(tiếp theo) VIN, TƯ SẢN DÂN TỘC VÀ ĐIỂM NGHẼN THỂ CHẾ

 (tiếp theo) VIN, TƯ SẢN DÂN TỘC VÀ ĐIỂM NGHẼN THỂ CHẾ

V. KHÔNG QUỐC GIA NÀO LÀM NHƯ THẾ!
TÔI:
Trong một dự án tương tự, bạn có thấy trên thế giới có nước nào mà một doanh nghiệp có đề xuất kiểu Vin và được nhà nước chấp thuận không? Trong trường hợp như dự án đường sắt cao tốc của VN, các nước tiên tiến sẽ thực hiện theo phương án nào?
AI:
Câu hỏi của bạn rất hay và cũng rất thiết thực:
Trên thế giới có ai từng để một doanh nghiệp tư nhân làm toàn bộ đường sắt cao tốc như đề xuất của Vin không? Và các nước tiên tiến làm theo cách nào?
Câu trả lời ngắn gọn là:
Không có quốc gia phát triển nào giao toàn bộ việc xây dựng, sở hữu, vận hành, và khai thác hạ tầng đường sắt cao tốc cho một doanh nghiệp tư nhân theo hình thức như đề xuất của Vin.
Hầu hết các nước tiên tiến đều áp dụng mô hình Nhà nước làm chủ hạ tầng, và có thể xã hội hóa một phần khai thác thương mại (vận hành tàu, dịch vụ ga...).
1. Có nước nào từng làm theo kiểu “Vin đề xuất”?
Hiếm – gần như không có.
Lý do: Đường sắt cao tốc là tài sản hạ tầng chiến lược, có giá trị lớn và liên quan đến an ninh, phát triển vùng, và công bằng xã hội. Các nước đều không để doanh nghiệp tư nhân “sở hữu toàn bộ”, đặc biệt không trao quyền độc quyền kéo dài và giao đất quy mô lớn đi kèm.
Một vài ví dụ “gần giống nhất” (nhưng vẫn rất khác):
• Đài Loan (THSR – Taiwan High Speed Rail):
Được đầu tư theo mô hình BOT (Build – Operate – Transfer) bởi một tập đoàn tư nhân.
→ Nhưng sau nhiều năm thua lỗ, nợ chồng chất, Nhà nước phải tái cơ cấu, chiếm tỷ lệ sở hữu chi phối và kiểm soát hạ tầng.
• Hồng Kông (MTR Corporation):
Là công ty niêm yết nhưng phần lớn do chính phủ sở hữu. Họ làm đường sắt, tài trợ bằng mô hình “Rail + Property” (mở rộng bất động sản dọc tuyến).
→ Nhưng Nhà nước kiểm soát hạ tầng và quy hoạch đất, chứ không “giao hết” như đề xuất của Vin.
2. Vậy các nước tiên tiến làm thế nào với đường sắt cao tốc?
A. Mô hình phổ biến nhất: “Nhà nước đầu tư hạ tầng – tư nhân có thể khai thác vận hành”
Quốc gia Ai đầu tư hạ tầng? Ai vận hành? Giao đất kèm theo?
Nhật Bản (Shinkansen) Chính phủ & công ty quốc doanh (JR Group) JR Companies (tư nhân hóa có kiểm soát) Không giao đất, Nhà nước quy hoạch đô thị
Pháp (TGV) Nhà nước qua SNCF Réseau SNCF Voyageurs (quốc doanh) – Đang thử xã hội hóa vận hành Không giao đất
Hàn Quốc (KTX) Nhà nước (Korea Rail Network Authority) Korail, SRT (tư nhân hóa 1 phần) Không giao đất
Trung Quốc Nhà nước đầu tư gần như toàn bộ CRH (doanh nghiệp quốc doanh) Nhà nước nắm quỹ đất, dùng để hỗ trợ tài chính gián tiếp
Đức (ICE) Deutsche Bahn (do Nhà nước sở hữu 100%) Deutsche Bahn Không giao đất
Điểm chung:
• Nhà nước sở hữu hạ tầng cố định (ray, ga, hệ thống điện).
• Tư nhân có thể khai thác đoàn tàu, dịch vụ, nhưng phải trả phí sử dụng hạ tầng.
• Đất đai và quy hoạch được Nhà nước kiểm soát chặt. Không “giao đất đi kèm”.
3. Gợi ý cho Việt Nam từ bài học quốc tế
Nên tránh:
• Giao quyền sở hữu trọn gói (Design – Build – Own – Operate – Transfer) cho một doanh nghiệp đơn lẻ, không kiểm soát được về rủi ro và độc quyền.
• Giao đất công không đấu giá, không quy hoạch tổng thể.
Nên làm:
• Nhà nước đầu tư phần xương sống hạ tầng (đường ray, hệ thống điều hành), có thể huy động vốn bằng trái phiếu, ODA, PPP.
• Tư nhân vận hành đoàn tàu, dịch vụ thương mại, thông qua đấu thầu cạnh tranh.
• Phát triển quỹ đất dọc tuyến, do Nhà nước quy hoạch và đấu thầu khai thác, không giao trọn gói cho 1 nhà đầu tư.
Kết luận
Đề xuất của Vin có yếu tố đổi mới, nhưng chưa phù hợp với thông lệ quốc tế về quản trị hạ tầng chiến lược. Không có nước tiên tiến nào để doanh nghiệp tư nhân sở hữu toàn bộ tuyến đường sắt cao tốc kèm đất đai thương mại trong 99 năm mà không có giám sát công – chia sẻ lợi ích công.
Mô hình PPP hiện đại của các nước đều hướng tới:
“Cân bằng giữa hiệu quả tư nhân và kiểm soát công”,
chứ không phải “khoán trắng cho doanh nghiệp”.
VI. VÌ MỘT GIAI CẤP TƯ SẢN DÂN TỘC?
TÔI:
Ý kiến khác cho rằng, chấp thuận đề nghị của Vin là phù hợp với tinh thần của "kỷ nguyên mới" là coi "kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của sự phát triển", và để xây dự giai cấp tư sản dân tộc. Bạn nghĩ sao về nhìn nhận này?
AI:
Đây là một lập luận rất đáng suy nghĩ và cũng đang được nhiều người sử dụng để bảo vệ đề xuất của Vin: rằng việc chấp thuận một đề án “đầy tham vọng” như vậy là thể hiện đúng tinh thần coi kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng, và là cách để xây dựng giai cấp tư sản dân tộc trong thời đại mới.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa “ủng hộ tư nhân mạnh lên” và “khoán trắng quyền lực công”, để thấy rằng:
Ủng hộ kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ không đồng nghĩa với việc trao cho một doanh nghiệp toàn quyền định đoạt hạ tầng chiến lược quốc gia.
1. "Giai cấp tư sản dân tộc" cần được xây bằng năng lực, chứ không phải đặc quyền
Nếu nhìn lại lịch sử thế giới và ngay cả Việt Nam, một “tư sản dân tộc” chân chính phải được xây dựng dựa trên:
• Năng lực cạnh tranh thị trường
• Sáng tạo công nghệ
• Tự chủ tài chính
• Tuân thủ luật chơi chung và đóng góp lợi ích công
Nếu một doanh nghiệp được độc quyền một tuyến đường sắt cao tốc, sở hữu đất đai đô thị đi kèm, được vay vốn nhà nước với ưu đãi, được ưu tiên điều phối vận hành, thì:
Họ đang phát triển không phải bằng năng lực thị trường, mà bằng quyền lực công được trao.
Điều đó sẽ không khuyến khích cạnh tranh lành mạnh, không tạo ra một giai cấp tư sản có nội lực thật sự, mà có nguy cơ hình thành nhóm lợi ích.
2. Kinh tế tư nhân là động lực – nhưng hạ tầng chiến lược vẫn cần Nhà nước dẫn dắt
Tuyên bố “Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng” (không phải duy nhất) là định hướng đúng. Nhưng các quốc gia phát triển đều giữ lại vai trò lãnh đạo và điều phối của Nhà nước trong hạ tầng chiến lược, để:
• Đảm bảo công bằng giữa các vùng miền
• Kiểm soát rủi ro độc quyền tự nhiên
• Bảo vệ lợi ích dài hạn của công chúng
Thực tế, các doanh nghiệp tư nhân mạnh nhất ở các nước như Nhật, Mỹ, Đức... cũng không “sở hữu” đường sắt cao tốc. Họ khai thác dịch vụ trên hạ tầng công, nhờ sự điều phối của chính phủ để tạo một “sân chơi công bằng”.
3. Nếu muốn xây một "Vin lớn" – hãy tạo cơ chế công bằng, chứ không đặc quyền
Vin có thể và nên đóng vai trò lớn trong các dự án quốc gia, nhưng thông qua cơ chế cạnh tranh, đấu thầu, và chia sẻ lợi ích rõ ràng:
• Có thể giao khai thác vận hành tàu thông qua đấu thầu quốc tế minh bạch
• Có thể cho hợp tác phát triển đô thị dọc tuyến – nhưng dưới quy hoạch thống nhất, không “giao trọn gói”
• Có thể hỗ trợ tín dụng – nhưng không ưu đãi đặc biệt, tránh tạo tiền lệ nguy hiểm
