MỘT TRAO ĐỔI VỀ QUY HOẠCH KHU VỰC HỒ GƯƠM

 (Trung Dũng thực hiện)

Cảm nhận của bà, với tư cách là một chuyên gia về bản Quy hoạch phân khu đô thị H1-1B (khu vực Hồ Gươm và phụ cận) đang được lấy ý kiến người dân thì Hồ Gươm đang cần được giải quyết vấn đề gì và quy hoạch mới có thực sự giải đúng bài toán đó?

Là một người nghiên cứu di sản đô thị từ góc tiếp cận chính là Khảo cổ học đô thị, tôi nhận thấy mỗi thành phố đều có 3 lớp “diện mạo” mà người làm quy hoạch đô thị cần nhận biết. Ba “lớp diện mạo” này gần nhau nhưng không đồng nhất, có thể coi là 3 hướng tiếp cận một đô thị đương đại để nhìn ra bản chất, bản sắc của đô thị đó. 

Thứ nhất, Cảnh quan đô thị. Đó là diện mạo của đô thị là một chỉnh thể sống động như chúng ta đang nhìn thấy hàng ngày.

Thứ hai, Địa tầng đô thị. Đây là chiều kích lịch sử của đô thị được tích tụ vật chất theo thời gian.

Thứ ba, Không gian di sản. Đây chính là những thành phần được xã hội hiện tại nhận diện, lựa chọn và trao giá trị di sản, cộng đồng “di truyền” qua ký ức đô thị.

Hồ Gươm và vùng phụ cận chứa đựng cả 3 yếu tố đó, là một nút giao của nhiều lớp đô thị: cảnh quan hồ tự nhiên, lịch sử kinh đô Thăng Long, đô thị thuộc địa, thủ đô Hà Nội và không gian lịch sử - văn hóa công cộng hiện đại

Vì vậy, quy hoạch khu vực này không chỉ để giải quyết các vấn đề đương đại (như giao thông, mật độ dân số, hiện đại hóa cảnh quan đô thị) mà cần đồng thời bảo tồn được các lớp lịch sử và không gian di sản. Theo những gì của bản quy hoạch được công bố để lấy ý kiến, tôi thấy điều này chưa đạt được. Nếu chỉ giữ lại đúng một cái hồ và vài công trình trên nó, nhưng lại có quá nhiều yếu tố mới hiện diện ở khu vực này thì hậu quả là làm mờ nhạt, thậm chí đã xóa bỏ những gì thuộc về “ký ức đô thị”. Khi Hồ Gươm lọt thỏm vào một không gian xa lạ như vậy, Hồ Gươm chỉ như một yếu tố tự nhiêu như “hồ điều hòa sinh thái” cho một “khu đô thị mới” nào đó, chứ không còn hồn cốt của chính nó và mất đi diện mạo lịch sử của Hà Nội.

 

Từ những nội dung trao đổi tại tọa đàm, đặc biệt là về vấn đề bảo tồn di sản cảnh quan, theo bà, đâu là những nguyên tắc quản trị di sản bắt buộc đối với các đồ án quy hoạch Hồ Gươm hiện nay? Và có cần một công trình biểu tượng mới bên Hồ Gươm, hay chính Hồ Gươm đã là biểu tượng?

Nếu đồng ý một đô thị có 3 “chiều kích” như trên, thì phương thức quản trị đô thị nói chung, quản trị di sản nói riêng cũng cần thay đổi. Không thể xây dựng các bản quy hoạch không gian hay quy hoạch bảo tồn chỉ quan tâm đến “di tích đã được xếp hạng”, còn ký ức đô thị và không gian di sản lại được quyết định theo những logic hoàn toàn khác, dù với lý do phục vụ quy hoạch giao thông, quy hoạch xây dựng, phát triển bất động sản và phát triển kinh tế.

Với trường hợp Hồ Gươm, cần có một phương thức quản trị tích hợp giữa các thành phần: Quy hoạch đô thị, Quản lý cảnh quan, Bảo tồn di sản với Phát triển kinh tế – xã hội và Đời sống cộng đồng. Tại khu vực Hồ Gươm việc bảo tồn di sản phải là tiền đề của các thành phần khác, đây là nguyên tắc bắt buộc! Trên cơ sở đó mới có thể cân bằng được những nhu cầu hiện tại và bảo tồn một không gian công cộng đã chứa đựng cả lịch sử đô thị, di sản văn hóa, ký ức và đời sống cộng đồng đương đại.

Hồ Gươm vốn đã là một trong vài biểu tượng quan trọng nhất của Hà Nội. Nhưng phương án mới lại tiếp tục đưa thêm khá nhiều yếu tố mang tính biểu tượng vây quanh tứ phía: “Khải hoàn môn” ở phía Bắc, các quảng trường lớn, công trình tưởng niệm, tổ hợp không gian văn hóa – nghệ thuật, TOD văn hóa, dịch vụ, thương mại, và đặc biệt là nghiên cứu Tháp Tài chính Quốc tế tại khu đất Bảo tàng Cách mạng cũ. (Xây Dựng Chính Sách)... Điều này dẫn đến sự “quá tải” biểu tượng, lúc đó sẽ không có gì thực sự là “biểu tượng” nữa. Đó là một nghịch lý cần nhìn thấy! Giá trị biểu tượng của Hồ Gươm không chỉ nằm ở những công trình nhìn thấy được, nó còn nằm ở ký ức tập thể về cả một không gian.

 

Từ kinh nghiệm nhiều năm làm việc về phát triển đô thị bền vững, bà có khuyến nghị gì trước các dự án tái thiết, chỉnh trang và đề xuất điều chỉnh quy hoạch xung quanh khu vực Hồ Gươm hôm nay?

Là người nghiên cứu và làm công tác thực tiễn về bảo tồn di sản và phát triển bền vững, tôi mong các nhà quản lý định hướng quy hoạch đô thị, các chuyên gia thể hiện và thực thi quản lý đô thị thực sự làm đúng nguyên lý của “phát triển bền vững”! Càng đụng chạm vào “vùng lõi đô thị”, “không gian di sản” càng cần có trách nhiệm với tiền nhân, với chính thời đại mình và nhất là với thế hệ mai sau. Với Hồ Gươm, hãy để Hồ Gươm được là chính nó! Mình không giữ di sản của cha ông thì tương lai “Quanh Hồ Gươm không ai bàn chuyện Vua Lê” mà thậm chí cũng chẳng còn bàn đến lịch sử - văn hóa nữa, mà có lẽ chỉ bàn chuyện sẽ tiếp tục phá đi xây mới thêm cái gì!


 

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

NGƯỜI THẦY ĐẦU TIÊN CỦA TÔI

1. Hơn bảy mươi năm trước, vào năm 1942, ba tôi tốt nghiệp trường sư phạm Lasan Taberd ở Sài Gòn và được phân về dạy tại Cái Răng, Cần Thơ....