfollow, bạn nào hay có stt hay comts ác ý, ác nghiệt một cách vô lý, gây ức chế cho người khác thì unfriend không cần báo trước!

MXH không phải là ảo mà sự tương tác, ảnh hưởng của nó là rất thật! Vì vậy làm ơn cẩn trọng chút khi share tin tức hình ảnh, cân nhắc khi nhận xét, comts... Tránh gây tổn thương cho người khác NHẤT LÀ VỚI TRẺ EM!

Đây là nguyên tắc sử dụng MXH của mình, ai không đồng quan điểm miễn tranh luận!

@ TỪ FB Hana Nguyễn

“Ba hôm nay mẹ cháu rất khủng hoảng tinh thần, đi đứng không vững, ăn uống không nổi. Cập nhật với các cô bác quan tâm đến cháu là FB đã trực tiếp liên hệ với mẹ cháu và gỡ ảnh cháu. Tuy vẫn còn rất nhiều ảnh trôi nổi trên mạng nhưng FB vẫn đang tích cực làm việc ạ.

Mẹ cháu cũng vô cùng biết ơn các cô bác đã động viên và thầm lặng giúp đỡ bằng cách liên hệ với các chủ TK để gỡ ảnh cháu, đăng bài kêu gọi không chia sẻ ảnh cháu, cảnh báo đến người quen về thông tin giả về gia đình cháu để họ gỡ tin hoặc thuyết phục người nhà gỡ tin, tư vấn cho mẹ cháu về cách xử lý, gửi link để bố mẹ cháu và cô cậu cháu lập vi bằng.

Nhiều cô bác vì mẹ con cháu mà đã bị cộng đồng mạng làm phiền, xin được nhận từ mẹ cháu lời xin lỗi chân thành. Đúng là trong hoạn nạn mới càng thấm thía tấm lòng chân tình của bạn bè. Mẹ cháu xin được cảm tạ các cô bác lần nữa ạ! ❤️

Qua chuyện này bài học kinh nghiệm là không nên đăng ảnh con cháu lên FB ạ. Lòng người thâm độc, một khi họ đã lên kế hoạch tấn công thì rất nguy hiểm ạ.”

12.10.2020

BÁO CHÍ “CẠNH TRANH” VỚI MẠNG XÃ HỘI?

Không! Vì vai trò chức năng hai “trường thông tin” này khác nhau.

Vài năm gần đây cứ đến ngày Báo chí CMVN là thế nào cũng có những bài viết nói về vai trò trách nhiệm của nhà báo và báo chí, thế nào cũng có những khó khăn hiện nay mà báo chí phải đối mặt, thế nào cũng có một thực trạng “báo chí đang phải cạnh tranh với mạng xã hội”, “Báo chí đối đầu với mạng xã hội”... Đại để thế.

Nhưng có phải là MXH là đối thủ, và báo chí đang cạnh tranh với nó?

Báo chí ra đời và phát triển sớm hơn MXH rất lâu, tính chuyên nghiệp trong tổ chức bộ máy và sản phẩm ngày càng cao, nhiều người làm nghề tài năng và được đào tạo bài bản. Kỹ thuật và vật chất phục vụ việc “làm báo” tiến bộ trên nền tảng cơ học. Điều kiện “đầu tiên” là tiền đâu thì luôn có các ông chủ (tư nhân và nhà nước) đứng sau. Chủ trương, tôn chỉ mục đích của một tờ báo được xác định rõ ràng, đối tượng độc giả cũng vậy, do đó nội dung của tờ báo đó mang nét riêng, độc đáo, sự canh tranh nếu có chính là ở việc bảo đảm cho tờ báo giữ được sự riêng biệt trong thị trường báo chí đa dạng, phong phú.

Mạng xã hội mới ra đời khoảng hơn hai mươi năm trên nền tảng công nghệ internet. Tính cá nhân và tính tương tác nhanh là đặc điểm chủ yếu. Vì vậy bản chất MXH là các quan hệ và thông tin xã hội được thể hiện ở một “môi trường ảo”. Do vậy, tính chất “dư luận”, phiếm chỉ, tùy tiện... ở MXH cũng phổ biến như ngoài đời thực, tính tương tác ngay và luôn kích thích nhu cầu “câu view” thể hiện cá nhân cao hơn, nhưng trách nhiệm chỉ là của cá nhân, ko đại diện cho một tập thể hay tầng lớp nào như tòa soạn báo chí phản ánh cho một bộ phận độc giả.

Truyền thông có vai trò quan trọng bởi thông tin mà nó mang lại chứ không phải bản thân thiết chế báo chí, truyền hình hay đài phát thanh hay MXH…. Quyền lực của cơ quan truyền thông là ở quyền có thông tin và đưa thông tin nhanh chóng, chính xác và khách quan và đa chiều. Điều này báo chí có ưu thế vì tính chuyên nghiệp và sự “chính danh” (theo nghĩa đây là chức năng mà xã hội phân công cho nghề nghiệp ấy).