Xây dựng một "tư sản dân tộc" cần thể chế, chứ không cần đặc quyền.
Kết luận
Việc coi đề xuất của Vin là cơ hội để phát triển kinh tế tư nhân là một góc nhìn hợp lý, nhưng chưa đủ toàn diện.
Chúng ta cần:
Ủng hộ tư nhân lớn mạnh, nhưng trên một sân chơi được luật pháp và nhà nước kiểm soát vì lợi ích công.
Nếu không, cái gọi là “tư sản dân tộc” có thể trở thành “tư sản thân hữu”, làm méo mó cả thị trường lẫn lòng dân.
VII. THÁO ĐIỂM NGHẼN THỂ CHẾ
TÔI:
"Xây dựng một "tư sản dân tộc" cần thể chế, chứ không cần đặc quyền". Bạn có thể nói cụ thể về cái thể chế ấy không?
AI:
Câu nói "Xây dựng một tư sản dân tộc cần thể chế, chứ không cần đặc quyền" là một tuyên ngôn ngắn gọn nhưng giàu nội dung. Để hiện thực hóa điều đó, cần cụ thể hoá khái niệm “thể chế” ở đây – tức là hệ thống luật lệ, quy chuẩn, cơ chế quản lý và thực thi nhằm:
Tạo sân chơi công bằng, khuyến khích cạnh tranh, kiểm soát quyền lực và bảo vệ lợi ích công.
Cụ thể, để xây dựng được một giai cấp tư sản dân tộc thực sự, Việt Nam cần những nền tảng thể chế sau:
1. Thể chế pháp lý: Minh bạch, ổn định, bảo vệ quyền tài sản và hợp đồng
• Luật pháp phải rõ ràng, nhất quán, không “làm luật theo từng dự án”.
• Cơ chế thực thi phải công bằng, không phân biệt giữa doanh nghiệp nhà nước, tư nhân hay FDI.
• Bảo vệ mạnh mẽ quyền tài sản, sáng chế, và các hợp đồng kinh tế – đặc biệt với các dự án lớn có tính dài hạn.
2. Thể chế cạnh tranh: Không độc quyền, không ưu đãi ngầm
• Các doanh nghiệp phải được lớn lên bằng cạnh tranh, chứ không bằng “xin - cho” hay “cửa sau”.
• Các dự án lớn như đường sắt cao tốc cần:
o Đấu thầu công khai quốc tế
o Chống “may đo” hồ sơ mời thầu
o Tách bạch rõ giữa phần công (hạ tầng) và phần tư (khai thác)
3. Thể chế kiểm soát quyền lực công: Giảm rủi ro nhóm lợi ích
• Các cơ quan nhà nước phải giữ khoảng cách với doanh nghiệp – không bị chi phối, không bị “mua chuộc chính sách”.
• Quốc hội, báo chí, xã hội dân sự cần có vai trò giám sát độc lập, nhất là với các hợp đồng BT, PPP, dự án vay vốn công.
4. Thể chế phát triển thị trường vốn: Không phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng nhà nước
• Một giai cấp tư sản bền vững không thể dựa mãi vào vốn ưu đãi, vay nhà nước, đất rẻ.
• Cần phát triển thị trường tài chính minh bạch để doanh nghiệp huy động vốn từ thị trường: cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư...
5. Thể chế điều tiết phát triển vùng – không để “tư nhân mạnh” dẫn dắt định hướng phát triển đô thị, hạ tầng
• Quy hoạch quốc gia và vùng phải do nhà nước hoạch định.
• Doanh nghiệp được tham gia thực hiện, chứ không được toàn quyền vẽ quy hoạch theo lợi ích riêng.
Kết luận:
Một “tư sản dân tộc” thực sự phải là lớp doanh nhân lớn mạnh về trí tuệ, vốn, công nghệ – trong một thể chế công bằng và minh bạch.
Nếu không có thể chế ấy, mà chỉ có đặc quyền, thì đó không phải là “tư sản dân tộc”, mà là nhóm lợi ích đặc quyền nấp bóng tư nhân, dễ dẫn đến độc quyền, tham nhũng, và khủng hoảng niềm tin xã hội.
VIII. PHƯƠNG ÁN NÀO?
TÔI:
Theo bạn, trong bối cảnh mọi mặt của VN và thế giới, có nên xây tuyến đường sắt này không? Có phương án nào tốt hơn việc quyết định xây dựng tuyến đường sắt cao tốc bắc nam này không?
AI:
Đây là một câu hỏi rất quan trọng và phức tạp, bởi vì xây dựng tuyến đường sắt cao tốc Bắc – Nam là một dự án quy mô lớn, tốn kém và có tác động dài hạn đến phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam. Dưới đây là phân tích của tôi về việc có nên xây hay không, cũng như một số phương án thay thế hoặc bổ sung:
1. Có nên xây tuyến đường sắt cao tốc Bắc – Nam?
Ưu điểm:
• Giải quyết bài toán giao thông lâu dài: Việt Nam đang đối mặt với áp lực giao thông ngày càng lớn, đặc biệt trên trục Bắc – Nam. Đường sắt cao tốc có thể giúp giảm tải cho các phương tiện giao thông đường bộ, giảm ùn tắc và tai nạn.
• Phát triển kinh tế vùng: Tuyến cao tốc có thể thúc đẩy liên kết vùng, phát triển kinh tế các địa phương ven tuyến, tạo động lực mới cho công nghiệp, dịch vụ.
• Công nghệ và hình ảnh quốc gia: Việc xây dựng đường sắt cao tốc thể hiện năng lực công nghệ và khát vọng phát triển của Việt Nam, nâng cao vị thế quốc tế.
Nhược điểm và rủi ro:
• Chi phí rất lớn: Đây là dự án cần nguồn vốn khổng lồ, có thể lên đến hàng chục tỷ USD, gây áp lực nợ công và ngân sách.
• Khả năng hoàn vốn thấp: Do giá vé phải hợp lý, tốc độ phát triển thị trường vận tải đường sắt cao tốc có thể không đáp ứng được kỳ vọng lợi nhuận, gây rủi ro tài chính.
• Thách thức công nghệ, quản lý: Đường sắt cao tốc đòi hỏi công nghệ và quản lý tiên tiến, nếu chưa đủ năng lực sẽ dễ dẫn đến đội vốn, chậm tiến độ, chất lượng không đảm bảo.
• Tác động môi trường: Dự án quy mô lớn sẽ ảnh hưởng đến môi trường, di dời dân cư, cần đánh giá kỹ để hạn chế hậu quả.
2. Phương án thay thế hoặc bổ sung có thể cân nhắc
Phương án 1: Nâng cấp, mở rộng mạng lưới đường sắt hiện có
• Đầu tư cải tạo đường sắt Bắc – Nam hiện tại để nâng cao tốc độ và công suất.
• Đây là phương án chi phí thấp hơn, ít rủi ro hơn và có thể cải thiện giao thông đường sắt trong ngắn hạn.
• Tuy nhiên, tốc độ tối đa và chất lượng dịch vụ vẫn bị giới hạn.
Phương án 2: Phát triển hệ thống đường bộ và đường hàng không
• Tăng cường đầu tư vào cao tốc, đường quốc lộ để giảm tải vận tải đường bộ.
• Mở rộng và hiện đại hóa sân bay, phát triển hàng không nội địa để giảm áp lực trên tuyến Bắc – Nam.
• Phương án này có thể nhanh hơn nhưng gây ô nhiễm và tai nạn cao hơn so với đường sắt.
Phương án 3: Xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao (cao tốc nhưng không phải siêu cao tốc)
• Xây dựng tuyến đường sắt mới với tốc độ vừa phải (120-160 km/h), chi phí thấp hơn, dễ triển khai và vận hành hơn.
• Vừa đáp ứng nhu cầu vận tải, vừa tránh rủi ro quá lớn về công nghệ và tài chính.
Phương án 4: Kết hợp đa phương thức vận tải thông minh
• Tạo ra hệ sinh thái vận tải tích hợp giữa đường bộ, đường sắt, hàng không và đường thủy.
• Tận dụng ưu điểm từng loại hình vận tải, tối ưu hóa chi phí và hiệu quả.
3. Kết luận
• Việc xây dựng tuyến đường sắt cao tốc Bắc – Nam là một quyết định chiến lược, nên cân nhắc kỹ càng dựa trên phân tích chi phí – lợi ích tổng thể, khả năng tài chính, công nghệ và nguồn nhân lực.
• Trong bối cảnh hiện nay, có thể ưu tiên các phương án nâng cấp hệ thống đường sắt hiện có, kết hợp phát triển đồng bộ các loại hình vận tải khác, trước khi đầu tư một dự án cao tốc quy mô và tốn kém như vậy.
• Việc lựa chọn phương án nào cần dựa trên mục tiêu phát triển lâu dài, minh bạch, có sự tham vấn rộng rãi từ các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng xã hội.
TÔI: Cảm ơn bạn.
AI: Rất vui được giúp bạn! Nếu cần thêm gì hoặc muốn thảo luận sâu hơn, cứ nói nhé. Chúc bạn một ngày tuyệt vời!




