NHÂN MỘT VIỆC ĐẦU NĂM MỚI

 Ngay những ngày đầu năm 2026 tôi được tham gia một số hoạt động văn hóa của thành phố, như sự kiện NTK Sĩ Hoàng công bố Di sản Spiral, hành trình Spiral heritage 2026 đến 2030... Có thể nói, đây là một trong những hình thức của “công nghiệp văn hóa” một cách linh hoạt và mang tính cộng đồng cao. Tôi nghĩ, sự kiện NTK Sĩ Hoàng công bố Di sản Spiral hướng đến giới trẻ và những người làm công việc sáng tạo nghệ thuật – một cộng đồng “nhỏ” nhưng giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển của CNVH.

Ở TPHCM đang hình thành nhiều hình thức thực tiễn của CNVH nhằm góp phần mở rộng quyền tham gia văn hóa của cộng đồng địa phương, trong đó người trẻ được xác định là đối tượng trung tâm, tăng cường sự chuyển dịch vai trò của cộng đồng từ vị thế “người xem, người tham dự” sang “chủ thể văn hóa”, chủ thể sáng tạo, duy trì và phát triển di sản. Qua đó hình thành thói quen tham gia đời sống văn hóa một cách chủ động, tự nguyện và bền vững. Tại các sự kiện người tham dự thông qua các hình thức trải nghiệm ngắn hạn, dễ tiếp cận và mang tính tương tác cao (vẽ, viết, kể chuyện, chụp ảnh, thiết kế sản phẩm nhỏ…), đã không chỉ tiếp nhận giá trị văn hóa đọc hay di sản áo dài, mà còn hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa và diễn giải di sản.

Thay vì tiếp cận di sản áo dài như những giá trị tĩnh, không thiết thực trong đời sống hàng ngày, thì hoạt động tiếp cận văn hóa và di sản như một thực hành văn hóa sống động trong đời sống đô thị, giúp những yếu tố “văn hóa tinh thần” hay “di sản phi vật thể” tiếp tục được hiện diện, sử dụng và được gia tăng ý nghĩa trong bối cảnh đương đại. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng bảo tồn di sản truyền thống và phát triển di sản đương đại, nhấn mạnh vai trò của cộng đồng và tính liên tục của thực hành văn hóa, qua đó góp phần tránh tình trạng “bảo tồn hình thức” hoặc tách rời di sản khỏi đời sống xã hội.

Trong bối cảnh TPHCM đang phát triển CNVH những hoạt động như vậy rất cần thiết. Bởi nó có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng hạ tầng mềm cho công nghiệp văn hóa, như năng lực sáng tạo cá nhân; kỹ năng kể chuyện văn hóa, thiết kế sản phẩm, tổ chức hoạt động; mạng lưới kết nối giữa người trẻ, nghệ sĩ, nhà thiết kế, nhà nghiên cứu và cộng đồng... Thông qua các sản phẩm văn hóa quy mô nhỏ (zine, postcard, tranh vẽ, nội dung số, trải nghiệm văn hóa) có thể thực hành ở bất cứ không gian văn hóa nào, đã tạo điều kiện để người trẻ từng bước tiếp cận chuỗi giá trị của CNVH, từ ý tưởng – sáng tạo – sản xuất – chia sẻ – tiêu dùng văn hóa, trên nền tảng di sản, dưới sự hướng dẫn và tiên phong của các NTK tên tuổi.

Việc tổ chức hoạt động như vậy góp phần tái định những không gian thực hành văn hóa và giáo dục cộng đồng. Các hoạt động văn hóa quy mô nhỏ, diễn ra thường xuyên mang lại chiều sâu văn hóa, tăng cường sự gắn bó với đời sống của cư dân đô thị, đặc biệt là người trẻ. Đây là tiền đề quan trọng để hình thành các mô hình văn hóa bền vững, có khả năng nhân rộng và phù hợp với định hướng phát triển văn hóa – sáng tạo của TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn tới.