Xã hội càng phát triển, thông tin ngày càng nhiều và cần sự chia sẻ mạnh hơn. MXH đã tận dụng, sử dụng đặc điểm này để phát triển và lan tỏa. Do tính chất cá nhân “dư luận, truyền miệng” làm cho thông tin ở MXH “linh tinh lang tang” nhưng không hoàn toàn vô ích. Trong mọi việc người tham gia có thể tự do bày tỏ quan điểm, nhận xét, suy nghĩ, đánh giá... Đa chiều là lợi thế của MXH.

Hiện nay cả báo chí và MXH đều dựa trên nền tảng công nghệ internet và truyền thông đa phương tiện, cùng hướng đến mục đích quan trọng nhất là thông tin nhanh và thu hút sự tương tác của cộng đồng, bên cạnh những mục đích khác. Thực trạng của sự “cạnh tranh” là ở khi báo chí biến thành MXH với tin tức “hầm bà lằng” từ nội dung đến hình thức (trình bày, ngôn ngữ, nhận xét, đánh giá...), nhưng thiếu sự đa dạng, nhất là sự đa chiều. Khi báo chí không làm tròn vai trò của mình thì MXH sẽ thay thế vai trò đó. Điều đó có lợi cho một xã hội không minh bạch và bình đẳng về thông tin.

Nói cho cùng, sự “nẫn nộn nung tung” thường thể hiện rõ ở báo mạng, là nơi thu hút ngày càng nhiều độc giả bởi sự tiện lợi và nhanh chóng. Tuy nhiên một số báo in và chương trình truyền hình cũng sa vào sự “cạnh tranh” này. Độc giả, bên cạnh việc chịu đựng sự xơ cứng và bảo thủ trong việc phản ánh các vấn đề xã hội, còn rất khó chịu khi luôn phải đọc, nghe những câu chữ sai ý, tối nghĩa...

Đây chỉ là vài suy nghĩ của tôi - một người có thói quen xem báo (in, online, hình) vài chục năm và cũng là người dùng MXH đã mười mấy năm. Phân biệt rõ hai trường thông tin của hai phương thức truyền thông này giúp tôi chọn lọc thông tin, có trách nhiệm hơn khi tham gia tiếp nhận và lan tỏa thông tin.

P/S. Sáng nay gõ từ khóa "báo chí và mạng xã hội" chỉ trong 0,34 giây ra đến 108 triệu kết quả, mà phần lớn nói về sự cạnh tranh, đối đầu, thách thức, đánh bại... :D

Đừng coi MXH là "thế lực thù địch" được không, báo chí?

21.6.2020

 

VỐN XÃ HỘI TỪ “MẠNG ẢO”

Nguyễn Thị Hậu

                                                             

1.

Từ hàng chục năm nay internet nói chung và các ứng dụng như mạng xã hội nói riêng, đã trở thành “một phần tất yếu của cuộc sống”. Mục đích tham gia và cách thức sử dụng internet của mỗi cá nhân tuy có sự khác nhau về mức độ nhưng đều coi đó là phương tiện để đáp ứng nhu cầu giao tiếp, giao lưu và nắm bắt thông tin. Sự xuất hiện với những tính năng đa dạng, nguồn thông tin phong phú, sự tương tác linh hoạt, mạng xã hội đã cho phép người dùng tiếp nhận, chia sẻ và chọn lọc thông tin một cách có hiệu quả, vượt qua trở ngại về không gian và thời gian, vượt qua khoảng cách giữa các thế hệ. Nó giúp nâng cao vai trò của mỗi công dân trong việc tạo lập quan hệ và tự tổ chức kết nối xoay quanh những mối quan tâm chung trong những nhóm và cộng đồng, thúc đẩy sự liên kết các tổ chức xã hội .

Đấy là chức năng “vốn có” mà internet - thông qua một phương tiện là mạng xã hội - mang lại cho con người. Do đó, mỗi con người, mỗi nhóm xã hội, mỗi cộng đồng có sự quan tâm, nhu cầu thông tin như thế nào thì trong “trường tiếp xúc” của họ sẽ là những người có sở thích nhu cầu tương tự. Sự tương tác giữa họ nảy sinh và được duy trì, phát triển... cho đến khi những nhu cầu sở thích chung không còn tồn tại hoặc xuất hiện “mâu thuẫn” thì sự tương tác giảm dần và có khi chấm dứt, nhanh và gần như tuyệt đối (block).

Không gian giao tiếp trên internet không chỉ có các mạng xã hội có rất nhiều người tham gia và truy cập như Facebook, Youtube, Instagram, Twitter, Reddit, Linkedin, Ask.fm, Pinterest, Tumblr, Flickr... mà còn có các diễn đàn theo nhiều chủ đề, báo chí online luôn có phần bình luận/tranh luận của độc giả, những cuộc thăm dò, lấy ý kiến về các vấn đề khác nhau... Tất cả trở thành những kênh truyền thông mà tại đó con người có được môi trường giao lưu trực tiếp và nhanh chóng nhưng lại có thể ẩn danh nhờ công cụ và sự hỗ trợ kĩ thuật từ phía nhà tổ chức và quản lý mạng.