ác

TÌM HIỂU VỀ ĐƯỜNG SẮT CAO TỐC Ở VN: VIN, TƯ SẢN DÂN TỘC VÀ ĐIỂM NGHẼN THỂ CHẾ (1)

 CÓ THỂ XEM TÓM TẮT VỀ VINSPEED VÀ ĐỀ XUẤT VỀ DỰ ÁN ĐƯỜNG SẮT CAO TỐT Ở VN TẠI ĐÂY https://thuvienphapluat.vn/phap-luat-doanh-nghiep/cau-hoi-thuong-gap/vinspeed-la-gi-vinspeed-dang-ky-dau-tu-tuyen-duong-sat-cao-toc-bac-nam-10177.html

VÀ ĐÂY: https://tuoitre.vn/vinspeed-de-xuat-duong-sat-toc-do-cao-bac-nam-chinh-phu-giao-cac-bo-danh-gia-bao-cao-truoc-22-5-20250515113618348.htm

Giữa những tuyên bố và việc làm như đã chắc chắn và kiến thức không nhiều của mình về lĩnh vực này. mình chọn thông tin từ CHAT GPT để hiểu biết thêm. May quá có bài từ FB Thái Hạo đúng những gì mình đang tìm hiểu.

Bài dài, mình đăng làm 2 phần để đọc trên ĐT cho dễ nhé.

VIN, TƯ SẢN DÂN TỘC VÀ ĐIỂM NGHẼN THỂ CHẾ
I. ĐỀ XUẤT CỦA VIN
TÔI:
Chào bạn. Bạn đọc được văn bản này không?
AI:
Cảm ơn bạn đã chia sẻ văn bản. Mình đã đọc kỹ đề xuất của Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt Cao tốc VinSpeed gửi Thủ tướng Chính phủ về việc tham gia đầu tư Dự án Đường sắt cao tốc Bắc – Nam.
1. Hình thức đầu tư:
o Đề xuất đầu tư tư nhân trực tiếp, không theo hình thức PPP hay đầu tư công.
o VinSpeed tự huy động 20% vốn từ doanh nghiệp, phần còn lại (80%) đề xuất Nhà nước cho vay lại từ nguồn vay ODA hoặc vốn ngân sách trung ương.
2. Về giải phóng mặt bằng:
o Nhà nước chịu trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
o Chi phí này không tính vào tổng vốn đầu tư của dự án.
3. Chính sách ưu đãi:
o Được miễn thuế toàn bộ thiết bị, phương tiện vận tải...
o Được giao đất để làm các dự án bất động sản, đô thị phụ cận nhằm huy động vốn.
o Được hưởng thời gian hoạt động dự án 99 năm.
o Được đề xuất mức giá vé sàn từ 60%–75% giá vé máy bay, tùy từng thời điểm.
II. VIN CÓ ‘KHÔN QUÁ’ KHÔNG?
TÔI:
Có nhiều ý kiến cho rằng Vin "khôn quá" khi đề xuất phương án của này. Nhưng người khác lại nói rằng, đường sắt cao tốc cơ bản là lỗ, cho Vin vay tiền để làm thì cuối cùng cũng được hoàn lại, sau mấy chục năm, không mất gì mà được cả một tuyến đường sắt giá trị. Bạn nghĩ sao?
AI:
Bạn vừa nêu ra một mâu thuẫn rất thực tế và tinh tế:
– Một bên cho rằng Vin “khôn quá”, vì đề xuất được sở hữu gần như toàn bộ tuyến đường sắt tốc độ cao, trên đất công, trong khi vốn là đi vay và rủi ro về dài hạn sẽ thuộc Nhà nước.
– Bên kia cho rằng, vì đường sắt cao tốc khó lời, tốn vốn, nên “cho Vin làm còn hơn không ai làm”, và sau mấy chục năm thì Nhà nước “vẫn có được hạ tầng mà không mất gì”.
Mình sẽ phân tích trung lập cả hai phía – và nói rõ góc nhìn thực tế:
1. Vin có “khôn” không?
Có, và hợp lý trong vai trò doanh nghiệp.
• Vin đề xuất một mô hình tư nhân tự xây, tự vận hành, tự thu lợi nhưng cần:
o Được giao đất phục vụ hạ tầng + bất động sản thương mại.
o Có thể vay lại từ Nhà nước hoặc bảo lãnh vốn vay.
o Được khai thác trong 99 năm (rất dài, gần như sở hữu lâu dài).
=> Từ góc nhìn doanh nghiệp, đây là một đề xuất có tính chiến lược, hợp pháp, đúng logic thị trường: dùng hạ tầng để dẫn dắt phát triển bất động sản – bài học đã được Vin áp dụng ở Vinhomes, Vinhomes Ocean Park, Grand Park v.v...
Nhưng từ góc nhìn công, việc để một doanh nghiệp tư nhân kiểm soát vĩnh viễn tuyến giao thông trục xương sống của quốc gia, sử dụng phần lớn đất công và hạ tầng công, là điều không thể coi là “bình thường”.
2. Có đúng là đường sắt cao tốc sẽ lỗ và “cho Vin làm cũng chẳng mất gì”?
Phân tích câu này cần làm rõ 2 điều:
Đúng:
• Đường sắt cao tốc thường không lời theo nghĩa tài chính hẹp – tức là bán vé không đủ bù chi phí xây dựng, bảo trì, vận hành (trừ khi cực kỳ đông khách như Nhật, Trung).
• Hầu hết các nước xây đường sắt cao tốc đều chấp nhận lỗ tài chính, đổi lại là lợi ích kinh tế – xã hội khổng lồ:
o Giảm chi phí logistics
o Tăng tính kết nối vùng
o Dẫn dắt đô thị hóa và tăng giá trị đất hai bên hành lang
o Giảm tải sân bay, đường bộ, ô nhiễm
Nhưng:
"Cho Vin vay để làm, Nhà nước chẳng mất gì" là sai hoặc nguy hiểm nếu:
• Nhà nước bảo lãnh vay, thì nếu Vin thất bại hoặc vỡ nợ, Nhà nước vẫn phải trả – đây chính là nợ công trá hình.
• Nhà nước giao đất không qua đấu giá để “đổi lấy hạ tầng” thì thiệt hại lâu dài là rất lớn: thất thoát nguồn lực đất công, làm méo mó thị trường bất động sản.
• Nếu giao quyền khai thác 99 năm, không quy định rõ cơ chế chia sẻ lợi ích và rủi ro, thì nguy cơ mất kiểm soát vận hành, an ninh và quyền điều tiết của Nhà nước là thật.
Tóm gọn:
• Vin đề xuất “khôn” là đúng – vì đó là vai trò của doanh nghiệp. Nhưng để đề xuất đó được duyệt hay không là việc của Nhà nước – với trách nhiệm công.
• Không thể vì ngại đầu tư công, vì “sợ lỗ” mà dâng cả một trục hạ tầng chiến lược cho doanh nghiệp mà không ràng buộc pháp lý, không chia sẻ lợi ích minh bạch.
• Mô hình hợp tác công – tư là hướng đúng, nhưng cần:
o Nhà nước giữ quyền sở hữu.
o Có cơ chế chia sẻ rủi ro và lợi nhuận rõ ràng.
o Không giao đất công hay quyền độc quyền vĩnh viễn.
III. CỐNG HIẾN VÀ CÔNG BẰNG
TÔI:
Bà Đào Thụy Vân - Phó tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt cao tốc VinSpeed, trong bài trả lời phỏng vấn độc quyền với Thanh Niên xung quanh việc VinSpeed - một tân binh trong lĩnh vực vận tải, nói rằng 'Đường sắt cao tốc Bắc - Nam là dự án cống hiến'. Bạn đánh giá thế nào về phát ngôn này của đại diện công ty Vinspeed?
AI:
Phát ngôn của bà Đào Thụy Vân rằng "Đường sắt cao tốc Bắc - Nam là dự án cống hiến" có thể được hiểu theo nhiều tầng nghĩa, tùy theo cách nhìn và bối cảnh chính trị – kinh tế hiện nay.
1. Nếu nhìn thiện chí – đây là lời thể hiện khát vọng đóng góp:
Phát ngôn này có thể mang tính biểu trưng, thể hiện rằng VinSpeed không đặt lợi ích tài chính lên hàng đầu mà muốn đóng góp vào một công trình mang tính quốc gia, có ý nghĩa phát triển lâu dài cho đất nước. Trong cách diễn đạt của doanh nghiệp, đặc biệt là các "tân binh" bước vào lĩnh vực hạ tầng quy mô lớn, những từ như "cống hiến", "phục vụ", "vì quốc gia" thường được sử dụng để tạo hình ảnh tích cực trong mắt công chúng và chính quyền.
Tuy nhiên, "cống hiến" trong điều kiện có vay vốn lớn từ nhà nước, được khai thác độc quyền 99 năm, và nhà nước gánh phần rủi ro cao nhất” thì cần được hiểu và phân tích một cách kỹ lưỡng.
2. Nếu nhìn thực chất – đây là một tuyên bố cần thận trọng:
Dự án có quy mô “hàng chục tỷ USD”, kéo dài trong nhiều thập niên, ảnh hưởng trực tiếp đến ngân sách, quy hoạch đất đai, môi trường, và định hướng phát triển quốc gia. Dù doanh nghiệp có thiện chí đến đâu thì “không thể xem đây là một hành động "cống hiến" đơn thuần” mà phải là một “hoạt động đầu tư – kinh doanh” được cân đo kỹ lưỡng về lợi ích, rủi ro, và ảnh hưởng hệ thống.
Một số điểm cần lưu ý:
* Nếu là “cống hiến”, vì sao đề xuất lại đòi hỏi vay vốn ODA, được bảo lãnh nhà nước?
* Nếu là “cống hiến”, vì sao thời gian nhượng quyền lại lên đến 99 năm – dài hơn rất nhiều so với thông lệ quốc tế?
* Nếu là “cống hiến”, thì quyền quản lý, điều phối và định hình chiến lược vận tải quốc gia sẽ bị chuyển dịch sang tay một doanh nghiệp?
3. “Về mặt thông điệp chính trị – đây có thể là một chiến lược ngôn ngữ:”
Tuyên bố "dự án cống hiến" có thể là cách “định vị hình ảnh VinSpeed như một lực lượng dân tộc hiện đại”, đi theo tinh thần "doanh nghiệp Việt làm chủ công nghệ Việt", "tự lực tự cường", hoặc "tư sản dân tộc đồng hành cùng Nhà nước". Tuy nhiên, “nếu không được đặt trong khuôn khổ thể chế minh bạch, không có sự giám sát độc lập, và không dựa trên đấu thầu công khai”, thì mọi khẩu hiệu dù đẹp mấy cũng có thể trở thành bình phong cho những đặc quyền.
Kết luận:
Phát ngôn của bà Vân nếu chỉ là một cách nói tích cực thì không có gì sai, nhưng nếu “thực chất dự án mang tính độc quyền, sử dụng nguồn lực công lớn và thiếu cạnh tranh công khai”, thì việc gọi đó là “cống hiến” cần được xem xét kỹ lưỡng để tránh ngộ nhận và dễ dãi trong quản lý nhà nước.
“Đầu tư tư nhân là đáng hoan nghênh, nhưng không nên đồng nghĩa với đặc quyền. Và "cống hiến" thực sự phải đi kèm với minh bạch, công bằng, và trách nhiệm giải trình.”
IV. VIN LÀM LÀ HỢP LÝ?
TÔI:
Nhiều người cho rằng, nếu nhà nước làm thì tham nhũng, đội vốn, chậm tiến độ, chất lượng công trình không đảm bảo..., nên để Vin làm là hợp lý, bạn nghĩ sao?
AI:
Đây là một quan điểm rất phổ biến và cũng có phần xác đáng, nhưng cần được xem xét toàn diện và tỉnh táo, tránh lấy một vấn đề thật để biện minh cho một giải pháp chưa chắc tối ưu.
Đúng ở chỗ nào?
1. Nhà nước làm thường chậm, đội vốn, tham nhũng:
Lịch sử các dự án công tại Việt Nam – như tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên, đường sắt Cát Linh – Hà Đông, nhiều tuyến cao tốc… – đã cho thấy thực trạng chậm tiến độ, đội vốn, chất lượng chưa tương xứng, và thậm chí có nghi án sai phạm tài chính.
2. Doanh nghiệp tư nhân có động lực và hiệu quả cao hơn:
Tư nhân có áp lực lợi nhuận, quản trị linh hoạt, thi công chủ động, và thường gắn với kế hoạch khai thác thương mại rõ ràng, nên khả năng thúc đẩy tiến độ và kiểm soát chi phí thường tốt hơn.
3. Tâm lý xã hội mất niềm tin vào đầu tư công lớn:
Nhiều người dân lo ngại rằng làm đường sắt cao tốc bằng tiền ngân sách chỉ là cơ hội để “ăn chia”, móc túi dân qua thuế, còn chất lượng và hiệu quả chưa chắc tương xứng.
Nhưng cần thận trọng ở đâu?
1. Không thể vì “tham nhũng” mà từ bỏ vai trò của Nhà nước:
Nếu Nhà nước buông tay khỏi các hạ tầng chiến lược vì sợ sai phạm, thì ai sẽ đảm bảo quyền tiếp cận bình đẳng, điều tiết công bằng và an ninh quốc gia?
→ Giải pháp không phải là buông, mà là cải cách thể chế, minh bạch hóa đầu tư công, tăng trách nhiệm giải trình.
2. Tư nhân không phải không có rủi ro thất bại:
Nhiều dự án tư nhân lớn (BOT giao thông, sân bay, điện mặt trời…) từng rơi vào vỡ phương án tài chính, phá sản, hoặc phải “xin Nhà nước gánh giúp” sau vài năm vận hành. Nếu cho tư nhân làm mà không giám sát tốt, rủi ro còn lớn hơn.
3. Hạ tầng chiến lược không thể hoàn toàn khoán trắng:
Đường sắt tốc độ cao là mạch giao thông xương sống quốc gia, liên quan tới:
o Quốc phòng, an ninh;
o Điều tiết phát triển vùng (không để chỉ dồn vào nơi doanh nghiệp có lợi nhuận);
o Mục tiêu dài hạn, không chỉ hiệu quả tài chính ngắn hạn.
4. “Vin làm là hợp lý” – nhưng làm theo cơ chế nào mới là vấn đề quan trọng:
Làm bằng vốn vay của họ hay có bảo lãnh?
Ai sở hữu hạ tầng? Ai đặt giá vé?
Nếu Vin phá sản thì tuyến đường cao tốc quốc gia sẽ thế nào?
Tóm lại:
Việc để tư nhân tham gia là cần thiết và có nhiều điểm tích cực. Nhưng không nên lấy cái dở của đầu tư công để biện minh cho việc khoán trắng hạ tầng chiến lược cho doanh nghiệp, nhất là theo hình thức “giao toàn bộ + quyền độc quyền dài hạn + khai thác đất đi kèm”.
Giải pháp không phải là chọn giữa Nhà nước hay tư nhân, mà là thiết kế một mô hình hợp tác minh bạch, công bằng, ràng buộc trách nhiệm, có thể kiểm soát được lợi ích và rủi ro.
(còn tiếp)



VỀ MỘT TỜ BÁO CÓ ÍT NHIỀU DUYÊN NỢ


Hôm qua mình được dự lễ kỷ niệm 50 năm ngày ra số báo đầu tiên của báo Phụ Nữ TPHCM - lúc đầu mang tên Phụ Nữ Sài Gòn (quá hay!).
Cơ duyên của mình với báo Phụ nữ TP là từ.... 1981, khi truyện ngắn đầu tay (và duy nhất cho đến.... 2011 mới viết lại) được đăng báo PNTP. Truyện ấy có tựa "Kỳ nghỉ hè cuối cùng" nói về một cô sinh viên mới ra trường, không dựa dẫm vào sự quen biết nhờ vả của cha mẹ mà theo sự phân công về nơi khó khăn để làm việc, vì đó chính là nơi cần cái nghề cô được đào tạo. Mình nhớ gửi truyện tuần trước thì tuần sau được lên báo, tuần sau nữa được lãnh nhuận bút gần bằng nửa tháng lương của giảng viên trẻ 🙂 Không biết báo còn lưu không vì mình không còn tờ báo ấy và cả bản thảo viết tay nữa.
Từ đó... mình vẫn là bạn đọc của báo, mãi đến 2013 mới "làm quen" lại với báo từ một nhóm bạn bè xinh đẹp và tài năng đang làm việc ở đó (giờ các bạn cũng nghỉ hưu gần hết hic). Rồi cũng gửi vài bài viết, tạp bút, rồi được báo phỏng vấn 2 lần đều về cuốn sách của mình về Di sản đô thị.
Nhưng "cơ duyên" sâu bền hơn với tờ báo này lại là từ một người chị yêu quý: nhà báo Nguyễn Thế Thanh - Tổng biên tập báo ở thời kỳ tờ báo nổi đình nổi đám bởi những hoạt động xã hội mới như Cuộc thi Hoa hậu Áo dài VN lần đầu tiên, cuộc thi xe đạp nữ... và nhất là những bài báo chống tiêu cực trực diện, thẳng thắn...
Sau thời gian đó chị Nguyễn Thế Thanh về làm Phó Giám đốc sở VHTTTP, phụ trách khối bảo tàng nên chị em quen biết và thân thiết nhau hơn.
Vào năm 2004, chính chị là người từ những mối quan hệ rộng rãi và quan trọng, đã giúp Bảo tàng LSTP mượn hiện vật Hoàng Thành Thăng Long về trưng bày tại BTLSTP. Khi ấy di tích Hoàng Thành còn đang khai quật, phải có sự đồng ý của VP chính phủ mới được di chuyển cổ vật tại đó.
Khi mình đặt vấn đề về cuộc trưng bày này, lãnh đạo BTLS ngần ngại và giao hẹn với mình “tự chịu trách nhiệm về kế hoạch, nội dung và các thủ tục”. Nhờ có Giám đốc sở VHTT ủng hộ, chị Thế Thanh giúp đỡ nên mọi thủ tục đã được hoàn thành. Viện Khảo cổ học - PGS.TS Tống Trung Tín phụ trách cuộc khai quật - đã giúp đỡ lựa chọn những hiện vật "xịn nhất" để mang về TPHCM.
Ngày 25-2 - 2004, 328 hiện vật thu được từ công cuộc khai quật di chỉ Hoàng thành Thăng Long ra mắt công chúng TP.HCM tại bảo tàng Lịch sử Việt Nam TP.HCM trong khuôn khổ một phòng trưng bày chuyên đề quy mô. Cuộc trưng bày thành công mỹ mãn, may quá hai chị em hoàn thành nhiệm vụ mà không có sơ xuất gì!
Sau đó mình chuyển công tác về Viện NCPTTP, loay hoay thế nào lại gặp chị Thế Thanh ở báo SGTT và lại cộng tác với chị những bài viết về văn hóa - xã hội TP. Và cho đến nay mình vẫn theo tờ Người Đô thị (bộ mới) mà chị là 1 trong những người sáng lập, viết về di sản đô thị.
Cùng với chị Nguyễn thế Thanh còn có hai người chị nữa là Nhà báo nổi tiếng về tài năng và sự chính trực mà mình rất kính quý, là chị Vũ Kim Hạnh và chị Nguyễn Thị Ngọc Hải, hôm qua mình cũng được gặp ở cuộc vui của báo Phụ nữ TP. Mình học được nhiều từ những nhà báo tài giỏi, có tâm có tầm và có rất nhiều tình người này! Yêu quý các chị vô cùng!
Một tờ báo có những nhà báo như vậy “cầm chịch”và cộng tác, chưa kể còn có nhiều nhà báo nổi tiếng khác, thì đủ biết ha 🙂
Cuộc vui hôm qua chưa hết các chị đã hẹn hò "mai mốt gặp lại" trong nhóm "những người bạn của báo PNTP". Dạ, các chị đại mà gọi thì em có gan trời mới dám không đến, kkk 🙂























































