Thứ Ba, ngày 23 tháng 6 năm 2015

Linh tinh lang tang (122). HỒI KÝ ĐỜN BÀ


Nhân đọc một bài nhận xét về một số hồi ký của phụ nữ, thấy người viết chê hồi ký của Khánh Ly (và nhân tiện chê luôn một số đàn ông viết – không – phải – hồi – ký nữa). Khen chê từ mỗi người sẽ khác nhau, cách nhìn của một nhà phê bình văn học có lẽ khác xa sự cảm nhận của một người bình thường.

Là một người đọc, mình thấy cả Lê Vân cả Khánh Ly đều có chuyện để mà hồi tưởng và ghi chép lại. Mỗi người phụ nữ này sống trong một bối cảnh xã hội khác nhau, có những ký ức những mối quan hệ khác nhau mà người sống cùng thời cùng bối cảnh sẽ thích thú, đồng cảm và mong muốn được nhớ lại, được biết thêm qua hồi ký của họ. Mình không sống cùng họ, sống như họ thì khi đọc họ  cũng hiểu thêm được nhiều điều. Hồi ký là quá khứ cá nhân nhưng phản ánh một phần quá khứ của chung.

Sao lại có thể phán xét rằng, người này người kia có hay không có chuyện để viết hổi ký? Nếu mỗi người đừng “độc quyền quá khứ” chỉ là “của tôi hay của chúng tôi” thì lịch sử sẽ xác thực, đa dạng và rõ ràng hơn, không phải là “lịch sử” nghèo nàn và khô cứng, thậm chí sai lầm mà chúng ta vẫn được học được biết.

Chưa nói đến nội dung thì giọng văn cách viết của hồi ký cần thể hiện dấu ấn cá nhân, vì vậy thích hay không thì cũng tùy từng người đọc. Mình nhớ, hồi xưa khi mình học phổ thông, phần lớn các thầy cô dạy văn ở miền Bắc đều so sánh văn chương Nguyễn Đình Chiểu “bình dân” và Nguyễn Du “bác học” như ngầm chê cái mộc mạc đời thường của cụ Đồ Chiểu. Nhưng mình thì luôn thấy văn cụ Đồ - như một từ mà chị Nguyễn Thị Minh Thái hay dùng là “chạm vào được trái tim”,  do đó tự nó thấm vào mình. Nhớ lâu hơn những lời văn lời thơ nên hiểu biết hơn tính cách và quý trọng người Nam bộ qua hành xử của các nhân vật trong tác phẩm của cụ Đồ Chiểu. Có lẽ vì mình là gốc miền Tây chăng?

Hồi ký, theo mình đó là phần quan trọng của cuộc đời một cá nhân, có thể thích hay không nhưng đánh giá giá trị cần cẩn trọng, càng cẩn trọng hơn khi nhận xét tác giả.
Mình thì luôn thích những tác giả hồi ký viết chân thành, tất nhiên, trung thực nữa, có thể vụng về mộc mạc câu chữ nhưng đừng “diễn” khi nói về sự thật, nhất là sự thật của bản thân.


Sài Gòn 18/6/2015

Chủ Nhật, ngày 21 tháng 6 năm 2015

10 phút của "nhà báo" nghiệp dư

Mỗi người có khoảng 10 phút nói về nghề báo, kỷ niệm, suy nghĩ hay quan niệm… Trong 10 phút đó mình chỉ nói được gần hết những gì mình chuẩn bị dưới đây.

-        Nghề nghiệp: giảng viên đại học, từng làm bảo tàng, Viện nghiên cứu. Sắp có thẻ Nhà báo (vì là TBT Tạp chí khoa học của Viện nghiên cứu) thì đến lúc về hưu J
-        Bắt đầu viết từ khoảng 7,8 năm nay. Được nhiều báo đặt bài về mảng bảo tồn, di sản văn hóa và một số vấn đề xã hội đô thị.

-        Viết báo thích nhất: có nơi để mình bày tỏ chính kiến về vấn đề mình quan tâm, đồng thời giới thiệu những kiến thức chuyên môn đến với công chúng rộng rãi. Ngoài ra còn có nhuận bút để cà phê với bạn bè J
-        Viết báo sợ nhất: khi báo đặt bài “phản ứng nhanh” lại quy định số chữ, phải viết đúng hạn và trình bày ngắn gọn, sắc, đúng trọng tâm nội dung mà báo cần. Ngoài ra còn ngại làm phiền các anh chị biên tập, đều là bạn bè, nếu như bài phải sửa nhiều!

-        Viết báo vui nhất: là được đăng thường xuyên, nếu có bài không đăng được thì không phải vì chất lượng của bài, mà vì lý do nào đó J . Ngoài ra được các anh chị biên tập tôn trọng hỏi ý kiến nếu cần chỉnh sửa.
-        Viết báo buồn nhất: những vấn đề mình viết hoài nói hoài mà rồi báo vẫn đặt viết tiếp, như mảng bảo tồn di sản văn hóa L. Ngoài ra còn không vui khi bài không đăng mà không được giải thích, phản hồi, dù đó là bài đặt viết (mặc dù hiếm khi như vậy).

-        Hiện nay hay đọc những tờ báo mà qua những bài báo của họ, người dân thấy mình có quyền lực thực sự và mình được tôn trọng. Không đọc và không thích những tờ báo, nhà báo, phóng viên viết những bài báo mà qua đó người ta chỉ thấy “quyền lực của người làm báo!”, như một số phóng viên nhà báo trẻ ngộ nhận về ý nghĩa của câu nói “báo chí là quyền lực thứ tư”.


-        Là người đọc: tôi nghĩ báo in không mất đi mặc dù báo mạng phát triển. Vấn đề là báo in cần thay đổi, thay đổi bản thân tờ báo và cả điều kiện để báo chí hoạt động.

Thứ Bảy, ngày 20 tháng 6 năm 2015

NGƯỜI BÁN ĐỒ CHƠI DẠO



Người bán đồ chơi dắt chiếc xe đi trên đường phố

Kéo theo phía sau mấy con thú bằng nhựa nhiều màu

Chó mèo gà vịt thỏ chim

Lon ton trên bánh xe lăn cùng vòng quay xe đạp


Người bán đồ chơi thong thả dắt xe dọc theo đường phố

Thỉnh thoảng bóp kèn te te làm cho lũ thú nhựa giật mình

Chúng ngập ngừng cuống quýt lăn đi

Va vào nhau ngã kềnh rồi tự lấy thăng bằng lăn tiếp

Nếu dừng lại sẽ bị nhốt vô chiếc giỏ xe to tướng

Trong đó lũ đồ chơi chen chúc nằm ngồi

Mong muốn được thoát ra ngoài

Để tự do lăn lê trên hè phố


Ngã ba ngã tư vòng xoay cầu vượt

Đèn đỏ đèn xanh xe máy xe hơi

Người bán đồ chơi cứ mải miết dắt xe đi

Cái giỏ lưới buộc đằng sau, chùm bóng bay đằng trước

Nắng gắt trên đầu dưới chân nhựa đường bỏng rát

Những con thú đồ chơi ngơ ngác nhìn trời


Đằng xa thoáng ngọn gió nồm

Sài Gòn tháng sáu đợi cơn mưa chiều…


19/6/2015





Thứ Năm, ngày 18 tháng 6 năm 2015

Linh tinh lang tang (121) Chúng ta sẽ nói gì khi gặp lại nhau…?



Đấy là câu nói tình cờ tôi nghe được trong một quán cà phê, từ góc bàn bên cạnh, nơi có hai anh chị tuổi trung niên đang ngồi.

Người đàn ông dáng người cao lớn, vẻ mặt nhìn qua rất khó đoán cảm xúc. Người phụ nữ dáng mảnh dẻ, nếu không có đôi mắt mỏi mệt như bị mất ngủ thì trông chị trẻ hơn người bạn. Đôi mắt to như biết nói. Vẻ day dứt trong đôi mắt còn biểu cảm hơn câu nói trên của chị.
Sau đó cả hai cùng im lặng. Người đàn ông cầm ly trà uống cạn và nhìn quanh như e ngại điều gì. Còn người phụ nữ, chị lơ đãng nhìn ly cà phê còn nguyên.

Tôi chọn một chiếc bàn ở góc khác, không muốn mình vô tình tò mò chuyện của hai người. Nhưng câu hỏi tình cờ nghe được “chúng ta sẽ nói gì khi gặp lại nhau?” cứ quanh quẩn trong trí nhớ của tôi rất lâu.
Đã bao giờ ta nghĩ vậy khi chia tay một người bạn, một người yêu – chia tay về khoảng cách địa lý hoặc để chấm dứt một quan hệ. Ừ, ta sẽ nói gì nhỉ khi gặp lại người ấy?

Nếu chỉ chia xa về địa lý thì đâu khó gì chuyện hàng ngày có thể trò chuyện với nhau, chỉ là muốn hay không mà thôi. Điện thoại, FB, skype, viber… bao nhiêu cách để người ta không chỉ nghe mà còn nhìn thấy nhau. Khoảng cách không gian gần như bị xóa nhòa, chỉ có múi giờ lệch nhau nhắc người ta nhớ rằng đang ở xa nhau.

Nếu chia tay nhau “đường ai nấy đi” thì có lẽ ngay lúc đó chưa ai nghĩ tới ngày gặp lại dù có thể vẫn còn yêu. Sự tổn thương làm người ta sợ những vô tình làm vết thương bật máu… Và nếu tình cờ gặp lại có lẽ cũng không còn gì để nói, không muốn nói thêm gì nữa.
Nếu chia tay nhau chỉ vì phải chia xa… Ừ, vậy thì ai cũng mong ngày gặp lại, nhưng có lẽ không ai phải nghĩ đến chuyện “nói gì khi gặp lại nhau”, vì lúc đó sẽ có bao nhiêu chuyện muốn nói.

 “Chúng ta sẽ nói gì khi gặp lại nhau…?”. Đó không phải là một câu hỏi để được nghe câu trả lời, mà là một phỏng đoán, một trông chờ, một hy vọng… Hy vọng còn gặp lại, còn nhận thấy đó vẫn là người thân yêu, còn có gì để nói với nhau. Cuộc chia tay này chứa đầy dấu hiệu của sự bất an đối với người bật ra câu hỏi đó.

Nói gì khi gặp lại nhau tùy thuộc vào việc chúng ta sẽ sống thế nào, làm gì khi xa nhau, bởi hơn ai hết ta biết rõ điều gì gìn giữ tình yêu và điều gì phá hủy nó, làm tổn thương người ta yêu.
Tôi thầm nghĩ, giá mà người đàn ông, sau những phút im lặng, sẽ nói với người phụ nữ “anh sẽ cố gắng không làm điều gì để khi gặp lại em, chúng ta vẫn có thể trò chuyện với nhau”.

Nhưng trong sâu thẳm, tôi không mong họ gặp lại nhau!


Sài Gòn 15/6/2015

Thứ Tư, ngày 17 tháng 6 năm 2015

truyện 100 chữ

LỊCH SỬ

Xưa mẹ Âu đẻ trăm trứng, truyền rằng 50 con theo mẹ lên núi có giai trưởng làm vua, anh em làm Lạc hầu Lạc tướng. Còn 50 con theo cha ra biển chắc chỉ làm dân nên không thấy nhắc?
1. “nước, biển” không quan trọng bằng “đất, núi”.
2. Sử miệng cũng chỉ nói về dòng dõi của vua, còn dân thì… miễn, huống hồ sử viết!
3. Con cháu đã đi ra biển rồi thì… biến.  “Bán anh em xa mua láng giềng gần”, là thế!

ĐÊM MƯA Ở TOKYO

Đêm mưa lạnh. 
Tàu dừng lại. Một người đàn ông bước lên, nhìn quanh, bất giác ông bước tới ngồi xuống bên cạnh người phụ nữ đang chăm chú vào chiếc Ipad. Không ngẩng lên nhưng chị nhận biết ánh mắt ông lướt qua... cảm giác quen thuộc lạ lùng. 
Ông nhắm mắt. Gương mặt nhìn nghiêng với đôi môi dịu dàng kia thoang thoảng hương thơm ấm áp. 
Đến ga, chị nhẹ nhàng đứng dậy bước xuống. Khi tàu chuyển bánh ông còn kịp ngoái lại. Họ nhìn nhau và biết đang lạc mất nhau.

DAO

Lưỡi dao luôn nghĩ mình sắc bén mới được việc còn cán dao bằng gỗ nhẵn nhụi chả làm được gì, vì vậy nó hay chòng choẹ với cán dao. Một ngày kia lưỡi bị gãy rời khỏi cán. Người bèn vứt cả cả hai vào thùng rác.
Tưởng là hết chuyện.
Nhưng không. Bà ve chai lượm được đem bán. Chúng lại gặp nhau trong lò sắt vụn, cán dao làm củi nấu chảy lưỡi dao. Lần này thì hết hẳn J


LOA
Cái loa, dù "nói" những lời thông thái vẫn chỉ là cái loa. Phát mãi, quên mất mình là loa. Nghe mãi, nhiều người tưởng loa là người. Thế là tiếp tục nói lại những gì loa đã phát.
Cứ thế, đến một lúc không thể phân biệt được loa và người, cả hai đều chỉ biết nghe và phát. Chẳng còn có sự “đối thoại” nào cả.
Ai có thể đối thoại với (những) cái loa?