TP. Hồ Chí Minh – đô thị năng động bậc nhất Việt Nam đang đứng trước thách thức lớn trong việc cân bằng giữa phát triển kinh tế – xã hội và bảo tồn di sản văn hóa. Từ góc độ khảo cổ học đô thị, thành phố này chứa đựng nhiều tầng lớp di sản quý giá, là nơi hội tụ văn hóa Việt – Hoa – Khmer – Pháp – Mỹ và một số cộng đồng tộc người, ngoại kiều khác. Nhiều lớp di sản khảo cổ – đô thị đã được phát hiện có niên đại từ thời tiền sử đến thế kỷ 17, 18 và lớp di sản đô thị thế kỷ 19 – 20.
Từ bốn đặc trưng của đô thị Sài Gòn – TP. Hồ Chí Minh: 1/Đô thị sông nước và hướng biển; 2/Trung tâm kinh tế và dịch vụ, công nghiệp sớm; 3/Đa dạng văn hoá và đa dạng cộng đồng, lối sống thị dân phát triển; 4/Đô thị kiểu phương Tây trong quy hoạch, kiến trúc và hạ tầng đô thị đã được thể hiện trong hệ thống Di sản văn hóa của thành phố.
Một nghiên cứu của tôi đã nhận diện 9 loại hình di sản văn hoá vật thể của đô thị Sài Gòn – TP. Hồ Chí Minh , bao gồm:
1/ Di tích khảo cổ học dưới và trên mặt đất
2/Cảnh quan đô thị
3/Công trình kiến trúc nghệ thuật
4/Nhà ở truyền thống và biệt thự
5/Công trình tín ngưỡng - tôn giáo
6/Hạ tầng đô thị và công nghiệp
7/Di tích mộ táng, lăng mộ
8/Di tích thành lũy quân sự
9/Quần thể di tích Chợ Lớn
Đồng thời những di sản phi vật thể phản ánh mọi mặt sinh hoạt cộng đồng và lối sống đô thị có thể được tập hợp trong 5 nhóm loại hình , như 1/Lễ hội và sự kiện đô thị, 2/Tập quán, nghi lễ và sinh hoạt cộng đồng, 3/Nghệ thuật trình diễn, 4/Tri thức dân gian và nghề thủ công đô thị, 5/ Ngôn ngữ truyền khẩu và ký ức đô thị.
Tuy nhiên, do nhận thức chưa đúng về giá trị di sản đô thị, cơ chế pháp lý và mô hình quản lý chưa thích hợp với sự phát triển mới, công tác quản lý còn phân tán giữa nhiều cơ quan, thiếu cơ sở dữ liệu đồng bộ và khung pháp lý riêng cho di sản và khảo cổ học đô thị. Vì vậy nhiều giá trị di sản đã và đang bị tổn thương hoặc mất mát vĩnh viễn trong quá trình đô thị hóa.
Thực trạng này không thể không nói đến vai trò của 4 nhân tố tác động đến di sản văn hóa:
Chính quyền, các cơ quan quản lý nhà nước, nhà đầu tư đang giữ vai trò quyết định; Nhà nghiên cứu, chuyên môn và cộng đồng có vai trò quan trọng!
Cuối cùng, tự hào về vai trò kinh tế quan trọng của TPHCM và tập trung cho vai trò đó, nhưng cũng đừng quên vai trò và giá trị văn hóa của thành phố. Khi chúng ta không coi trọng di sản của chính mình thì mong gì người khác tôn trọng quá khứ của mình?!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét