- Theo bà, những hoạt động bảo tồn, gìn giữ di sản
thành phố của các bạn trẻ là một trong những điểm sáng của TP.HCM hiện nay. Qua
một số hoạt động bà nhận ra sự sáng tạo cũng như tình yêu di sản của các bạn
trẻ được biểu hiện như thế nào?
Người trẻ không chỉ “giữ” di sản mà muốn kể lại di
sản bằng ngôn ngữ của mình. Đây có lẽ là điểm sáng nhất. Trước đây, nói đến bảo
tồn thường nghĩ đến chuyên gia, bảo tàng, cơ quan quản lý, hồ sơ xếp hạng… Còn
người trẻ bước vào bằng những phương tiện rất khác: video ngắn, TikTok,
livestream, podcast, nhiếp ảnh, thiết kế, đồ họa, bản đồ số, kể chuyện trên
mạng xã hội.
Chương trình “Chạm Di sản – Ký ức đô thị” triển khai
tại các không gian Sài Gòn, Bến Thành và Chợ Lớn trong năm 2026 là một ví dụ
rất rõ. Các nhà sáng tạo nội dung trẻ dùng livestream để kể về công trình kiến
trúc, không gian văn hóa, ẩm thực và những câu chuyện đô thị. Điều thú vị ở đây
là Di sản không còn chỉ được “thuyết minh” cho người trẻ nghe; người trẻ đang
tự mình trở thành người kể chuyện về di sản. Đây là một sự thay đổi rất quan
trọng.
Các bạn trẻ có xu hướng biến di sản thành một trải
nghiệm, chứ không chỉ là một “đối tượng để tham quan”: trải nghiệm “cổ phục”,
trải nghiệm đời sống các hẻm phố, chợ, các sinh hoạt tín ngưỡng tại di tích...
Đây chính là tư duy rất gần với quan niệm “di sản sống”: di sản tồn tại trong
đời sống cộng đồng chứ không chỉ nằm trong tủ kính bảo tàng.
- Hoạt động bảo tồn lan
tỏa di sản thường thấy ở thế hệ của bà, nhưng rõ ràng trong khoảng 5 năm gần
đây, các bạn trẻ thành phố tham gia rất nhiệt tình, bà có thể lý giải nguyên do
vì sao?
Sự gia tăng mạnh mẽ của các hoạt động do người trẻ
tham gia trong khoảng 5 năm gần đây là kết quả của nhiều thay đổi đồng thời:
trong xã hội, công nghệ, giáo dục, cách hiểu về di sản và chính bản thân đời
sống đô thị TP.HCM. Theo tôi có một số nguyên do:
Thứ nhất, Cách hiểu về di sản đã thay đổi: di sản đã
đi từ “vật thể cần giữ” sang “giá trị cần được sống cùng”.
Thứ hai, Chính tốc độ biến đổi của TP.HCM làm người
trẻ bắt đầu… sợ mất ký ức. Đây là một nghịch lý rất thú vị: Thành phố càng thay
đổi nhanh, nhu cầu tìm lại cái đã mất càng lớn.
Thứ ba, Mạng xã hội đã biến người trẻ từ “người tiếp
nhận” thành “người kể chuyện”, công nghệ tạo điều kiện thuận lợi cho sự tham
gia vào hoạt động bảo tồn.
Thứ tư, Người trẻ ngày nay có nhu cầu tìm kiếm bản
sắc trong một thế giới quá toàn cầu hóa, vì chính sự toàn cầu hóa ấy lại tạo ra
một câu hỏi: “Mình là ai và thành phố mình có gì riêng?”
Thứ năm, Giá trị kinh tế và nghề nghiệp của di sản
đã trở nên rõ hơn, bảo tồn di sản có thể đồng thời trở thành một nghề, một kỹ
năng và một cơ hội sáng tạo.
Thứ sáu, Một nguyên nhân rất đặc biệt: COVID-19 khốc liệt và sự
mất mát quá lớn ở TPHCM làm cho nhiều người nhận ra rằng ký ức và những mối
liên hệ gần gũi với nơi mình sống có giá trị như thế nào.
- Cách truyền thông, lan tỏa, bảo tồn,
giữ gìn di sản của các bạn thế hệ trẻ ngày nay có gì khác biệt với thế hệ đi
trước?
Sự sáng tạo của người
trẻ nằm ở khả năng kết nối cái cũ với cái mới. Tức là từ di sản truyền thống,
bằng phương tiện truyền thông mới tạo ra một cách kể mới về di sản. Đây không
phải là bảo tồn theo nghĩa “giữ nguyên”, mà là làm cho di sản tiếp tục có đời
sống. Người trẻ không xem công nghệ là thứ
đối lập với truyền thống; họ xem công nghệ như một công cụ để cứu truyền thống
khỏi nguy cơ bị lãng quên.
Người trẻ đang
làm một việc rất có ý nghĩa: đưa di sản ra khỏi “vùng chuyên môn”. Một trong
những vấn đề của bảo tồn lâu nay là di sản đôi khi được nói bằng một thứ ngôn
ngữ quá chuyên ngành của các chuyên gia, nhà nghiên cứu, vì vậy người dân bình
thường khó tiếp cận. Người trẻ thì làm ngược lại: đơn giản hóa câu chuyện nhưng
không làm đơn giản hóa giá trị của di sản, là một cách đưa di sản về gần hơn với
cộng đồng.
Điều làm tôi rất
tâm đắc là, đằng sau sự sáng tạo ấy là một tình yêu rất “Sài Gòn”, tình yêu di
sản của người trẻ thành phố không nhất thiết biểu hiện bằng những khẩu hiệu
lớn, mà họ tìm
kiến và chủ động lưu giữ ký ức đô thị, từ
ký ức của gia đình, của nơi cư trú đến những ký ức chung của cộng đồng cư dân.
Đây một sự nối tiếp rất đẹp với đặc trưng văn hóa Sài Gòn: thực tế, cởi mở,
thích cái mới nhưng không nhất thiết quay lưng với cái cũ.
- Với vai trò là người đi trước và đã
dành cả cuộc đời cho việc bảo tồn giữ ghìn di sản, bà giúp đỡ thế hệ trẻ tiếp
nối giá trị đó ra sao?
Điều đáng mừng nhất không chỉ là người trẻ TP.HCM đang quay về với di sản, mà là họ còn đang đưa di sản đi tiếp. Với kinh nghiệm của mình, tôi hướng đến việc “Làm thế nào để trao cho người trẻ quyền được tham gia vào việc kể, diễn giải và sáng tạo những giá trị di sản của chính thành phố mình”? Bảo tồn di sản không chỉ là truyền lại những gì mình biết, mà còn là truyền lại niềm tin và trao cơ hội cho thế hệ sau. Vì vậy không “dạy” người trẻ yêu di sản, mà còn tạo điều kiện để họ tự tìm thấy tình yêu ấy, giúp họ “chìa khóa” để họ kể câu chuyện bằng ngôn ngữ của thế hệ họ. Chỉ ra cơ hội để người trẻ được làm thật giúp họ hiểu rằng bảo tồn không phải là một khái niệm trừu tượng. Quan trọng ở thế hệ chúng tôi là cần chấp nhận để người trẻ làm khác mình, và nhất là cố gắng truyền lại không chỉ kiến thức mà cả tình yêu đối với thành phố, cảm xúc đối với từng di sản của thành phố!
https://nhandan.vn/cang-thay-doi-nhanh-nhu-cau-tim-lai-cai-da-mat-cang-lon-post984771.html?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét