Trích phần cuối bài đăng Tạp chí Phát triển Kinh tế - Xã hội Đà Nẵng [ISSN 1859-3437], số 194 (02-26) tr 25-31
Tóm tắt
Hệ thống di sản văn hóa tại đặc khu Lý Sơn có loại hình
phong phú, đa dạng, phản ánh lịch sử - văn hóa và truyền thống bảo vệ chủ quyền
biển đảo của cộng đồng cư dân Lý Sơn. Đây là tiềm năng, nguồn tài nguyên to lớn
để đầu tư và phát triển công nghiệp văn hóa, nhằm tạo ra những sản phẩm du lịch
phản ánh ý nghĩa và giá trị quan trọng của di sản văn hóa của Lý Sơn.
Bài viết đề xuất một vài ý tưởng ứng dụng vào công nghiệp văn hóa để thúc đẩy du lịch Lý Sơn phát triển. Đây là giải pháp khả thi, bền vững, giúp gắn kết bảo tồn di sản với phát triển kinh tế, vừa tạo ra sản phẩm du lịch đặc thù truyền thống nhưng phù hợp với thời đại công nghệ 4.0, góp phần nâng cao vị thế của văn hóa biển đảo trong thời đại hội nhập.
1. Công nghiệp văn hóa – nền tảng mới cho phát triển du lịch hiện nay
2. Nguồn lực di sản văn hóa phục vụ công
nghiệp văn hóa và du lịch tại đặc khu Lý Sơn
3. Di sản, công
nghiệp văn hóa và phát triển du lịch tại Lý Sơn
3.2 Một số nhận thức
của tác giả từ khảo sát thực tiễn tỉnh Vân Nam, Trung quốc (tháng 6.2025)
Vân Nam là một trong những tỉnh có nền
văn hóa dân tộc phong phú bậc nhất Trung Quốc, nơi cư trú của hơn 25 dân tộc
thiểu số như Bạch, Di, Hani, Nạp Tây, Thái... Sự đa dạng văn hoá được phản ánh
qua nghi lễ, lễ hội, trang phục, kiến trúc, âm nhạc và tín ngưỡng, tạo điều
kiện thuận lợi để phát triển du lịch văn hóa. Các đô thị du lịch nổi tiếng như
Côn Minh, Đại Lý, Lệ Giang, Shangri-La đã trở thành trung tâm thu hút du khách
trong và ngoài nước, đồng thời là các “điểm nóng” trong chiến lược phát triển công
nghiệp văn hoá của tỉnh.
Tại tỉnh Vân Nam đã có nhiều hình thức ứng dụng công nghiệp văn hoá vào du lịch, trở
thành các sản phẩm du lịch hấp dẫn, phản ánh lịch sử văn hoá khu vực một
cách độc đáo, hiện đại. Một số phương
thức kết hợp di sản – du lịch và công nghiệp văn hóa đã mang lại hiệu quả tốt:
- Tái hiện và thương mại hóa di sản văn hóa dân tộc. Nhiều hình
thức văn hoá dân gian đã được phục dựng và tổ chức lại dưới dạng sản phẩm du
lịch, như Lễ hội Tết đuốc của người Di, Lễ hội March Street của người Bạch hay
nghi lễ cầu mưa của người Hani. Các làng văn hóa dân tộc được quy hoạch như
những “bảo tàng sống”, nơi du khách có thể trải nghiệm nghề thủ công, tham gia
lễ hội truyền thống, thử trang phục bản địa – qua đó tạo ra sự kết hợp hài hòa
giữa bảo tồn và khai thác văn hóa bản địa.
- Phát triển biểu diễn nghệ thuật gắn với không gian du lịch. Một
điển hình là chương trình nghệ thuật ngoài trời “Ấn tượng Lệ Giang” do đạo diễn
Trương Nghệ Mưu thực hiện. Với hơn 500 nghệ sĩ là người dân địa phương tham gia
biểu diễn ngay tại khu du lịch dưới ngọn núi thiêng Ngọc Long, đã mang lại cho du khách cảm xúc chân thực tự nhiên và đồng cảm với cộng đồng bản địa. Đồng thời với các sản phẩm du lịch đại trà còn có những sản phẩm cho phân
khúc du khách cao cấp hơn, như các khách sạn, nhà hàng tiện nghi cao cấp tại các công trình kiến trúc bản địa cổ xưa, đặc biệt nhất là show biểu diễn nghệ thuật “Lệ Giang thiên cổ tình” tại Thành cổ Lệ Giang, tiền vé
khoảng 50USD/người. Sân khấu trong nhà hoành tráng kết hợp kỹ xảo đỉnh cao,
toàn bộ nghệ sĩ diễn viên chuyên nghiệp.