Đặc điểm, chức năng của mạng xã hội là tính cá nhân, tính giải trí, tính tương tác và tính thể hiện mình. Từ đó dẫn đến sự “nhận dạng” và hiểu biết (phần nào) về một con người, sự nhận xét, đánh giá... của cộng đồng mạng mà không phải lúc nào cũng công tâm, khách quan mà có lúc đầy ác ý, cực đoan. Trong môi trường tương tác mới, nhanh hơn, trực diện hơn và rộng hơn (phi không gian – phi thời gian – vô danh) thì mức độ xác thực và lan truyền của thông tin sẽ được nhân lên nhiều lần, có khi khó phân biệt được giá trị thật và ảo qua/từ đánh giá của mạng xã hội, điều này làm cho tính “hai mặt’ của mạng xã hội được duy trì.

Do chức năng đa dạng và sự gia tăng ngày càng nhanh số lượng thành viên, mạng xã hội đã có tác động làm thay đổi nhiều thói quen cũ và hình thành những biểu hiện mới của tư duy, lối sống, văn hóa… ở một bộ phận khá lớn những người sử dụng, nhất là người trẻ. Với sự phát triển ngày càng nhanh chóng và hiện đại, xu hướng mới của xã hội công nghệ thông tin, mạng xã hội không chỉ có những chức năng đã biết mà có thể còn “tiềm ẩn” nhiều lợi ích khác cho con người.

Cũng như nhiều thành tựu khoa học kỹ thuật khác, mạng xã hội được sáng tạo và phát triển là nhằm phục vụ lợi ích của xã hội, tuy nhiên sử dụng nó như thế nào thì sẽ chịu tác động tích cực hay tiêu cực, điều đó phụ thuộc vào mỗi con người. Đây là một đặc trưng quan trọng, một yếu tố khách quan của xã hội hiện đại– xã hội thông tin mà mạng xã hội chỉ là một trong những công cụ.

2.

Cũng từ nhiều năm nay, khái niệm “vốn xã hội” được sử dụng rộng rãi và ứng dụng vào nhiều lĩnh vực cuộc sống vì ý nghĩa quan trọng của nó đối với sự phát triển của xã hội nói chung và của từng cá nhân nói riêng. Có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm này, nhưng một cách cơ bản nhất, vốn xã hội được hiểu là những mối liên hệ ràng buộc giữa các cá nhân trong một tập thể, một cộng đồng, xã hội. Về cơ bản, vốn xã hội có ba yếu tố cấu thành: mạng lưới các quan hệ xã hội, sự tin cẩn và các chuẩn mực, quy tắc hành xử. Vốn xã hội cao dẫn đến hợp tác cao hơn, mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng hơn.

Trong quản lý xã hội, tạo dựng uy tín bằng sự công chính thì nhà quản lý thu phục được đối tượng quản lý, việc thực hiện những chính sách sẽ thuận lợi và có hiệu quả cao. Trong kinh doanh, dựa vào sự tin cậy lẫn nhau mà các doanh nghiệp không tốn nhiều thời gian kiểm tra và giám sát nhau. Trong quản lý và bảo vệ tài nguyên di sản và môi trường, cộng đồng đoàn kết và tuân thủ chặt chẽ các luật lệ sẽ giúp hạn chế những hành động bất lợi cho môi trường và di sản. Ở cấp độ cá nhân, một người có vốn xã hội cao sẽ gặp nhiều thuận lợi hơn trong hợp tác công việc, trong việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ cộng đồng.

Thực tế, việc xây dựng được lòng tin từ những người xung quanh đối với chính mình không hề dễ dàng. Một người bán hàng muốn có nhiều khách đến mua hàng thì phải đảm bảo hàng tốt và giá cả không cao hơn những nơi khác. Một người giao báo chuyên nghiệp sẽ phải giao báo đúng giờ để người nhận báo có được thông tin kịp thời. Một lời hứa, một giao kèo, một kí kết dù bằng miệng hoặc bằng văn bản, đều phải được thực hiện đúng mới có thể gây dựng uy tín và niềm tin cho cả hai bên.

Trên mạng xã hội việc mua bán online rất cần sự tin tưởng từ khách hàng trên mạng. Nếu có được sự cảm tình dù chỉ của một khách hàng là đã thành công bước đầu. Lời khen ngợi từ một khách hàng trên mạng sẽ được nhiều khách hàng khác biết đến, đó là thuận lợi; ngược lại, sự phàn nàn dù lớn hay nhỏ cũng gây khó khăn cho những giao dịch mua bán tiếp theo. Lời khen hay sự phàn nàn sẽ làm tăng hay giảm vốn xã hội của người bán hàng, bởi vì nó làm tăng hay giảm số lượng, chất lượng các mối quan hệ và giao dịch, có khi còn tạo ra sức lan tỏa đến toàn thể cộng đồng mạng (tin lành đồn xa mà tin xấu còn đồn xa hơn).

Vốn xã hội không sẵn có mà phải được gây dựng qua một quá trình lâu dài, thông qua mạng lưới xã hội giữa cá nhân đó với những người xung quanh. Có nhiều cách thức để giúp mỗi cá nhân xây dựng và mở rộng mối quan hệ xã hội của mình. Trong môi trường giao tiếp của internet và mạng xã hội có thể thiết lập và tích lũy được một nguồn vốn xã hội hay không? Và nếu có, người tham gia vào đó cần lưu ý những gì để phát triển vốn xã hội một cách tích cực và có ý nghĩa?

