1.
Cửa khẩu.
Năm năm rồi tôi mới trở lại Lạng
Sơn. Khỏang năm 2005 tôi có dịp lên
cửa khẩu Hữu nghị quan. Hồi đó đường biên là con đường thằng, ranh giới hai bên
phân biệt là màu nhựa đường. Nhìn qua Hữu nghị quan thấy có phần gần gũi vì vẻ
rêu phong cổ xưa của nó. Cột mốc cây số 0 của hai bên đứng khiêm nhường bên đường.
Đồn công an cạnh barie cũng giống nhau. Hai tòa nhà trụ sở Hải quan cũng tương
đương về quy mô. Có khác chăng là phía Việt Nam
hàng đòan xe tải chở trái cây chờ nhập khẩu sang Trung quốc, còn phía Trung quốc
là những xe tải nhỏ chở hàng hóa tiêu dùng qua Việt Nam
Lần này đến đây tôi không nhận
ra nơi mình đã đến cách đây mới 5 năm. Từ phía trụ sở Hải quan Viết Nam
“Hữu nghị quan”
đã biến thành tòa nhà lầu cửa kính hiện đại, tường xây sạch sẽ, không còn vẻ
rêu phong cổ kính. Cũng phải thôi, “hữu nghị quan” giờ ngự trên “ngọn đồi” đá
lát sáng bóng, cây đa cổ thụ gần đó cũng được xây bệ gạch tròn xung quanh, ghế
đá, bồn hoa… Mọi thứ có vẻ quy củ và hòanh tráng. Chỉ buồn cười những bảng chỉ
dẫn bằng tiếng Việt: nhà xí (nhà vệ sinh), “do đó nhập” (lối vào), “nơi tiêu độc
đế giày” (thảm chùi chân)… không hiểu dịch kiểu gì nữa?
Từ bên này đi qua bên đó thì phải gò lưng lên dốc,
nhìn qua bên đó thì cứ phải “ngước nhìn”. Từ bên kia nhìn về phía mình đúng là
kiểu “nhìn xuống” đầy “hạ cố”… Có ai nhận ra điều đó không?!
2. Bằng Tường
Đây là một thị trấn của tỉnh Quảng Tây (Trung quốc) sát
biên giới phía Bắc của Việt Nam
Bây giờ Bằng Tường đã trở
thành một thành phố mới nơi cửa khẩu: đường phố rộng rãi chiếu sáng bởi hai dãy
đèn đường uốn hình hoa râm bụt – biểu tượng của tỉnh Quảng Tây. Nhà đang xây ngổn
ngang khắp nơi nhưng phố xá vẫn gọn gàng. Những phố xưa vẫn là những căn nhà phố
hình ống một trệt một lầu cửa sổ trang trí hồi văn treo đèn lồng đỏ, như những
con phố từ truyện của Lỗ Tấn bước ra. Chỉ khác là nhiều cửa hàng cửa hiệu dùng
2 thứ tiếng Trung – Việt, công ty du lịch, nhà hàng đặc sản san sát, khách du lịch
đông đúc, cả Việt cả Trung, đều nói nhiều nói to, như nhau.
Trụ sở Ủy ban nhân dân thành phố là một tòa nhà 4 lầu
mới xây dựng. Bên kia đường một khách sạn 5 sao đang xây tựa lưng vào núi và
nhìn lên một ngôi chùa cổ cheo leo vách núi. Bằng Tường đang xây nhiều chung cư
cao tầng, có lẽ dân cư ở đây đang tăng lên nhanh chóng.
Thành phố cửa khẩu nối liền với
Nam Ninh bằng con đường cao tốc nội địa mỗi bên 3 làn xe hơi và một làn đường
phụ. Dải phân cách trồng hoa râm bụt suốt tuyến dài gần 180km. Khỏang 50 km có
một trạm dừng rộng mênh mông đủ chỗ cho hàng chục xe lớn, nhà hàng luôn có thức
ăn nóng sốt, siêu thị nhỏ nhưng đầy đủ hàng hóa cần cho người đi đường xa. Nhà
vệ sinh sạch sẽ. Xe chạy tốc độ khỏang 100km/h, không hề thấy bóng công an vì
suốt con đường được theo dõi bằng camera. Đường tốt làm khỏang cách như gần
hơn. Không có cảm giác đây là vùng biên, càng không có cảm giác xa xôi heo hút
dù con đường chạy giữa những ngọn núi đá nhấp nhô.
