LỄ HỘI ĐÈN LỒNG HỘI AN TỪ GÓC NHÌN DI SẢN CỘNG ĐỒNG

Khi ánh hoàng hôn buông xuống trên dòng sông Hoài, Hội An khoác lên mình thứ ánh sáng huyền ảo được dệt nên bởi hàng ngàn chiếc đèn lồng rực rỡ. Giữa một thế giới hiện đại gấp gáp, những chiếc đèn lồng Hội An từ lâu đã vượt khỏi khuôn khổ của một sản phẩm du lịch thông thường. Đèn lồng Hội An còn là một di sản văn hóa sống, một thực thể kết tinh từ lịch sử giao thương và quan trọng hơn hết: nó thuộc về, được thắp sáng và gìn giữ bởi chính cộng đồng cư dân phố cổ.

Dòng chảy giao thoa và sự tiếp biến của tri thức bản địa.
Đèn lồng có mặt ở Hội An vào thời kỳ hoàng kim của thương cảng quốc tế Faifo vào thế kỷ XVI–XVII. Những ngôi nhà, quán tiệm của thương nhân người Hoa, người Nhật thường treo chiếc đèn lồng truyền thống như một sự hoài niệm quê hương. Từ đó người dân xứ Quảng đã tiếp biến văn hóa ngoại nhập một cách khéo léo, bằng cách kết hợp kỹ thuật vót tre uốn khung với vải lụa tơ tằm dệt tại địa phương. Qua bàn tay tỉ mỉ của các nghệ nhân qua nhiều thế hệ, chiếc đèn lồng Hội An ra đời mang hình dáng thanh thoát, bền bỉ trước thời gian và chứa đựng tâm hồn của mảnh đất miền Trung. Tôi rất vui mừng khi hay tin sẽ có một Lễ hội đèn lồng quốc tế Hội An lần thứ nhất, tổ chức từ 3/12- 6/12/2026.
Hội An là một đô thị di sản sống với mô hình Bảo tồn dựa vào cộng đồng. Lễ hội đèn lồng không thể tồn tại nếu thiếu đi người dân phố cổ, họ là chủ thể vừa sáng tạo, vừa thụ hưởng và vừa bảo vệ di sản. Không cần những mệnh lệnh hành chính khiên cưỡng, sự đồng thuận đến từ niềm tự hào sâu sắc về ngôi nhà và con phố của họ. Dưới ánh sáng ấm áp của đèn lồng, người dân phố Hội đồng tạo ra không gian cho các sinh hoạt cộng đồng. Tiếng hô Bài Chòi - Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại - vang lên bên góc phố, những chiếc hoa đăng giấy được chính tay người dân và du khách thả xuống sông Hoài mang theo ước vọng bình an. Ở đó, không còn ranh giới giữa người diễn và người xem, mà là sự kết nối giữa con người với con người trong một không gian văn hóa chung.
Khi sinh kế gắn liền với bảo tồn di sản vật thể và phi vật thể, lễ hội có thể tạo ra nguồn sinh kế bền vững cho hàng trăm hộ gia đình làm nghề vót tre, dán lụa, may áo dài hay kinh doanh ẩm thực truyền thống. Khi di sản mang lại đời sống kinh tế ổn định, cộng đồng lại càng có thêm động lực tự thân để bảo vệ vẻ đẹp nguyên bản của phố cổ.
Thách thức thương mại hóa và mô hình quản lý đô thị bền vững
Đặt trong góc nhìn quản lý di sản đô thị, Lễ hội đèn lồng Hội An còn là một bài toán điển hình về việc dung hòa giữa phát triển kinh tế du lịch và bảo tồn tính nguyên bản (authenticity). Sức hút lớn của lễ hội mang đến áp lực quá tải du khách (overtourism), nguy cơ thương mại hóa thực dụng và sự xuất hiện của các loại đèn nhựa công nghiệp giá rẻ. Trước thực tế đó, mô hình quản lý di sản Hội An đã thể hiện sự linh hoạt, có thể coi là kinh nghiệm cho nhiều đô thị cổ ở Việt Nam.
Chính quyền quản lý dựa trên sự đồng thuận với cộng đồng. Chính quyền thành phố đóng vai trò kiến tạo và hỗ trợ (quy hoạch phố đi bộ, phân luồng giao thông, quảng bá thương hiệu), trong khi cộng đồng cư dân giữ vai trò "gác cổng" cho không gian di sản. Đồng thời tái đầu tư nguồn thu từ hoạt động du lịch, một phần để tái đầu tư trùng tu các di tích nhà cổ, hỗ trợ các nghệ nhân truyền nghề cho thế hệ trẻ và duy trì các làng nghề truyền thống như làng mộc Kim Bồng, làng gốm Thanh Hà – những hậu phương cung cấp vật liệu cho vẻ đẹp phố Hội.
Lễ hội đèn lồng quốc tế Hội An chứng minh một triết lý sâu sắc trong bảo tồn di sản: Di sản chỉ thực sự sống khi nó hòa nhịp đập cùng hơi thở của cộng đồng cư dân. Hội An sẽ mãi là một "bảo tàng sống" duyên dáng, nơi quá khứ và hiện tại soi bóng bên dòng sông Hoài, trường tồn cùng thời gian.

TP. Hồ Chí Minh 8/11/2026
Nguyễn Thị Hậu


Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

LỄ HỘI ĐÈN LỒNG HỘI AN TỪ GÓC NHÌN DI SẢN CỘNG ĐỒNG

Khi ánh hoàng hôn buông xuống trên dòng sông Hoài, Hội An khoác lên mình thứ ánh sáng huyền ảo được dệt nên bởi hàng ngàn chiếc đèn lồng rực...