3.

Thời đại thông tin tạo những điều kiện và cơ hội cho con người giao lưu, liên kết, chia sẻ những sở thích, sự quan tâm, những ý tưởng, những việc làm bằng các phương tiện truyền thông hiện đại.

Có thể nhận thấy sự giao tiếp trên mạng xã hội ít nhiều hỗ trợ và tạo ra các mối quan hệ xã hội. Giá trị của các mối quan hệ xã hội đầu tiên và quan trọng nhất là giá trị tinh thần, từ đó và sau đó, giá trị tinh thần sẽ được « chuyển hóa » thành giá trị vật chất. Những lời khen ngợi, động viên hoặc chia sẻ từ người xung quanh là kết quả từ việc thiết lập mối quan hệ xã hội trước đó giữa bạn với những người xung quanh, và ngược lại. Do vậy, việc nuôi dưỡng các mối quan hệ xã hội, đặc biệt là những mối quan hệ xã hội mang lại cho bản thân cảm xúc tốt đẹp và thái độ tích cực đối với cuộc sống là việc rất cần thiết. Để làm được điều đó thì việc kết bạn, theo dõi, tương tác trên mạng xã hội không chỉ đòi hỏi về số lượng, tần suất... mà quan trọng hơn là sự hiểu biết, đồng cảm và chia sẻ thật sự những gì cùng quan tâm. Một cá nhân có vốn xã hội cao đồng nghĩa với mạng lưới xã hội sâu rộng, không chỉ đòi hỏi số lượng nhất định mà còn cần quan tâm đến yếu tố “chất lượng” của từng mối quan hệ.

Với các quan hệ cá nhân (không hướng đến mục tiêu kinh tế) thì những gì thể hiện qua thông tin cá nhân, ý kiến, quan điểm, sự khen ngợi hay chê bai, phán xét hay chia sẻ đồng cảm... đối với sự việc, hiện tượng, cá nhân khác... của mỗi người sẽ được cộng đồng mạng theo dõi, tiếp nhận đánh giá xem có theo các giá trị chuẩn mực và phù hợp quy tắc hành xử chung hay không. Thông qua đó có được sự tin tưởng hay hoài nghi, quý mến thường xuyên tương tác hay ngại ngần giảm sự tương tác, thậm chí không còn giữ quan hệ trên mạng nữa.

Con người tiếp xúc trực tiếp sẽ thuận lợi hơn khi gây dựng niềm tin, con người tiếp xúc trên mạng xã hội thì việc gây dựng và tích lũy niềm tin là một thách thức lớn. Đặc biệt, thông tin trên mạng xã hội phần lớn liên quan đến tình trạng, sự kiện xã hội, nhân phẩm các các nhân... Vì vậy, việc lan truyền những thông tin này như thế nào thể hiện trách nhiệm và sự hiểu biết. Có vậy mới tạo dựng được sự đồng cảm, chia sẻ và cao hơn là sự tin tưởng.

Tuy nhiên, việc mạng xã hội của ai đó thường xuyên thu hút hàng ngàn « bạn » hàng chục ngàn người « theo dõi » và thường xuyên có hàng trăm người tương tác (like, comment...), tức là khi người đó sở hữu rất nhiều mối quan hệ trên mạng xã hội thì chưa hẳn là một người có vốn xã hội cao. Việc tạo dựng lòng tin trong cộng đồng mạng xã hội hoàn toàn không dễ dàng mà có khi phải trải qua một thời gian dài, khi mà sự trung thực, chân tình trong các mối quan hệ, có trách nhiệm trong việc góp phần đưa tin và đánh giá thông tin các thông tin... được kiểm chứng. Từ đó sự tiếp xúc, tương tác của cá nhân này sẽ truyền năng lượng tích cực đến những mối quan hệ của họ. Lúc đó, uy tín của người đó sẽ trở thành vốn xã hội có giá trị cao.

Internet và mạng xã hội cung cấp cho người sử dụng rất nhiều ứng dụng thông minh để hỗ trợ tối đa việc thiết lập các quan hệ xã hội. Nhưng để tạo dựng và phát triển vốn xã hội, yêu cầu quan trọng là ý thức nuôi dưỡng, phát triển các mối quan hệ và niềm tin từ mạng xã hội như những mối quan hệ xã hội và uy tín thực ngoài đời. Khi cá nhân có thái độ, ứng xử, cao hơn là quan điểm, sự nhìn nhận phù hợp những giá trị văn hóa và chuẩn mực xã hội thì vốn xã hội của họ sẽ cao hơn, dẫn đến hợp tác cao hơn, từ đó đóng góp nhiều và có lợi ích hơn cho cộng đồng.

Mạng xã hội đúng nghĩa không chỉ có độ bao phủ rộng mà những mối liên kết tạo nên mạng ấy phải bền chặt. Việc chuyển hóa quan hệ trên mạng xã hội thành vốn xã hội để có thể sử dụng trong nhiều lĩnh vực của đời sống, thực chất là tạo dựng niềm tin từ thái độ và hành xử đối với xã hội thật mà chúng ta đang sống.

