Thứ Bảy, ngày 23 tháng 5 năm 2015

TÌM "VÀNG" TRONG DI SẢN



 NHÂN DÂN CUỐI TUẦN phỏng vấn, số ngày 24/5/2015

Dù đã nghỉ hưu tại Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM nhưng dường như với Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu hay còn gọi là “Hậu khảo cổ”, tơ lòng dành cho di sản và phát triển đô thị còn vương vấn đâu đây. Chị dành cho NDCT cuộc trò chuyện xung quanh vấn đề bảo tồn di sản tại các đô thị hiện nay.

Giá trị “vàng” của văn hóa
- Là một người làm trong nghề lâu năm, cộng thêm những quan sát từ thực tế, xin hỏi, chị đã hài lòng với công tác bảo tồn di sản hiện nay?
- Tôi chưa bao giờ thấy hài lòng cả. Tất nhiên nói như vậy không có nghĩa tôi là một người vô can vì mình cũng làm trong ngành này, nhưng mà công tác bảo tồn như hiện nay rõ ràng là chưa thể hài lòng.

- Có phải vì những chuyện như tòa nhà Bưu điện TP.HCM bị phủ bởi màu vàng chói; tượng Trần Nguyên Hãn, Quách Thị Trang phải di dời rồi cây xanh ở Hà Nội bị triệt hạ hàng loạt? Hay còn lý do sâu xa hơn khiến chị chưa hài lòng?
- Việc những tượng đài phải dời đi hay cây xanh phải chặt ở Sài Gòn để phục vụ cho việc xây dựng Metro, mới nghe thì không ai cãi được. Bởi lẽ, để có một thành thành phố hiện đại đương nhiên phải đánh đổi, chấp nhận hy sinh. Thế nhưng tôi không hài lòng ở chỗ, đã có rất nhiều nước từng vấp phải bài học đánh đổi di sản để lấy sự hiện đại và người ta ân hận bởi vì di sản mất đi sẽ không bao giờ tìm lại được. Bài học này chắc chắn mình đã nhìn thấy nhưng không hiểu sao chúng ta vẫn không có lấy một chút kinh nghiệm gì cho mình.  
Bên cạnh đó, với phương tiện khoa học kĩ thuật bây giờ có thể có những biện pháp giữ gìn, hoặc là mình nghiên cứu cách nào đó để cố gắng bảo tồn các di sản, giữ lại những hàng cây xanh mà vẫn xây được nhà ga Metro. Ngoài ra, một điều khiến tôi không hài lòng là cách truyền thông đến công chúng. Tôi thấy cách truyền thông của những nhà quản lí đến với công chúng quá đơn giản. Họ thông báo và làm luôn, người dân chưa kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra!

- Trong xu thế đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ như hiện nay, công tác bảo tồn di sản sẽ phải đối diện với những thách thức gì?
- Hiện nay mình đang đối diện rồi. Tốc độ phát triển kinh tế của đất nước mình quá nhanh nhưng hoàn toàn không có nghĩa là tốt. Sự phát triển này nó đã ảnh hưởng đến rất nhiều lĩnh vực. Nông thôn giờ đây không còn, và việc bảo tồn truyền thống văn hóa nông thôn cũng không được nữa. Ở đô thị còn khủng khiếp hơn khi những cơn lốc xây nhà cao tầng, người ta đưa hết vào khu trung tâm với một quan niệm hết sức thực dụng là “đất vàng”. Người ta chỉ hiểu là đất ở đấy dễ làm ăn, là “vàng” về kinh tế mà không thấy được “vàng” về văn hóa. Nếu chúng ta giữ gìn và bảo tồn được những giá trị văn hóa, có thể nó vô hình nhưng mà tất cả đều được hưởng. Đặc biệt, giá trị văn hóa ấy sẽ là thành tố để chúng ta phát triển du lịch. Và đó chính là “vàng” - phần thưởng cho chúng ta.

- Một bên cần phát triển, một bên kêu gọi bảo tồn. Dường như hai vấn đề này rất khó để dung hòa?
- Tôi nghĩ là vẫn có thể dung hòa được. Cụ thể là bảo tồn phải thỏa hiệp với phát triển và phát triển phải thỏa hiệp với bảo tồn, sao cho lợi ích của mỗi bên bị xâm phạm một cách ít nhất, không gây khó khăn hay thiệt thòi cho bên nào. Bằng cách này, chúng ta đã bảo tồn được khách sạn Continental (một khách sạn lịch sử nổi tiếng ở TP.HCM, được khánh thành vào năm 1880). Đây được xem là trường hợp điển hình của việc bảo tồn dù so với hình ảnh trước đây, nó chỉ giống được 60-70%. Nhưng rõ ràng, khách sạn đã được làm mới nhưng không quá xa lạ so với nguyên gốc. Nó nâng cấp lên để trở nên hiện đại hơn, nhưng tôi quý nhất là họ không xây lên cao như khách sạn Caravelle gần đó. Người ta chỉ giữ ngần ấy cao độ, còn bên trong được trang trí để sang trọng lên. Những căn phòng có những nhân vật nổi tiếng từng ở, người ta vẫn giữ và xem đó là một phần giá trị của khách sạn và giá trị đấy có thể qui ra tiền.

- Theo chị, chúng ta cần một lộ trình bảo tồn như thế nào để thích hợp với sự phát triển của đô thị?
- Về đường lối tôi nghĩ chúng ta không thiếu. Bởi luật Di sản Văn hóa đã quy định rất rõ ràng. Chỉ có điều là không ai chịu tìm hiểu cả. Từ những nhà quản lí, những người xây dựng đều không nắm luật, người dân lại càng không biết luật. Bởi vậy theo tôi, lộ trình đầu tiên là nhà nước ta phải trở thành nhà nước pháp quyền thực sự. Đặc biệt, người dân cũng phải hiểu biết về mặt pháp quyền. Khi đó, mọi người sẽ biết trách nhiệm, nghĩa vụ của mình như thế nào đối với di sản.

Hướng tới khảo cổ học cộng đồng
- Hiện tại, trong công tác bảo tồn di sản đang có xu hướng mới là khảo cổ học cộng đồng. Chị đánh giá thế nào về xu hướng này?
- Khảo cổ học cộng đồng đã phát triển trên thế giới và tôi nghĩ chúng ta hoàn toàn có thể học hỏi từ xu hướng này. Bởi vì mục đích của việc khảo cổ học cộng đồng là những nhà khoa học dùng tiếng nói của cộng đồng nhằm giữ gìn và bảo tồn di sản. Muốn cộng đồng có tiếng nói với mình thì các nhà khoa học đưa những kiến thức, những hiểu biết đến cộng đồng, giúp cộng đồng cùng hiểu và cùng lên tiếng bảo tồn với mình. Tất nhiên không thể thiếu vai trò của chính quyền. Để làm được thì ba bên: nhà khoa học, chính quyền và cộng đồng phải ngồi lại với nhau, cùng phân tích những cái lợi cái hại và cuối cùng đưa ra một giải pháp có lợi nhất cho cộng đồng.

- Theo chị, chúng ta cần làm gì để xu hướng này được phổ biến rộng rãi trong đời sống?
- Đầu tiên tôi nghĩ là phải thay đổi cách dạy Sử, đừng coi Lịch sử là Lịch sử chính trị mà nên coi đó là Lịch sử văn hóa gắn liền với các di tích. Tôi tin, dạy Sử dưới góc độ những câu chuyện văn hóa giúp các em thích thú với việc học Sử, từ đó bắt đầu quan tâm đến vấn đề văn hóa. Thứ hai là nên có những công trình, những bộ sách về những thành tựu văn hóa được viết đơn giản, dễ hiểu để cộng đồng người ta đọc và nâng cao hiểu biết của mình về di sản. Ngoài ra, chúng ta có thể thông qua hệ thống bảo tàng để thu hút công chúng, từ đó có thể phổ biến kiến thức về bảo tồn di sản.
Ý thức người dân phải có một quá trình lâu dài, không thể nóng vội nhưng như vậy không có nghĩa là muốn bắt đầu lúc nào cũng được. Bây giờ đã là muộn rồi, nhưng tôi thấy người dân bắt đầu có ý thức trong việc bảo tồn di sản. Ví dụ như câu chuyện chặt cây xanh hàng loạt vừa rồi ở Hà Nội, người dân đã có những phản ứng nhất định. Điều tôi mong muốn bây giờ là làm sao để người dân hiểu rằng những di sản, ngôi nhà mà họ đi qua một cách thờ ơ hàng ngày cũng mang một giá trị như họ đã thấy ở cây xanh. Làm sao để người dân hiểu được giá trị của di sản và coi đó là di sản thực sự của họ.

- Chị vừa nói đến những bộ sách, những công trình về di sản để phổ cập đến người dân. Bản thân chị cũng là tác giả của nhiều cuốn sách, hiện chị có đang ấp ủ một dự án, một cuốn sách nào tương tự thế không?
- Nói ấp ủ thì chắc là không. Từ trước tới nay, tôi vẫn thường xuyên viết những bài tạp bút, hoặc những buổi trao đổi kiến thức về khảo cổ, về di sản với các bạn nhà báo hay bạn đọc thông thường. Tôi chỉ có mong muốn là chia sẻ những hiểu biết của mình hay những trăn trở của mình trước việc di sản văn hóa đang bị xâm phạm; qua đó nhận được sự đồng tình của bạn đọc, thì đấy cũng là một cách làm.
Nếu nói về những công trình nghiêm túc thì thực sự tôi mơ có một bộ sách kiểu như văn hóa giản lược, mỗi lĩnh vực là một cuốn sách trên dưới 200 trang và trình bày một cách đơn giản dễ hiểu nhưng mà đầy đủ những kiến thức quan trọng nhất của một ngành. Làm sao mà mình viết một cách đơn giản, dễ hiểu, lấy ví dụ cụ thể sinh động, có hình vẽ đẹp, bất cứ ai cũng có thể xem được. Cho nên, nếu có một nhà xuất bản tổ chức được một tủ sách như thế, mình cứ thực hiện dần dần, không cần phải làm quá hoành tráng.

- Trước khi chờ một NXB nào đó, chị có nghĩ mình sẽ là người tiên phong không, vì rõ ràng là chị là người có nghề, có chuyên môn và khả năng viết.
- Một mình tôi không thể làm được, trong phạm vi khả năng của mình thì tôi cũng đã cố gắng làm. Nó cũng chỉ là muối bỏ biển thôi, chưa phải cái gì ghê gớm lắm.
- Cảm ơn chị rất nhiều.

HỒ HUY SƠN (thực hiện)

Thứ Tư, ngày 20 tháng 5 năm 2015

Linh tinh lang tang (116). RƯỢU


Không ngủ được, nghĩ ngợi lan man. Bỗng nhớ những lần uống với bạn.
Thật ra chỉ ngồi ngó bạn uống là chính, tuy cũng cụng ly, nhiều lần cụng xong bạn tới đâu thì mình tới đó. Wine thì ngang ngửa, uống khi ăn cũng vậy mà uống suông cũng rứa. Những câu chuyện làm wine thêm hương vị. Khi bạn bắt đầu nói một cách hứng khởi và say sưa về một câu chuyện nào đó là lúc mình bắt đầu im lặng lắng nghe, không chỉ nghe “lời” mà mình còn đọc ra sau nhưng ngôn từ kia là con người lãng mạn “ngọt ngào” của bạn bình thường ẩn sau vẻ bận rộn của một người luôn… bận rộn.
 Bạn thích wine đỏ, dù ăn thịt hay cá, vì nó đậm đà hơn, và hình như, vì bạn còn thích cái màu đỏ “thấu quang” dưới ánh đèn khi mình, theo thói quen hay giơ ly rượu lên ngang tầm mắt và nhìn bạn qua đó. (Lần sau không cần phải nói là nhớ bàn tay mình mỗi khi uống rượu J )
Haha, thích wine đỏ còn vì màu son môi của người xưa nữa, bạn nhỉ J
Bình thường hai đứa mình hết một chai, cũng có khi hơn… Nhẹ nhàng và trống rỗng là khi mềm môi, chuyện thì không cần nói nữa vì… nửa câu đã hiểu hết. Thật ra, hiểu nhau quá cũng là một “nguy cơ” nếu như chúng ta không có/còn gì mới hơn để chia sẻ. Mà nhu cầu “chia sẻ” thì vẫn có, mà cuộc sống đâu phải lúc nào cũng “mới”?
Vậy là chúng ta, rất có thể, sẽ sẻ chia với một đối tượng khác vì những chuyện tuy “cũ ta” nhưng lại là “mới người” J
Đôi lần cũng uống whisky, không hẳn vì bạn không thích, mà vì chẳng lần nào đủ thời gian để uống cho vừa.
Whisky, hoặc là để ồn ào đám đông nhậu nhẹt. Hoặc, như thói quen của mình, chỉ để im lặng, nói ra điều gì cũng là vô nghĩa, và… phí rượu J
Ba mình dạy: nhìn đàn ông trong đám/bữa rượu có thể biết họ là người thế nào, nhìn cách họ uống ly rượu thì biết, có thể chơi với họ được hay không.
Quên, đấy là ba dạy anh Hai chứ ba chưa kịp dạy con gái như vậy, là mình chỉ học lóm thôi. Nhưng ngẫm, hình như đàn bà cũng có thể “biết” đàn ông, qua rượu.


Thứ Hai, ngày 18 tháng 5 năm 2015

Linh tinh lang tang (114)


@ Taxi Hà Nội dễ gọi, rẻ hơn SG, thân thiện. Tất nhiên trừ trường hợp chả may bắt nhầm taxi dù, lái xe thì không biết đường và đồng hồ tính tiền thì dỏm J.
Taxi SG thì chuyên nghiệp hơn, nhưng ít hãng nên không có sự cạnh tranh. Và thật khổ khi đi từ sân bay TSN về chỉ một đoạn đường không xa lắm. Lúc ấy bạn thường xuyên phải ‘đối phó” với thái độ khó chịu của bác tài, hoặc bạn phải mặc kệ cho bác tài đi vòng xa hơn một đoạn J

                                                                                                                                  @ Người luôn có nhu cầu “say mê” một cái gì đó một ai đó thì tình cảm của họ thường không bền, nếu đối tượng được say mê không còn trong “vòng cương tỏa” nữa thì họ sẽ nhanh chóng tìm một người khác để trút sự say mê của mình.

@ Sự đố kỵ không có điểm dừng và có muôn vàn diện mạo, nhưng                                                             dù dấu nó dưới khuôn mặt nào thì vẫn có thể nhận ra chính xác. Khi đã biết sự đố kỵ là nguyên nhân thì còn băn khoăn làm gì cho mệt J

@  Bạn có bao giờ nhận biết được những người "yêu / quý" bạn là vì bản thân bạn hay vì vị trí nào đó mà bạn đang có? Vì những giây phút ngoài công việc, những lúc đời thường của bạn hay vì những hào quang của công việc bạn đang làm? Nhờ/ vì công việc bạn có thể quen biết nhiều người thì ngược lại, nhiều người biết đến bạn cũng vì công việc đó.
Nếu bạn không nhận ra điều đó thì bạn sẽ đánh mất (những) người đã yêu quý con – người – thật – của - bạn, (những) người chấp nhận bạn như một người bình thường không ánh hào quanh không có một vị thế nào, (những) người sẽ ở bên bạn khi bạn không còn ở vị trí của “người nổi tiếng” nữa.
(Nhân câu chuyện của một người nổi tiếng)


Thứ Bảy, ngày 16 tháng 5 năm 2015

Vụn vặt đời thường (81)



Căn nhà ngoại ô :)





Bạn học lớp 12 ở Marie Curie :)




Bạn học phổ thông ở Hà Nội




40 năm sau, gặp lại bạn đã vượt biên cuối 1975 :)

Thứ Tư, ngày 13 tháng 5 năm 2015

Linh tinh lang tang (113).


 Ở phòng chờ sân bay, một chị ngồi cho cả hai chân gác lên ghế bên cạnh, 2 giỏ đồ đựng trong bao xốp lớn để ở hai ghế kế tiếp. Khách rất đông vì có chuyến bị delay, mấy người đến ngồi ghé vào thì chị ta xua tay lia lịa, tay kia vẫn cầm điện thoại nói liên hồi… Có người bực quá cứ ngồi xuống, thế là chị ta quát lên: “Đã bảo có người ngồi rồi!” xong lại tiếp tục hồn nhiên “tám” qua điện thoại.

Không muốn nghe vẫn bị lọt vào tai. Chuyện thế này: Ừ tao mới đến tổng lãnh sự làm giấy visa rồi, bọn nó dell giả lời là được hay không, cứ bảo về chờ.  Tao đoán là nó thấy tao chưa làm đơn xin ra đảng. Mày bảo không quan trọng à? Quan trọng đấy, mẹ, mày bảo, mình cho con đi du học bây giờ nó ở lại làm việc, bảo lãnh cho mình sang nên phải khai đầy đủ. Tao đã định không khai là đảng viên nhưng chúng nó bảo bọn lãnh sự cái dell gì cũng biết, nói dối nó biết là dell được cấp visa. Bây giờ tao về ngoài ấy làm giấy tờ, bỏ sinh hoạt mấy năm nhưng không có giấy xác nhận thì coi như chưa ra khỏi đảng mày ạ. Mày mà không làm giấy tờ như tao thì mày cũng khó đấy con ạ, haha… Thế con gái mày học đến đâu rồi, nó định lấy chồng Mỹ à, ừ hay đấy, con rể Mỹ hơn chán vạn thằng rể  Việt, mẹ, rể Việt nó coi mình đếk ra gì, rể Mỹ nó chỉ biết he lô he lô, không nghe được mình nói gì, mình dễ sai bảo con gái mày ạ, hehe…

Thôi thôi tao đi đã nhé, tuần sau tao vào sẽ gọi mày. Mà mày bận dell gì bận lắm thế, làm ăn vừa thôi, sắp có rể Mỹ làm dell gì cho lắm, haha…

Quay qua quay lại lẩm bẩm, ơ cái thằng kia đi đái gì mà lâu thế? Ơ, sao mày ngồi đây không gọi mẹ? Cậu thanh niên ngồi ghế phía sau uể oải đứng lên lầu bầu “nói đek gì mà nói lắm thế không biết, điếc cả tai…”

Hai mẹ con lững thững đi ra cửa kiểm tra vé đã vắng người. Hình như loa đã nhắc tên họ đến lần thứ 3.


7/5/2015