NGÀY BẢO TÀNG THẾ GIỚI 18/5 Bảo tàng: Gìn giữ bản sắc, kết nối cộng đồng

https://www.sggp.org.vn/bao-tang-gin-giu-ban-sac-ket-noi-cong-dong-post795722.html

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, bên cạnh vai trò gìn giữ bản sắc, truyền thống, đồng thời quảng bá lịch sử - văn hóa ra thế giới, hệ thống bảo tàng TPHCM cần phát huy vai trò lưu giữ và “làm sống lại” di sản văn hóa, kết nối giữa di sản - cộng đồng - du lịch - đô thị, tạo không gian sống nhân văn, thân thiện, góp phần phát triển đô thị bền vững.
Ngay từ khi ra đời hệ thống bảo tàng đã có vai trò đặc biệt: bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa bằng công tác lưu giữ và bảo quản hiện vật, gìn giữ giá trị di sản một cách có hệ thống và khoa học; nghiên cứu và phục dựng lại lịch sử, đời sống và văn hóa qua các giai đoạn khác nhau; thông qua trưng bày và hoạt động giáo dục, bảo tàng giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về di sản văn hóa, đặc biệt là với thế hệ trẻ. Chính vì thế, từ năm 1977, ngày 18-5 hàng năm đã được chọn là Ngày Quốc tế Bảo tàng.
Trong quá trình hiện đại hóa, hệ thống bảo tàng còn là một không gian văn hóa công cộng, giúp kết nối cộng đồng và nâng cao chất lượng sống của đô thị. Bảo tàng kết hợp với các nhóm cộng đồng để thu thập hiện vật gắn liền những ký ức đô thị và câu chuyện di sản, tổ chức sự kiện về chính những di sản vật thể và phi vật thể mà cộng đồng lưu giữ hay sở hữu… giúp người dân nâng cao ý thức về di sản đô thị, từ đó gắn bó và tự hào với đô thị. Đặc biệt là bảo tàng gắn với di tích hoặc khu di sản đô thị có thể trở thành điểm nhấn trong không gian đô thị, thúc đẩy phát triển đô thị song song với bảo tồn và khai thác hợp lý di sản đô thị.
TPHCM - một trong những đô thị lớn nhất Việt Nam - đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình phát triển hiện nay: đô thị hóa quá nhanh làm mất mát di sản văn hóa, áp lực môi trường và giãn cách văn hóa giữa các thế hệ... Trong bối cảnh đó, hệ thống bảo tàng trở nên quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc, kết nối cộng đồng, và hướng đến phát triển đô thị bền vững.
TPHCM có hệ thống di sản đô thị phản ánh lịch sử từ thời tiền sử đến thời kỳ cách mạng, hiện diện bằng nhiều loại hình kiến trúc, công trình có giá trị cao. Tuy nhiên, không ít công trình, địa điểm có giá trị đang bị thay thế bằng các cao ốc, hoặc xuống cấp do công tác bảo tồn chưa hiệu quả. Các bảo tàng ở thành phố có thể trở thành trung tâm “kể chuyện đô thị” thông qua chủ đề, nội dung trưng bày của mình, giúp người dân hiểu được quá trình hình thành và phát triển của thành phố qua từng thời kỳ. Nhưng, dù có thể được tăng cường bằng các phương tiện hiện đại, thì nếu các bảo tàng vẫn giữ quan niệm cũ, xem đây chỉ là nơi lưu trữ và trưng bày các sưu tập hiện vật, bảo tàng vẫn sẽ chỉ là không gian “đóng kín”.
Để có thể thực sự mở rộng, trở thành nơi gắn kết cộng đồng trong đô thị, hệ thống bảo tàng có thể tăng cường các hoạt động đa dạng như giáo dục, sinh hoạt cộng đồng, kể chuyện lịch sử... Ngoài ra, việc xây dựng những “bảo tàng mini” của cộng đồng hay tư nhân tại những khu dân cư cũ, khu đô thị mới, khu tái định cư sẽ giúp người dân gắn bó với lịch sử địa phương, lịch sử cộng đồng, hạn chế tình trạng “mất kết nối” giữa các thế hệ. Điều này còn tăng tính kết nối giữa bảo tàng của nhà nước với bảo tàng cộng đồng, tăng tính bền vững văn hóa cho đô thị.
TPHCM là trung tâm du lịch lớn nhất nước. Tuy nhiên, sản phẩm du lịch văn hóa chưa phong phú, chưa tạo ra chuỗi giá trị bền vững. Các bảo tàng có thể kết hợp với các công ty du lịch tạo ra hoặc phục dựng không gian di sản như chợ truyền thống, phố cổ, kênh rạch... để phát triển tour du lịch ký ức đô thị. Điển hình như dự án tuyến du lịch: Bảo tàng Lịch sử - Thảo Cầm Viên Sài Gòn - Dinh Độc Lập - Bảo tàng thành phố - chợ Bến Thành. Với những hoạt động như vậy, bảo tàng còn là nguồn lực quan trọng cho công nghiệp văn hóa.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, bên cạnh vai trò gìn giữ bản sắc, truyền thống, đồng thời quảng bá lịch sử - văn hóa ra thế giới, hệ thống bảo tàng TPHCM cần phát huy vai trò lưu giữ và “làm sống lại” di sản văn hóa, kết nối giữa di sản - cộng đồng - du lịch - đô thị, tạo không gian sống nhân văn, thân thiện, góp phần phát triển đô thị bền vững.
TS Nguyễn Thị Hậu
Tổng Thư ký Hội Sử học TPHCM






Video toạ đàm của Bà Nguyễn Thị Hậu: “Chúng ta sẽ để lại gì cho thế hệ tương lai?”