Bài trên báo Lao động cuối tuần tết Canh tý 2020

https://laodong.vn/xa-hoi/von-xa-hoi-tu-mang-ao-777755.ldo

Linh tinh lang tang (308) Nhân vụ Cơm tấm Kiều Giang

Gần đây có một số doanh nghiệp bỗng nhiên “nổi tiếng” (hơn trước) nhờ/vì vài tờ báo, nhà báo đưa tin về “sai phạm” hay mập mờ về một “khuất tất” nào đấy.

Và chỉ trong tích tắc thông tin ấy tràn lan trên FB, thường là dẫn link báo kèm theo sự khẳng định như đúng rồi, hoặc, tuyên bố từ bỏ sản phẩm ấy luôn. Cùng với đó là những comments theo hướng tiêu cực về sản phẩm, doanh nghiệp đó.

Bây giờ nhiều người dễ dàng từ bỏ “niềm tin” của mình cũng như sẵn sàng tin vào bất cứ thông tin nào cho biết về một điều có vẻ bất lợi, thiệt hại cho mình (về sức khỏe, về túi tiền...) mà không cần đọc thêm những thông tin khác kiểm chứng, phản biện... Người ta nói đó là vì xã hội bây giờ thiếu vắng niềm tin, khủng hoảng niềm tin... Nhưng tôi nghĩ, đó là vì con người không còn biết tin ở chính mình!

Mặt khác, thói quen chỉ đọc các - mặt - con - chữ có khác nào chỉ biết nghe loa phường? Đọc và đọc hiểu rất khác nhau, phải không ạ? Chúng ta đâu phải đàn cừu để cho vài tờ báo nhà báo lùa đi và dẫm nát hết đám cỏ mà lẽ ra chúng ta sẽ được ăn? Chúng ta cũng đâu phải cái loa để phát giùm phát tiếp những tin tức chưa kiểm chứng hoặc đầy ác ý, mà không khó để nhận ra điều đó.

Khi chưa rõ thực hư (và nhất là loại hàng hóa tôi ít khi dùng hoặc chưa dùng) thì tôi giữ thái độ im lặng để tìm hiểu, qua những tờ báo khác nguồn khác, qua thông tin trên FB của một số nhà báo mà tôi tin cậy. Và thường là tôi có được thông tin đúng. Lúc đó sẽ quyết định tiếp tục sử dụng hay từ bỏ sản phẩm đó cũng chưa muộn.

Còn nhớ vụ nước mắm không? Đến nước mắm – hồn cốt của mâm cơm gia đình Việt mà “họ” còn dám chơi nhau thì sá gì những loại hàng hóa, thực phẩm khác – mà toàn những doanh nghiệp đã có “thương hiệu”? Cuối cùng, doanh nghiệp bị oan thì thiệt hại đã đành. Còn người tiêu dùng, lẽ nào chúng ta không thiệt hại?

MIỆNG NHÀ QUAN

TBKTSG hôm nay 27.7.2017

“Miệng nhà quan có gang có thép” là câu nói của dân từ xưa. Có gang có thép là lời nói ném ra ghê lắm, đe dọa chặt chém sắc bén lạnh lùng trấn áp gớm lắm… làm người nghe thấy phận mình như con sâu cái kiến, phải rùng mình sợ hãi mà len lét tránh xa rồi ngậm ngùi tự trách “sao mình lại gây chuyện với nhà quan làm gì cho khổ!”.

Tưởng sự đe dọa nỗi sợ hãi ấy chỉ có trong “văn chương hiện thực phê phán” trước 1945 với thân phận của những anh Pha, chị Dậu, lão Hạc, giáo Thứ…  Vậy mà ngày nay nhiều vị quan miệng “có gang có thép” như đã bước ra từ trang sách và có mặt không chỉ ở công đường mà cả ngoài đường phố nơi quán xá. Nhưng vào thời đại internet thì trong chốc lát lời nói hành vi “gang thép” của “quan phụ mẫu” đã tràn ngập trên truyền thông, nó không còn làm cho người ta sợ hãi mà trái lại gây ra sự bất bình và những phản ứng.

Vì sao nhiều quan chức của một nhà nước “vì dân” lại tự cho mình cái quyền có thể vi phạm quy tắc chung, vi phạm luật pháp, coi thường dân và trấn áp, đe dọa bằng lời nói và hành vi khi có người phản ứng hay thực hiện chức trách xử lý điều sai trái của quan chức?  Đó là vì những quan chức này không ý thức được họ đang sống trong thời đại nào, họ vẫn tư duy và hành xử như “quan phụ mẫu” ngày xưa, tuyệt đối hóa chức vị nên họ lạm dụng quyền thế trong mọi trường hợp, không thấy mình sai trái và nếu biết thì cũng dùng uy quyền để lấp liếm.

Dư luận qua báo chí và mạng xã hội những ngày vừa qua đã có thái độ phản ứng sự lạm dụng chức quyền của một vài vị có chức sắc (đương chức hoặc đã về hưu) không phải chỉ vì các vị vi phạm luật (có thể là vô tình và thật ra lỗi không lớn) mà chính là vì cách hành xử khi được chỉ ra sai phạm. Quát nạt chửi bới đe dọa đuổi việc người thi hành công vụ, lấp liếm cái sai, chụp mũ “bôi nhọ chính quyền” cho phản ứng của dân, “cái xảy nảy cái ung” vì ai cũng có thể mắc sai lầm nhưng thái độ nhận biết và sửa sai mới quyết định nhân cách của một con người.

Chức tước trước hết đó là trách nhiệm và đạo đức của quan chức, của cơ quan công quyền. Tiếc rằng nhiều quan chức, công chức chỉ coi đó là quyền lợi: lợi về vật chất (thu vén, vơ vét tài sản công biến thành tư) và lợi về tinh thần (có quyền đứng trên dân, trên pháp luật). Sự bất bình đẳng trong tiến trình phát triển một xã hội thoát ra từ kinh tế bao cấp ngày càng phổ biến và sâu sắc chính là từ tình trạng tham nhũng của quan chức, nhất là sự “tham nhũng quyền lực”. Khi chính quyền coi quyền lực là “tài sản” lớn nhất thì xã hội bất ổn, tha hóa và nảy sinh nhiều nguy cơ.

Sự bất ổn dẫn đến tha hóa trong xã hội từ hiện tượng nhiều người có hành vi xấu, và cũng như quan chức họ cậy mình là đại gia, có thân có thế, có tiếng có tăm nên sẵn sàng chống đối người thi hành công vụ hay ăn hiếp người yếu thế. Rồi có người vi phạm luật pháp nhưng liều mạng kiểu Chí Phèo gây nguy hiểm cho chính mình và cho người khác mà không ai dám can thiệp, vì đã thấy người thực hiện đúng chức trách đúng pháp luật lại bị coi là có tội vì “thiếu tế nhị”, là “cố tình bôi nhọ” chính quyền... Biến “nạn nhân” thành “tội đồ” là đánh tráo sự thật nhằm bao che, thậm chí ngụy biện cho những hành vi sai trái của quan chức. Một quan chức không phảỉ là chính quyền nhưng người dân nhìn và đánh giá chính quyền qua lời nói hành vi của từng quan chức.

Xây dựng chính quyền của dân, do dân và vì dân đâu cứ phải theo khái niệm “chủ tớ, nô bộc” của thời phong kiến. Bởi vì có xã hội nào mà “đầy tớ, nô bộc” lại ít hơn “ông chủ” về số lượng nhưng giàu hơn nhiều lần về tài sản và sẵn sàng ném vào “ông chủ” những lời “gang thép”? Xây dựng một “chính phủ kiến tạo” không thể không bắt đầu từ đạo đức công chức thể hiện qua mỗi lời nói hành vi, từ việc chính quyền tạo ra, điều hành và thực thi công bằng xã hội bằng sự công minh.

Sài Gòn 22.7.2017

 Nguyễn Thị Hậu

“Ảnh hưởng của mạng xã hội đến lối sống của giới trẻ (lưu tư liệu)

“Ảnh hưởng của mạng xã hội đến lối sống của giới trẻ (trẻ em). Đề xuất giải pháp tư vấn cho thanh thiếu niên trong việc sử dụng mạng xã hội” 
TS Nguyễn Thị Hậu Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM

 1. Thời đại thông tin ngày nay đã tạo những điều kiện và cơ hội cho con người giao lưu, liên kết, chia sẻ những sở thích, sự quan tâm, những ý tưởng, những việc làm bằng các phương tiện truyền thông hiện đại – nhất là sự phát triển ngày càng đa dạng của internet, trong đó có các mạng xã hội. Sự xuất hiện với những tính năng đa dạng, nguồn thông tin phong phú, mạng xã hội đã cho phép người dùngtiếp nhận, chia sẻ và chọn lọc thông tin một cách có hiệu quả, vượt qua trở ngại về không gian và thời gian, vượt qua khoảng cách giữa các thế hệ. Nó giúp nâng cao vai trò của mỗi công dân trong việc tạo lập quan hệ và tự tổ chức xoay quanh những mối quan tâm chung trong những cộng đồng thúc đẩy sự liên kết các tổ chức xã hội . Do chức năng đa dạng và sự gia tăng ngày càng nhanh số lượng thành viên, mạng xã hội đã có tác động làm thay đổi nhiều thói quen cũ và hình thành những biểu hiện mới của tư duy, lối sống, văn hóa… ở một bộ phận khá lớn những người sử dụng. Với sự phát triển ngày càng nhanh chóng và hiện đại của mạng xã hội, xu hướng mới của xã hội công nghệ thông tin đã đặt ra những câu hỏi khá lý thú nhưng cũng rất phức tạp về việc quản lý các mạng xã hội ảo như thế nào ? Làm sao để phát huy được mặt tích của loại tổ chức “ảo” phục vụ cho xã hội “thực”, nhất là đối với giới trẻ? 

 2. Đầu tiên có thể nhận thấy những ảnh hưởng của mạng xã hội đến lối sống giới trẻ hiện nay, thông qua việc tìm hiểu nhu cầu, mục đích và các hình thức sử dụng mạng xã hội của họ. Mặt tích cực của mạng xã hội, những tiện ích mà nó mang lại cho cộng đồng như sử dụng mạng xã hội trong học tập, giao tiếp và tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp. Những thành viên trong các mạng xã hội liên kết hợp tác với nhau thành các nhóm người có cùng sở thích, cùng sự quan tâm, cùng ý nguyện có thể gặp gỡ, trao đổi trên mạng rồi tiến tới sinh họat offline, nhiều nhóm cộng đồng có tính chất tích cực từ “mạng ảo” đã xuất hiện trong “đời thực” như tổ chức các hoạt động từ thiện nhân những ngày Lễ Tết, giúp đỡ trẻ đường phố, tổ chức những sinh hoạt văn hóa lành mạnh; nhóm các bà mẹ trẻ trao đổi kinh nghiệm nuôi dạy con cái; nhiều nhóm chia sẻ sở thích du lịch kết hợp việc làm từ thiện ở vùng cao biên giới hẻo lánh; những nhóm quan tâm đến các vấn đề lịch sử văn hoá Việt Nam, lập diễn đàn trao đổi tranh luận, những nhóm tìm về các giá trị văn hoá cổ xưa như đồ cổ sách cũ, chưa kể nhiều nhà văn nhà thơ đã sử dụng mạng xã hội để trực tiếp đưa tác phẩm đến với bạn đọc, qua sự tương tác với bạn đọc để hoàn chỉnh tác phẩm của mình… Nhiều cuộc trao đổi tranh luận quanh các vấn đề chính trị - xã hội cũng đã giúp nâng cao nhận thức của người dân về nhiều mặt. Nhiều phong trào mang ý nghĩa lớn lao như tuyên truyền về Biển – Đảo Việt Nam cũng thông qua nhiều mạng xã hội để đến với giới trẻ. Đây chính là những tác động tốt mà mạng xã hội mang lại. Mạng xã hội, tuy rất rộng lớn,đa dạng và phức tạp nhưng cũng chính là cái màng lọc mà mỗi thành viên của nó có thể sử dụng để tìm ra những gì phù hợp với sở thích, khả năng, suy nghĩ và hành động của mình. Nó làm cho mỗi người rèn luyện khả năng chọn lựa thông tin, từ đó góp phần không nhỏ vào việc hình thành và phát triển ý thức xã hội của công dân, bởi vì nó tạo điều kiện cho các thành viên bày tỏ thái độ và hành động vì cộng đồng, qua đókhuyến khíchtinh thần trách nhiệm cá nhân với thái độ và hành động của chính mình.

 Bên cạnh những mặt tích cực thìviệc sử dụng mạng xã hội cũng gây không ít “phiền toái” cho người dùng đặc biệt là những người trẻ, phổ biến nhất là đã làm nảy sinh biểu hiện “nghiện” mạng xã hội ở một số thành viên như tiêu tốn thời gian “lướt mạng” truy cập và tìm kiếm những thông tin vô bổ, thậm chí có hại; chơi game online bất kể giờ giấc và nhiều người sa vào những game bạo lực, khiêu dâm... Mạng xã hội còn tiềm ẩn nguy cơ khi những thông tin, nội dung, hình ảnh riêng tư được đưa lên mạng để chia sẻ với người thân, bạn bè… nhưng vô tình bị kẻ xấu lợi dụng và sử dụng vào mục đích xấu, hoặc là người sử dụng mạng xã hội chưa có ý thức, vô trách nhiệm trong việc đưa thông tin xấu lên mạng gây ảnh hưởng không tốt đến suy nghĩ của một bộ phận cư dân mạng và dư luận xã hội. Những cá nhân dễ “nổi tiếng” nhờ mạng xã hội nhưng cũng dễ bị mạng xã hội “ném đá”, vùi dập nhân cách, có khi dẫn đến những tai hoạ khôn lường. Sự tương tác tức thời và “không biên giới” của thế giới mạng có sức quyến rũ mê hoặc ghê gớm đồng thời là một sức mạnh có thể“hủy diệt”một cá nhân chỉ trong chốc lát. Thế giới mạng như một tấm gương của cuộc sống, chỉ có điều cần lưu ý, nó là tấm gương phóng đại nhiều lần những tốt đẹp hay xấu xa của mỗi con người, của một xã hội.

 3. Chính vì vậy, để có thể quản lý, giáo dục, hướng dẫn việc sử dụng mạng xã hội cho giới trẻ, hướng đến những hành vi và lối sống tốt đẹp, có ích cho bản thân và cho cộng đồng thìđầu tiên, nền tảng đạo đức, lối sống của gia đình, ảnh hưởng của môi trường sống, trình độ nhận thức về văn hóa xã hội của người lớn… là những nhân tố quan trọng giúp giới trẻsử dụng mạng xã hội một cách tích cực. Một kinh nghiệm mà nhiều bậc cha mẹ, thầy cô đã sử dụng trong việc tư vấn cho con em mình khi tham gia mạng xã hội, đó là bản thân người lớn cũng cần có sự hiểu biết về mạng xã hội, cần biết sử dụng mạng xã hội với những tiện ích của nó cho công việc, cho giải trí lành mạnh,không nên phê phán bừa bãi hay chỉ lên án những tiêu cực của mạng xã hội mà cấm đoán giới trẻ... Khi người lớn đã không biết sử dụng một tiện ích phổ biến của cuộc sống hiện đại lại còn nói bừa nói ẩu thì không thể thuyết phục, tư vấn cho trẻ. Bởi vì để có thể tận dụng và phát huy những lợi ích tích cực mà mạng xã hội đem lại, tự hạn chế và loại bỏ những tiêu cực do số ít thành viên mạng xã hộigây rathì người sử dụng cũng cần có trải nghiệm thực tế và“tích luỹ kinh nghiệm”. Các bậc cha mẹ cũng nên tham gia các mạng xã hội để có thể quan sát sinh hoạt của con em trong môi trường đó, tạo điều kiện cho con em chia sẻ tâm sự những điều khó có thể trực tiếp nói chuyện với nhau, có thể cùng bàn luận các vấn đề xã hội, tạo điều kiện cho con em trao đổi bộc lộ nhận thức...Khi người lớn tư vấn cho giới trẻ bằng chính kinh nghiệm của mình thì có tác dụng tốt nhất và hiệu quả nhất. 

 4. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Internet,với những tiện ích của mạng xã hội và tốc độ người tham gia vào mạng xã hội của cư dân mạng, có thể thấy rằng, xu hướng phát triển của mạng xã hội sẽ ngày càng phát triển và thu hút ngày càng lớn, rộng hơn những cư dân tham gia. Trong thời gian vừa qua Bộ TTTT đã ban hành nhiều văn bản về quản lý nhà nước đối với các mạng xã hội nói riêng và quản lý hoạt động Internet nói chung. Trong những văn bản này đã đề cập đến vai trò của từng đối tượng: Nhà Nước; tổ chức/ doanh nghiệp (doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội trực tuyến) và cá nhân (chủ trang blog). Nhìn chung các văn bản này nhằm mục đích tạo điều kiện cho việc quản lý của các cơ quan chức năng nên đã đặt Internet và mạng xã hội ở thế “đối lập” với nhiều tác hại, tiềm ẩn nhiều nguy cơ…mà chưa thực sự nhìn thấy lợi ích và khuyến khích, hướng dẫn những người sử dụng Internet và mạng xã hội phát triển theo hướng lành mạnh. Do đó khi triển khai vào thực tiễn gặp không ít khó khăn, thậm chí không phù hợp. Bên cạnh nhiều biện pháp kỹ thuật và quản lý hành chính nặng về “chống”mà các các cơ quan quản lý đã đề ra, chúng tôi cho rằng việc “xây” một thế giới mạng lành mạnh, tốt đẹp khó khăn hơn, bởi vì trong thế giới ảo, việc quản lý về mặt kỹ thuật không hề dễ dàng do tiến bộ kỹ thuật luôn đi nhanh hơn văn bản quy phạm của nhà nước. Vì vậy, để thực sự có hiệu quả đối với xã hội, những văn bản quản lý cần chú ý tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức và cá nhân sử dụng internet và mạng xã hội như một công cụ hữu ích cho công việc và sinh hoạt, cho sự phát triển của xã hội công dân – nền tảng của một xã hội thực sự dân chủ… Chính trong môi trường Internet và mạng xã hội, việc giáo dục từ phía gia đình và xã hội sẽ có tác dụng tích cực hơn cho giới trẻ. Hơn nữa trình độ nhận thức của phần đông những người sử dụng Internet và mạng xã hội ở nước ta không hề thấp kém, họ là những người biết cách ứng xử nghiêm túc, thích hợp trên mạng. Những cá nhân ứng xử thiếu văn hóa, không phù hợp luôn nhận được sự phê phán, thậm chí bị tẩy chay, từ cộng đồng mạng xã hội. 

Cũng như nhiều thành tựu khoa học kỹ thuật khác, mạng xã hội được sáng tạo và phát triển là nhằm phục vụ lợi ích của xã hội, tuy nhiên sử dụng nó như thế nào thì sẽ chịu tác động tích cực hay tiêu cực, điều đó phụ thuộc vào mỗi con người. Không thể phủ phận những mặt tích cực mà mạng xã hội đã mang lại, vì nó giúp thế giới “phẳng hơn, nhỏ hơn, gần hơn”. Qua đó con người nhận biết, tiếp thu, nâng cao được tầm hiểu biết, tri thức, kiến thức. Có lẽ đây là một đặc trưng quan trọng của xã hội hiện đại– xã hội thông tin mà mạng xã hội chỉ là một trong những công cụ. Trong xã hội thông tin này, nếu giới trẻ hôm nay nắm vững được công cụ hữu ích này sẽ trở thành chủ nhân của một đất nước vững bước hội nhập vào thế giới toàn cầu ngày mai.

 ( Tháng 9/2013)