Trên đường đôi lúc có cảm giác
như đi giữa hai hàm răng sói khổng lồ…
3. Nam
Nam Ninh không phải là một thành phố trẻ. Khởi đầu thuộc vùng đất này thuộc tộc Bách Việt,
về hành chính thì Nam Ninh đã có ít nhất hơn 2000 năm lịch sử từ khi vùng Quảng
Tây thuộc về nhà Tần vào khỏang đầu thế kỷ 3 trước công nguyên. Trải qua những
thời kỳ lịch sử khác nhau, Nam Ninh luôn có vị thế quan trọng tại miền biên giới
phía Nam, là trung tâm cư trú của người Choang - dân tộc có đông dân chỉ sau
người Hán trong cộng đồng 53 dân tộc của Trung Hoa. Đầu năm 1950 thành phố Nam Ninh được thành lập đồng thời được xác định là thủ phủ tỉnh Quảng Tây.
Từ tháng 3 năm 1958 trở thành thủ phủ của khu
tự trị người Choang Quảng Tây. Khỏang 10 năm trước Nam Ninh còn mang dáng dấp
tỉnh lẻ, chỉ khu trung tâm là có dáng vẻ của một thành phố hiện đại với nhà cao
tầng, khu thương mại, đường rộng rãi sáu làn xe hơi, nhưng xe đạp vẫn thong thả
quay vòng trên những làn đường này… Từ khách sạn trung tâm nhìn ra nhà ga Nam
Ninh, mỗi ngày có hàng chục chuyến tàu đến, trăm ngàn lượt khách chủ yếu vẫn là
nông dân từ các tỉnh miền núi phía nam đổ về tìm việc làm ở các công trường xây
dựng ở phía Đông thành phố. Hôm nay đến Nam Ninh, nếu chỉ quan sát bằng con mắt
thường ta khó có thể tìm ra mối liên hệ giữa “khu tự trị người Choang” với
thành phố đang lớn lên từng ngày, “phố Đông” ở Nam Ninh đã hiện hữu, đẹp đến ngỡ
ngàng!
Điều nhận thấy đầu tiên Nam
Ninh là một “thành phố xanh”, xanh từ những hàng cây giữa dải ngăn cách của đường
cao tốc, xanh từ những bóng mát từ những hàng cây ven đường, xanh từ những thảm
cỏ xanh, luống hoa nho nhỏ trên vỉa hè, xanh dưới cầu vượt, xanh trước những
chung cư, và xanh từ những công viên rộng mênh mông giữa lòng thành phố. Có đến
36% diện tích thành phố được phủ xanh, một con số đáng kể nếu ta biết rằng Nam
Ninh đã lớn gấp đôi so với trước đây, khỏang 23.000 km2. Dân số hiện nay của
Nam Ninh gần 7 triệu người, chưa kể số lượng gần 3 triệu người nhập cư “thời vụ”. Thành phố đang hướng
đến mốc 10 triệu dân, bởi vậy dọc những con đường tôi qua chỉ thấy những chung
cư cao vài chục tầng (trông xa xa không hiểu sao những tòa nhà ở đây lại “dẹp
lép” như vậy, hóa ra vì chúng dài mà cao quá). Những ngôi nhà riêng ngòai mặt
phố dần biến mất, chỉ ở khu phố trung tâm còn vài căn nhà mang dáng vẻ cổ xưa
nay là cửa hàng bán đồ lưu niệm luôn tấp nập khách du lịch. Bù lại, nhiều nhà
hàng, khách sạn kiến trúc rất hiện đại nhưng có lối trang trí đậm nét văn hóa
truyền thống với mái ngói xanh, đèn lồng đỏ và vô số kiểu dáng và chi tiết hoa
văn trong nội thất. Chung cư cao tầng là chính sách nhất quán trong sự quy họach
của nhiều thành phố Trung quốc, để tạo ra sự “an cư” cho cư dân đồng thời để có
thế xây dựng cảnh quan đô thị quy củ, hiện đại.
Cũng như nhiều thành phố khác ở
Trung quốc, đường phố ở Nam Ninh rất rộng với 6 làn xe chính, vỉa hè rộng rãi đủ
chỗ cho người đi bộ đổ ra từ những bến xe bus hay từ những tòa nhà cao tầng.
Giao thông công cộng phát triển nhất là xe bus, nhiều tuyến nhiều lọai xe bus
tùy thuộc vào khỏang cách và mức độ dân cư đi lại. Xe máy điện, xe đạp vẫn còn
phổ biến nhưng xe hơi cũng đã bắt đầu có hiện tượng kẹt đường vào giờ tan tầm.
Giao thông công cộng phát triển ở Nam Ninh thể hiện 2 mặt: sự họach định chính
sách lâu dài, quy họach đô thị từng bước chặt chẽ, những biện pháp chế tài
nghiêm ngặt của chính quyền thành phố, đồng thời cũng là quá trình của tự giác
và ý thức cư dân đô thị. Ví dụ: trên xe bus chỉ có tài xế (sư phụ), hai cửa lên
xuống phân biệt rõ ràng. Cửa lên phía trước, hành khách tự giác bỏ tiền lẻ vào
khe hộp tiền hay trình vé tháng. Cửa xuống phía sau, tự giác nhường cho người
già, trẻ em. Được như vậy cần có sự thực hiện đồng bộ: nhiều tuyến xe, nhiều
chuyến xe, bến xe thuận tiện, giá vé rẻ, tiển lẻ phổ biến, khuyến khích mua vé
tháng, nhưng “kiểm tra giao thông” cũng thường xuất hiện bất ngờ trong vai người
đi xe bus, phát hiện ngay người lậu vé hay sai phạm của tài xế như bỏ bến phóng
nhanh vượt ẩu. Mỗi lỗi như vậy bị phạt khá nặng nên tính răn đe cao. Chỉ mới
hơn 5 năm mà “văn hóa xe bus” đã phổ biến ở Nam Ninh. Đây là bước chuẩn bị cho
cư dân làm quen với metro: tính tự giác, thói quen khẩn trương đúng giờ, đúng bến.
Hiện nay Nam Ninh bắt đầu xây dựng tuyến metro xuyên đông tây thành phố.
Trong lịch sử, vùng Hoa Nam Nam
Một lần tôi đến thăm xưởng chế
tác đá ngọc ở khá xa trung tâm thành phố – nơi có nhiều sản phẩm độc đáo lấy mẫu
từ những di vật tìm thấy trong các di tích khảo cổ học ở Quảng Tây. Bên kia xưởng
đá ngọc là khỏang trống rộng mênh mông. Bức tường bao quanh cao vút phía trên
có vòng dây thép gai, đưa mắt ra xa hơn thấp thóang mấy tháp canh. Những dãy
nhà cao 5,6 tầng còn mới, tường sơn màu xanh, khung cửa màu trắng trông sạch sẽ,
bình yên, nhưng nhìn kỹ mới thấy song sắt đan vào nhau khá dày. Đó là nhà tù của
thành phố Nam Ninh. Giữa trưa nắng chói chang, một tiếng kèn ôboa vọng ra, bản
valse nổi tiếng “dòng Đanuyp xanh” của Johann Strauuss. Tiếng kèn ngập ngừng những
nốt đầu tiên nhưng cứ đến nốt cao nhất thì nghẹn lại…
Người tập kèn kiên nhẫn thổi
lại đọan nhạc… thời gian với anh ta chắc còn dài lắm…
Nam Ninh - Sài Gòn, 2012
.jpg)