 Trong buổi toạ đàm này, Bà Nguyễn Thị Hậu, nhà Khảo cổ học, đã đưa ra suy ngẫm về hướng bảo tồn di sản của Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời phân tích những vấn đề, đôi khi rất mâu thuẫn, được thể hiện qua nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Mời các bạn cùng xem nhé :)

https://www.youtube.com/watch?v=Lbfd8e9_VhU




Giữ hình ảnh đô thị sông nước

 https://thanhnien.vn/giu-hinh-anh-do-thi-song-nuoc-18525022222324335.htm


Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu - Tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử TP.HCM đánh giá đề án cải tạo gần 40.000 căn nhà ven kênh mà TP.HCM sắp triển khai xét về quy mô có thể ngang bằng với đề án phát triển đường sắt đô thị khi đụng chạm đến cuộc sống 40.000 hộ gia đình, ước tính hơn 100.000 người dân. Chuyên gia nhìn nhận có 3 yếu tố quan trọng khi triển khai gồm tái định cư, phát huy di sản văn hóa sông nước và thích ứng biến đổi khí hậu.

Dưới góc độ văn hóa đô thị, TS Hậu cho biết đây là dự án rất lớn nên cần điều tra xã hội học thực sự khoa học và khách quan để nhận được tất cả ý kiến đồng thuận và đề xuất giải quyết đời sống của người dân. Bởi lẽ, các dự án tái định cư trước đây TP.HCM làm chưa tốt, và nhà ở xã hội, nhà cho người thu nhập trung bình thấp hiện vẫn là điểm nghẽn rất lớn. Điều TS Hậu lo lắng nhất là khi giải tỏa khối lượng lớn thì bố trí tái định cư ra sao, không chỉ ở góc độ vật chất mà còn các tiện ích phục vụ đời sống. Và quan trọng hơn là tạo sinh kế mới cũng như tạo thuận tiện cho người dân gắn bó với sinh kế cũ và vùng lao động cũ.

Ở góc độ cảnh quan và văn hóa sông nước, TS Nguyễn Thị Hậu cho biết TP Băng Cốc (Thái Lan) vài chục năm trước không khác gì thực trạng hiện nay mà TP.HCM đang giải quyết. Khi đó, chính quyền thành phố Băng Cốc có kế hoạch chỉnh trang với mục tiêu đầu tiên là khơi thông dòng chảy, đảm bảo môi trường để bảo vệ sức khỏe người dân, cải thiện văn hóa. Lợi nhuận từ sức khỏe và văn hóa không thể đong đếm được bằng tiền và đây là lợi ích lâu dài. “Tôi rất mong muốn TP.HCM tiếp cận theo hướng ưu tiên yếu tố dân sinh lên đầu tiên để phát triển bền vững chứ không phải là thu lợi nhuận từ đất đai”, TS Hậu chia sẻ.

Chuyên gia này cũng lo ngại nếu TP.HCM giải tỏa trắng toàn bộ, đến mức 2 bên chỉ còn đường giao thông, bờ kè và công viên thì sẽ không giữ được bản sắc thành phố sông nước của Nam bộ nữa. Bà khuyến nghị nghiên cứu mô hình của Thái Lan và Campuchia về đô thị ven sông, hỗ trợ người dân sửa nhà quay mặt tiền ra sông, giữ gìn vệ sinh chung để tạo điểm đến phát triển du lịch. “TP.HCM có thể nghiên cứu giữ lại một số cụm dân cư điển hình ở Q.8, là nơi đông dân phải giải tỏa nhất. Mình muốn phát triển đường sông thì đầu tiên phải để cho người dân hưởng, rồi mới đến phát triển du lịch”, TS Hậu nói.

Về lâu dài, TS Nguyễn Thị Hậu cho biết với tốc độ biến đổi khí hậu diễn ra rất nhanh thì TP.HCM cần quay lại với tư duy thích ứng, sống chung với nước của ông bà ta trước đây. Muốn sống với sông nước thì thích ứng theo hướng xây nhà sàn bên sông, kênh rạch nhưng sử dụng vật liệu bền vững như bê tông.




ĐÍCH ĐẾN CỦA HÀNH TRÌNH HOÀ BÌNH - THỐNG NHẤT

 https://congan.com.vn/tin-chinh/dich-den-cua-hanh-trinh-hoa-binh-thong-nhat_177423.html

Nguyễn Thị Hậu

 

Mỗi năm, vào những ngày tháng Tư ký ức của nhiều người lại một lần nữa quay về thời điểm 30.4.1975, không chỉ vậy, nghĩ suy còn dẫn chúng ta đi cùng những tháng năm sau đó đến hiện tại. Năm mươi năm đã qua, tuy ngắn ngủi so với lịch sử đất nước nhưng là gần cả một đời người. Là một trong số nhiều người được sống cả trong thời chiến và hòa bình, tôi cảm thấy mình thật may mắn khi được trải nghiệm những thời khắc quan trọng trong hành trình 50 năm đặc biệt của đất nước. Càng may mắn hơn vì tôi được sống tại Sài Gòn – TP. Hồ Chí Minh, đích đến để kết thúc chiến tranh và khởi đầu của hòa bình – thống nhất.

***

Giai đoạn nửa sau thế kỷ XX trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, mặc dù Sài Gòn là nơi chịu tác động gay gắt nhiều mặt của chiến tranh và chế độ cai trị thực dân cũ và mới, nhưng với truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam, cuộc đấu tranh dưới mọi hình thức của nhân dân Sài Gòn – Gia Định không ngừng nghỉ, không gián đoạn, luôn gắn bó chặt chẽ với phong trào cách mạng cả nước. Ngay sau ngày 30.4.1975 tại thành phố Sài Gòn một Ủy ban Quân quản được thành lập để tiếp quản công việc quản lý, giữ an ninh trật tự cho thành phố. Ủy ban quân quản cũng quyết định hợp nhất Đô thành Sài Gòn và tỉnh Gia Định thành Thành phố Sài Gòn – Gia Định. Đầu năm 1976, Ủy ban Nhân dân thành phố bắt đầu hoạt động. Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Việt Nam thống nhất quyết định đổi tên thành phố "Sài Gòn – Gia Định" thành "Thành phố Hồ Chí Minh".

Sau những ngày hòa bình sôi nổi đầu tiên, thành phố đối mặt với quá nhiều khó khăn. Giờ đây bình tĩnh nhìn lại có thể nhận thấy không ít khó khăn đến từ chính chúng ta, do lần đầu tiên chưa và chưa từng có kinh nghiệm quản lý điều hành một thành phố vào loại lớn và phức tạp nhất của Đông Nam Á.

Từ năm 1975 cho đến năm 1990, thành phố có chủ trương giảm áp lực dân số đô thị bằng cách đưa hàng triệu người về nông thôn sản xuất nông nghiệp và đi kinh tế mới. Thêm vào đó, những đợt “cải tạo tư sản”, “nạn kiều” cùng với tình trạng ồ ạt vượt biên ra nước ngoài khiến cho dân số thành phố giảm đi đáng kể. Tình hình kinh tế - xã hội của thành phố cực kỳ khó khăn khi các ngành sản xuất – dịch vụ của thành phố trì trệ và hiện tượng “ngăn sông cấm chợ” gay gắt giữa các địa phương.

Sau khi chính sách “Mở cửa” được tiến hành, cùng với sự “cởi trói” về kinh tế, Việt Nam chú trọng đến phát triển đô thị. Từ đó, làn sóng đô thị hóa diễn ra trên cả nước với tốc độ có khác nhau tùy từng địa phương, trong đó TP. Hồ Chí Minh được xem là đô thị có sức bật đáng kể nhất. Trải qua một thời kỳ khó khăn từ năm 1975 đến cuối thập niên 1980, từ 1990 nhờ sự năng động và những cơ chế chính sách hợp lý, TP. Hồ Chí Minh phát triển mạnh mẽ về kinh tế - xã hội, tiến trình đô thị hóa tiếp tục đẩy mạnh theo đà tăng trưởng của kinh tế. Từ năm 2000 TP. Hồ Chí Minh đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa, mức độ đô thị hóa cao nhất nước, kéo theo sự thay đổi nhanh trong việc chuyển dịch cơ cấu, trong việc nâng cao tổng sản phẩm quốc nội. Sự tiến bộ ấy thể hiện bằng những thay đổi trong không gian đô thị qua hệ thống giao thông, không gian cư trú, các công trình kiến trúc hiện đại. 

Hiện nay Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố lớn nhất ở Việt Nam về dân số và quy mô đô thị hóa. Đây còn là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa và giáo dục tại Việt Nam. Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố trực thuộc trung ương thuộc loại đô thị đặc biệt của Việt Nam cùng với thủ đô Hà Nội.

***

Truyền thống của một vùng đất, một cộng đồng là những gì được lắng đọng và lưu truyền qua quá trình lịch sử dài lâu, hình thành từ sự thích ứng với thiên nhiên và tính cách văn hóa của cộng đồng. Truyền thống mang tính bền vững, thường được bổ sung qua từng giai đoạn, trở thành “sợi chỉ đỏ xuyên” suốt từ quá khứ đến hiện tại và tương lai của cộng đồng, vùng đất đó.

Từ thế kỷ 18 khi Sài Gòn hình thành một đô thị là trung tâm của Đàng Trong thời Chúa Nguyễn, đây đã là nơi dân tứ xứ thường xuyên đổ về. “Gia Định là cõi Nam nước Việt, lúc mới khai thác, lưu dân nước ta cùng người Đường (...), người Tây dương (...) Cao Miên, Đồ Bà (...) đến ngụ cư đông đúc xen lẫn, mà người các nước ấy thì y phục đồ dùng đều theo kiểu của dân tộc họ” (sách Gia Định thành thông chí). Những giai đoạn về sau cũng vậy, không chỉ là nơi tiếp nhận các cộng đồng dân cư khác nhau mà Sài Gòn còn tiếp nhận những cách thức làm ăn, những nghề nghiệp hay phương thức kinh tế mới đi cùng các cộng đồng đó. Sự giao lưu với các nền văn hóa – trong đó có các yếu tố khoa học kỹ thuật mới – giúp Sài Gòn phát triển nhanh chóng so với khu vực.

Là một trung tâm kinh tế lớn, “đất làm ăn” của nhiều cộng đồng dân cư, nơi tiếp cận và tiếp nhân những ngành nghề, phương thức kinh doanh mới, vì vậy trong hoạt động kinh tế ở Sài Gòn tính thực tiễn được đặt lên hàng đầu, cùng với sự rạch ròi, linh hoạt và quyết liệt vượt ra khỏi những ràng buộc, gò bó của khuôn mẫu cũ, nhạy bén với những mầm mống tốt đẹp, năng động sáng tạo tiếp thu khoa học kỹ thuật mới... Tất cả hướng đến hiệu quả thực sự của “công chuyện làm ăn”, không lý thuyết suông, không giáo điều. Đồng thời, sự liên kết hỗ trợ nhau “buôn có bạn, bán có phường”, đảm bảo chữ Tín trong làm ăn cũng là một truyền thống của mối quan hệ kinh tế Sài Gòn.

Người miền Nam nói chung, người Sài Gòn nói riêng luôn học hỏi những cái hay, cái tiến bộ, sớm tiếp nhận nhiều yếu tố văn hóa – kỹ thuật của thế giới, đồng thời phân biệt rõ ràng bạn thù để mở rộng nhân sinh quan, thế giới quan. Cho đến nay, TP Hồ Chí Minh luôn đi đầu trong việc tháo gỡ khó khăn, gạt bỏ những cản trở lỗi thời của tư duy và lối làm ăn bao cấp lạc hậu, thực hiện những biện pháp, phương thức kinh tế mới. Từ đó góp phần quan trọng về thực tiễn và tạo ra tiền đề lý luận cho công cuộc đổi mới của đất nước. Tính cách, lối sống năng động, sáng tạo của người Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh được coi là tiêu biểu cho người Nam bộ.

***

“Lịch sử của thành phố tự nó đã giới thiệu quá trình luôn luôn chọn cái mới, luôn đổi mới. Lịch sử của thành phố đồng thời tự nó đã giới thiệu con người Thành phố là tập thể cách mạng không mệt mỏi, không khoan nhượng trước những gì trì trệ”. (Trần Bạch Đằng). Đặc trưng “quy tụ - lan tỏa” trong lịch sử phát triển của đô thị Sài Gòn được TP. Hồ Chí Minh hôm nay tiếp nối, phát triển mạnh mẽ nhưng không đánh mất bản sắc là một thành phố năng động, đổi mới, nghĩa tình.

Từ thời điểm 11g30 ngày 30 tháng Tư 1975, Sài Gòn là nơi kết thúc chiến tranh thì TP Hồ Chí Minh hôm nay phải là nơi thể hiện thành quả 50 năm hoà bình – thống nhất tiêu biểu nhất. Thành phố đã bảo toàn được khá nguyên vẹn sau những tháng ngày chiến tranh ác liệt cuối cùng, để giờ đây chúng ta có những di sản văn hoá độc đáo. Và sau năm mươi năm, di sản tinh thần quý giá nhất là thành phố cần bảo tồn và phát huy, chính là sự đồng lòng đồng tâm của người dân thành phố, người dân Việt Nam ở trong và ngoài nước, bắt đầu từ đoàn kết và hoà giải – hoà hợp dân tộc. Đó chính là tiềm năng, sức mạnh, là điểm tựa vững chắc để Thành phố Hồ Chí Minh cùng cả nước phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên hoà bình – thống nhất!

TP. Hồ Chí Minh tháng 4.2025

 




LỄ HỘI ĐÈN LỒNG HỘI AN TỪ GÓC NHÌN DI SẢN CỘNG ĐỒNG

Khi ánh hoàng hôn buông xuống trên dòng sông Hoài, Hội An khoác lên mình thứ ánh sáng huyền ảo được dệt nên bởi hàng ngàn chiếc đèn lồng rực...