- Sáng tạo sản phẩm văn hóa đặc trưng từ di tích lịch sử văn hoá, từ
các sản phẩm thủ công bản địa. Tất cả các địa điểm cảnh quan tự nhiên và di
tích văn hoá đều trở thành khu du lịch. Các sản phẩm đặc sản như trà Phổ Nhĩ,
thổ cẩm Bạch tộc, trang sức bạc của người Di được xây dựng thành thương hiệu
địa phương, phân phối trong hệ thống cửa hàng lưu niệm, chợ đêm và cả trên nền
tảng số. Nhiều doanh nghiệp văn hóa sáng tạo ở Vân Nam cũng đã áp dụng công
nghệ VR/AR để số hóa trải nghiệm làng nghề, di tích, giúp mở rộng thị trường du
lịch qua nền tảng trực tuyến[1].
- Quảng bá du lịch văn hóa qua truyền thông và điện ảnh. Hình ảnh
Vân Nam được quảng bá mạnh mẽ qua các bộ phim truyền hình, phim tài liệu và
chương trình truyền hình thực tế như “Divas Hit the Road”, “Thiên Long Bát Bộ”.
Nhiều địa danh sau khi lên sóng truyền hình, lên phim đã trở thành điểm đến
“trending”, minh chứng cho sức mạnh của ngành công nghiệp truyền thông – giải
trí trong thúc đẩy du lịch văn hóa, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của
cộng đồng bản địa. Gần đây bộ phim “Đi đến nơi có gió” được quay ở nhiều cảnh quan đẹp tại Đại Lý, trong đó có Thôn Vân Miêu. Từ khi bộ phim được chiếu trên truyền
hình đến nay, từ một thôn nghèo bình dị, Vân Miêu thôn đã trở thành một địa
điểm du lịch cộng đồng nổi tiếng.
Sự phát triển đó bắt đầu từ chính sách nhà nước và sự thực hiện của chính
quyền địa phương. Qua một số công trình nghiên cứu, được biết từ nhiều năm trước
Tỉnh Vân Nam đã triển khai chiến lược phát triển “vành đai công nghiệp văn hoá”
gắn với du lịch sinh thái và dân tộc, thông qua việc xây dựng các khu công
nghiệp văn hóa như Công viên văn hóa sáng tạo Côn Minh đã quy tụ các doanh
nghiệp xuất bản, làm phim, thiết kế trò chơi; Thung lũng văn hóa số Đại Lý
là nơi ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và phát triển sản phẩm du lịch thông
minh. Chính sách của chính quyền địa phương đã khuyến khích đầu tư vào khu vực
nông thôn, hỗ trợ đào tạo cho cộng đồng dân tộc và phát triển hạ tầng số, từ đó
tạo môi trường thuận lợi cho công nghiệp văn hóa phát triển gắn với du lịch[2].
3.3 Một vài ý tưởng có thể ứng dụng tại đặc khu Lý Sơn.
- Xây dựng không
gian văn hóa sáng tạo, phục vụ cho công nghiệp văn hoá.
Phát triển một trung tâm văn hóa – sáng tạo biển đảo: đặc khu Lý Sơn sẽ nơi tổ chức trưng bày, trình diễn
nghệ thuật dân gian, trải nghiệm nghề thủ công và kể chuyện di sản. Chất liệu
mang tính sử thi, thấm đẫm văn hóa dân gian từ hệ thống di sản văn hóa có
thể xây dựng nên những tác phẩm điện ảnh, truyền hình về lịch sử khai thác
biển, quá trình bảo vệ chủ quyền biển đảo từ thời Nguyễn đến nay. Với những cảnh quan độc đáo và tuyệt đẹp Lý Sơn có
thể trở thành một phim trường cho các tác phẩm phản ánh về văn hóa biển Việt
Nam. Những chương trình nghệ thuật thực cảnh hoành tráng với không gian biển,
di tích núi lửa... phục vụ du lịch vừa hấp dẫn vừa góp phần bảo tồn tính truyền thống những lễ hội của cộng
đồng bản địa.
- Thiết kế sản phẩm du lịch từ sáng tạo văn hóa.
Xây dựng các bộ phim từ chất liệu lịch sử gắn với Lý Sơn, phản ánh đời
sống văn hoá cộng đồng còn giữ nhiều nét truyền thống nhưng đang thay đổi trong
bối cảnh xã hội hiện đại hoá. Đặc biệt sự chuyển biến trong quá trình Đô thị
hoá hiện nay với nhiều biến đổi về tâm lý, lối sống, mối liên hệ giữa các thế
hệ, sự thay đổi sinh kế… là những chất liệu phong phú và hấp dẫn cho các tác phẩm
điện ảnh.
Không gian và di sản thiên nhiên, đời sống cư dân biển đảo là đề tài cho
các tác phẩm mỹ thuật, nhiếp ảnh của tác giả trong và ngoài nước, của cộng đồng
bản địa và du khách... Sản xuất truyện
tranh, video, phim hoạt hình về hải đội Hoàng Sa bằng nhiều ngôn ngữ. Tổ chức
các cuộc thi ký hoạ, nhiếp ảnh, thi viết về Lý Sơn để tập hợp thành chất liệu
cho các ngành công nghiệp văn hoá… Đó cũng là nguồn tác phẩm để có thể tổ chức các cuộc triển lãm mỹ thuật
lớn tại Lý Sơn.
Đầu tư cho sáng tạo, thiết kế mẫu mã, sản xuất bộ sưu tập sản phẩm lưu
niệm như mô hình thuyền Hoàng Sa, tượng cá Ông, bưu thiếp về lễ hội, di tích lịch sử, cảnh quan tự
nhiên, tổ chức các show biểu diễn thời trang và những sự kiện văn hoá khác tại
Lý Sơn…
- Thu hút và đào tạo nguồn nhân lực sáng tạo và du lịch
Đề xuất cơ chế, chính sách thu hút nhà đầu tư vào lĩnh vực phát triển
công nghiệp văn hoá ở Lý Sơn, với định hướng Lý Sơn là một đô thị biển, một
trung tâm du lịch lớn, đồng thời cũng là một trung tâm bảo tồn di sản văn hoá
về truyền thống bảo vệ chủ quyền biển đảo quốc gia. Kêu gọi đầu tư các mô hình kinh doanh về công nghiệp
văn hóa, hỗ trợ phát triển doanh nghiệp. Khuyến khích các mô hình đầu tư và
kinh doanh đa dạng cho các tổ chức văn hóa, ứng dụng cơ chế vận hành/ quản lý
hiện đại, sáng tạo dựa vào nền kinh tế số...
- Một số giải pháp trước mắt:
+ Xây dựng và phát triển hạ tầng đáp ứng yêu cầu phát triển nhưng không phá
huỷ và làm tổn hại di sản tự nhiên, di sản văn hoá.
+ Lý Sơn cần được xem xét như vùng thực nghiệm “đặc khu
văn hóa biển đảo” – kết hợp quản trị di sản với phát triển du lịch và công
nghiệp sáng tạo.
+ Ban hành cơ chế ưu đãi cho các doanh nghiệp khởi
nghiệp trong ngành công nghiệp văn hóa tại Lý Sơn: giảm thuế, hỗ trợ bảo vệ bản
quyền, đầu tư hạ tầng số…
+ Có chính sách ưu đãi phủ hợp cho du lịch cộng đồng
tại Lý Sơn để phát triển bền vững.
+ Tăng cường hợp tác quốc tế (UNESCO, KOICA, JICA,
v.v.) để học hỏi mô hình bảo tồn di sản kết hợp công nghiệp văn hóa từ Trung
quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan...
Phát triển du lịch ở Lý Sơn từ công
nghiệp văn hóa là con đường khả thi, bền vững, giúp gắn kết bảo tồn di sản với
phát triển kinh tế du lịch, lấy
cộng đồng làm nhân tố trung tâm, tạo ra sản phẩm du lịch đặc thù bằng công nghiệp văn hóa. Đây là con đường phát
triển bền vững kinh tế - xã hội vùng biển đảo, góp phần bảo vệ chủ quyền đất
nước.
TP. Hồ Chí Minh, tháng 12.2025
[1]
UNESCO. (2009). Culture and sustainable development. Paris: UNESCO. Nguồn: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000189520
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét