Việc treo biển hiệu “Chợ
Nga” tại tòa nhà số 125 Hai Bà Trưng (phường Sài Gòn, TP.HCM), vị trí tiếp giáp
Bưu điện Trung tâm TP.HCM và Đường Sách Nguyễn Văn Bình, tạo nên nhiều ý kiến
trái chiều. Sự xuất hiện của biển hiệu thương mại nổi bật trong khu vực vốn
được xem là không gian văn hóa trung tâm khiến dư luận đặt câu hỏi nên ứng xử
như thế nào với những vùng lõi di sản của đô thị?
Không gian quanh Bưu điện TP.HCM, bao gồm Đường sách Nguyễn Văn Bình, Nhà thờ Đức Bà và nhiều công trình mang tính biểu tượng được xem là “vùng lõi di sản văn hóa” của đô thị Sài Gòn. Dù đúng quy trình pháp lý, hoạt động thương mại chen vào khu vực này vẫn làm dấy lên lo ngại.
Biển hiệu "Chợ Nga" nhìn từ địa chỉ số 125 Hai Bà Trưng (phường Sài Gòn, TP.HCM). Ảnh: Đỗ Khang.
Không để thương mại lấn át
văn hóa
TS Nguyễn Thị Hậu,
chuyên gia nghiên cứu về di sản văn hóa đô thị - tác giả sách Đô Thị Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh:
Khảo cổ học và bảo tồn di sản, nhận định: “Tòa nhà Bưu điện hiện đã
nằm trong diện kiểm kê di tích, đồng nghĩa với việc không gian bao quanh phải
được ứng xử như một di sản. Dưới góc độ pháp lý, việc đưa thương mại không phù
hợp vào không gian ấy là sai. Về mặt tình cảm, đó là sự bất nhẫn với nỗ lực gìn
giữ một vùng ký ức đô thị”.
Dưới góc độ nghiên cứu
di sản đô thị, TS Nguyễn Thị Hậu nhận định sự việc cho thấy khoảng trống trong
cách ứng xử với vùng lõi văn hóa đô thị. Bà cho rằng không thể tách biệt giữa
“mặt trước là Bưu điện, mặt sau là nhà của doanh nghiệp khác”. Di sản không thể
chia lô, xẻ phần để ứng xử khác nhau.
“Không gian di sản, văn hóa là không gian toàn vẹn về kiến trúc, công năng và ký ức. Việc phân mảnh trong quản lý để đơn vị này làm một kiểu, đơn vị khác làm kiểu khác sẽ khiến bản sắc bị rạn nứt và mất dần. Cần nhìn chung một hướng là bảo vệ cả không gian di sản, văn hóa chứ không chỉ bản thân kiến trúc, di tích đơn lẻ”, TS Nguyễn Thị Hậu nhấn mạnh.
|
Khu vực tòa nhà Bưu điện Trung tâm
TP.HCM, Nhà thờ Đức Bà... được xem là "vùng lõi di sản văn hóa" của
thành phố, theo TS Nguyễn Thị Hậu, Ảnh: Linh Huỳnh. |
Tại cuộc họp do Sở Văn
hóa và Thể thao TP.HCM chủ trì, đại diện Sở, Hội Di sản Văn hóa TP.HCM, Hội
Kiến trúc sư TP.HCM đều đồng tình vấn đề nằm ở câu chuyện hoạt động thương mại
không hài hòa với cảnh quan văn hóa.
Bà Lê Tú Cẩm, Chủ tịch
Hội Di sản Văn hóa TP.HCM, cho rằng không gian quanh Bưu điện là nơi người dân
“mặc định” là vùng của thông tin và truyền thông lẫn văn hóa. “Không phải người
ta phản đối vì một cái tên, mà vì cảm giác không gian quen thuộc đang bị thay
đổi. Đây không chỉ là chuyện của một tòa nhà, mà là cả khu vực di sản liền mạch
quanh Nhà thờ Đức Bà, UBND phường Sài Gòn, Đường sách Nguyễn Văn Bình…”, bà Lê
Tú Cẩm nhận xét.
Ở góc độ kiến trúc, ông
Nguyễn Trường Lưu, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM, xác nhận công trình đã
được cấp phép và phương án xây dựng từng yêu cầu phải đảm bảo khoảng lùi, kiến
trúc phù hợp để “tôn lên” công trình văn hóa.
Tuy vậy, ông cho rằng
“điều gây dư luận lần này là việc treo bảng ‘Chợ Nga’ với thiết kế thị giác đậm
nét thương mại ngay cạnh một công trình mang tính biểu tượng cao”. Ông đề xuất
cần xem xét lại cách đặt tên, thiết kế và truyền thông sao cho hài hòa với
không gian kiến trúc lân cận.
Cần cơ chế bảo vệ vùng lõi
văn hóa đô thị
Sự việc liên quan đến
biển hiệu "Chợ Nga" cho thấy khoảng trống trong cơ chế quản lý, quy
hoạch và định danh không gian văn hóa trong đô thị, theo TS Nguyễn Thị Hậu. Nhà
nghiên cứu nhìn nhận: “Không gian văn hóa rất mong manh và dễ bị phá vỡ. Trong
khi đó, không gian thương mại có thể được đặt ở bất cứ đâu. Vì vậy, cần giữ gìn
những vùng lõi có giá trị biểu tượng như khu trung tâm TP.HCM”.
Từ năm 2010, TS Hậu đã
nêu ra khái niệm “vùng lõi di sản văn hóa”, chỉ những khu vực từ Lê Duẩn đến
Bến Bạch Đằng, từ Hai Bà Trưng đến Hàm Nghi. Đây là nơi tập trung những công
trình kiến trúc và cảnh quan đã tạo nên ký ức đô thị đặc trưng của TP.HCM. Việc
phát triển tại khu vực này, theo bà, không thể theo lối ngắn hạn, chạy theo lợi
nhuận ngay tức thì.
“Chúng ta cần phát triển
kinh tế di sản như một con đường bền vững. Đừng nghĩ rằng bảo tồn là làm chậm
phát triển. Ngược lại, nó là một dạng phát triển đặc biệt”, bà nói thêm.
Nhà nghiên cứu cho rằng
thay vì đưa vào một không gian thương mại đại trà, TP.HCM có thể biến phần phía
sau Bưu điện thành một bảo tàng bưu chính hoặc bảo tàng thông tin liên lạc vừa
đúng chức năng, vừa tạo nguồn thu lâu dài.
|
Một số tác phẩm của TS Nguyễn Thị
Hậu về di sản đô thị. Ảnh: Quỳnh My. |
Về mặt chính sách, cả ba
chuyên gia nhấn mạnh cần có cơ chế pháp lý để bảo vệ không chỉ các công trình
đã xếp hạng, mà cả những không gian đang kiểm kê di tích hoặc được cộng đồng
mặc định là có giá trị. Họ đề xuất thành phố nên quy hoạch riêng cho vùng lõi
văn hóa, giới hạn chiều cao, màu sắc quảng cáo, vật liệu xây dựng và loại hình
kinh doanh.
“Không gian văn hóa
không cần quá cao siêu, mà cần được cộng đồng giữ gìn, sử dụng đúng chức năng.
Nếu chỉ nghĩ ngắn hạn, cho thuê thương mại thì có thể được tiền ngay, nhưng thế
hệ sau sẽ không còn gì để thụ hưởng. Đó là điều đáng tiếc”, TS Nguyễn Thị Hậu
nhấn mạnh.
Trả lời Tri Thức - Znews trong cuộc họp báo về tình hình
kinh tế - xã hội TP.HCM chiều 9/10, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cho biết đã
chủ động làm việc với các bên liên quan như Đường sách Nguyễn Văn Bình, Sở Công
Thương… để tìm hướng xử lý phù hợp.
“Dù các hoạt động kinh
doanh không bị cấm theo quy định pháp luật thì vẫn được hoạt động bình thường
nhưng phải gắn với việc hài hòa giữa kinh doanh và việc phát triển các dịch vụ
văn hóa, không gian văn hóa. Điều này bao gồm cả không gian di tích ở khu vực
vùng lõi như Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện Thành phố và các khu vực di tích xung
quanh. Sở sẽ làm việc với các đơn vị để có thông tin sớm về việc hoạt động kinh
doanh tại khu vực này có được phép hay không”, đại diện Sở Văn hóa và Thể thao
TP.HCM cho biết.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét