Thứ Ba, ngày 28 tháng 6 năm 2016

Khi di sản của cộng đồng 
là tài sản cá nhân

Câu chuyện ngôi biệt thự cổ tuyệt đẹp ở số 237 Nơ Trang Long, Q.Bình Thạnh, TP.HCM bị tháo dỡ trong sự tiếc nuối của nhiều người một lần nữa gợi lại những tồn tại chưa được giải quyết trong việc bảo tồn hồn di sản. 
TS Nguyễn Thị Hậu góp một góc nhìn:
Vấn đề đặt ra với ngôi nhà cổ ở đường Nơ Trang Long cũng như nhiều ngôi nhà cổ khác là cân bằng giữa nhu cầu bức thiết về sinh hoạt và đời sống của người dân - cụ thể là chủ sở hữu - và nhu cầu bảo tồn một loại hình di sản văn hóa độc đáo của Sài Gòn xưa, vì nếu để di sản văn hóa mất đi thì không có gì bù đắp được.
Nhà cổ ở các thành phố là một ví dụ thường được dẫn ra khi bàn luận về đề tài bảo tồn di sản văn hóa đô thị. Bởi vì hầu hết nhà cổ thuộc về sở hữu tư nhân, tức là giá trị kinh tế của đất, của nhà là của chủ sở hữu; nhưng giá trị lịch sử, kiến trúc nghệ thuật của nhà cổ còn là di sản văn hóa đô thị, nếu có giá trị đặc biệt thì còn là của quốc gia.
Vì vậy, hơn mọi loại hình di sản văn hóa vật thể, nhà cổ thể hiện “mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển” rất gay gắt, không dễ dung hòa hay thỏa hiệp.
Phần lớn nhà cổ còn tồn tại ở TP.HCM có khuôn viên rộng, kiến trúc độc đáo “Đông - Tây kết hợp”, trang trí nội ngoại thất mang phong cách đặc trưng của giai đoạn cuối thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20.
Trải qua thời gian lâu dài, khí hậu ẩm và những yếu tố khác tác động đến tuổi thọ của vật liệu xây dựng. Vậy phải giải quyết như thế nào?
Nếu là công trình công cộng (như công sở) thì các cơ quan nhà nước phải tuân thủ và gương mẫu thực hiện việc trùng tu, bảo tồn, tất nhiên việc đầu tiên là phải đảm bảo an toàn cho người sử dụng.
Nếu là sở hữu của tư nhân, khi người dân có nhu cầu bán hay tháo dỡ, xây dựng lại thì nhà quản lý nên khuyến khích, thuyết phục người dân trùng tu bảo tồn, thậm chí hỗ trợ về chuyên môn và kinh phí. Tuy nhiên, việc chính quyền hỗ trợ về kinh phí là một điều bất khả!
Vì vậy, phải căn cứ vào luật định để giải quyết nhu cầu cho người dân. Hoạch định chính sách bảo tồn là chức năng của Nhà nước, chính sách này mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng nhưng cũng cần đảm bảo sự an toàn và lợi ích cho người dân.
Có một thực tế là chính sách chưa theo kịp thực tiễn. Như ở TP.HCM, các cơ quan chức năng đang khẩn trương thực hiện chương trình “Bảo tồn cảnh quan biệt thự”, trong đó việc đánh giá thực trạng chất lượng và giá trị những ngôi nhà cổ, biệt thự xưa mất nhiều thời gian và công sức, chưa kể trên thực tế nhiều trường hợp rất phức tạp về chủ sở hữu loại hình di tích này.
Nhưng kể cả khi đã có quy định cụ thể về bảo tồn và xếp hạng di tích thì những ngôi nhà cổ vẫn rất cần những “nhà đầu tư” hiểu biết và trân trọng giá trị của những di sản này.
Có như vậy, chúng ta mới có thể đầu tư vào việc trùng tu tôn tạo, bảo tồn để gìn giữ và tăng giá trị di sản, đồng thời có thể chuyển đổi công năng để thu được lợi nhuận từ giá trị di sản văn hóa.
Đi cùng với ý thức của nhà đầu tư là việc tạo điều kiện và hoàn thiện chính sách, luật pháp như rút ngắn quy trình hoàn tất hồ sơ, ưu đãi về thuế cho việc mua bán, sang nhượng với mục đích bảo tồn kiến trúc cổ, chẳng hạn.
Đấy là kinh nghiệm của nhiều quốc gia trong chính sách “xã hội hóa” bảo tồn di sản văn hóa. Bởi vì với tài sản là của cá nhân nhưng di sản là của cộng đồng, việc tạo điều kiện để mỗi cá nhân trong cộng đồng cùng tham gia bảo tồn và phát huy giá trị, đồng thời thu nhận được lợi ích kinh tế từ di sản văn hóa chính là vai trò chức năng quản lý của Nhà nước.
Hiện nay, các nhà cổ thường ở vào tình trạng:
- Buộc phải thay đổi về kiến trúc (một phần hay toàn bộ) do nhu cầu của chủ nhà (cũ hoặc mới).
- Sự thay đổi chủ sở hữu có thể làm ngôi nhà bị tháo dỡ, bán đi toàn bộ để xây dựng nơi khác, hoặc bán từng bộ phận kiến trúc cũng như trang trí (có giá trị như đồ cổ).
- Sự thay đổi cảnh quan xung quanh, từ nông thôn thành đô thị, làm nhà cổ trở nên “lạc lõng” trong cảnh quan hiện đại. Đồng thời giá trị đất đai ở vùng đô thị cũ ngày càng tăng. Vì vậy chủ sở hữu có nhu cầu bán đất/nhà để giải quyết đời sống.


http://tuoitre.vn/tin/van-hoa-giai-tri/20160628/khi-di-san-cua-cong-dong-la-tai-san-ca-nhan/1125982.html

Thứ Bảy, ngày 25 tháng 6 năm 2016

Vụn vặt đời thường (115)

@
- Đã tìm thấy mảnh vỡ máy bay và một số thi thể quân nhân trên máy bay CASA. Nhưng vì sao CASA lại bay tìm đồng đội ở vùng biển Vịnh Bắc bộ trong khí máy bay SU rơi ở vùng biển Nghệ An?
- Bao giờ thì dân chúng được biết nguyên nhân hai máy bay này bị rơi, cũng như chiếc máy bay rơi ở Hòa Lạc gần hai năm trước?
- Phi công Cường may mắn sống sót trở về, nhưng nhiều đồng đội của anh đã mất. Tôi chắc anh Cường đang rất đau đớn cả tinh thần và thể xác! Mong anh bình tâm và không gặp điều gì khó khăn trong thời gian sắp tới!
- Mọi đền đáp, tri ân NHỮNG người lính đã mất là cần thiết và phải đạo. Nhưng không có nghĩa là phải "giết chết" người nào bày tỏ không giống số đông. Đã có quá nhiều người chết về thể xác xin đừng để có thêm những người chết về tinh thần!

@ "Tiến hóa" vào phụ thuộc
1950. Thân thể người ta chia làm 3 phần: đầu, mình và tứ chi.
1970. Thân thể người ta chia làm 4 phần: đầu, mình, tứ chi và xe đạp
1980. Thân thể người ta chia làm 4 phần: đầu, mình, tứ chi và xe máy.
2010. Thân thể người ta chia làm 5 phần: đầu, mình, tứ chi, xe máy và smartphone.
2020. Thân thể người ta chia làm 6 phần: đầu, mình, tứ chi, xe hơi, smartphone và khẩu súng.

2030. Thân thể người ta chia thành mấy phần?

@ "Khởi đầu là Lời" và sẽ kết thúc khi Lời rơi vào hố đen 

Thứ Tư, ngày 22 tháng 6 năm 2016

LINH TINH LANG TANG (166) - Nhân chi sơ tính bản gì?


Bữa hôm gặp gỡ nhân cuốn tiểu thuyết mới của Trần Tiễn Cao Đăng, cuộc trò chuyện thế nào lại dẫn đến câu hỏi mang tính "triết học": “Nhân cho sơ tính bản gì?” – con người vốn “hiền” hay “ác”?
Mình cho rằng, “nhân chi sơ tính bản… năng”, tức là phần CON luôn là đầu tiên và chiếm ưu thế lớn trong NGƯỜI một đứa trẻ. Ở trẻ con chưa có/ chưa biết khái niệm “hiền” hay “ác”, chúng hành xử theo bản năng dù có thể gây đau đớn hay tổn hại cho người khác. Ví như đứa bé có khi cắn vú mẹ đến chảy máu, hay có trường hợp nghịch dại gây thương tích thậm chí cái chết cho người khác. Xét hậu quả thì đó là một “việc ác”, nhưng đứa bé “hồn nhiên gây điều ác” do hoàn toàn không ý thức được.
Cũng có thể nói “nhân chi sơ tính bản… thú” với nghĩa con người là một động vật – cao cấp nhất. Bọn/bầy thú hành động theo bản năng đâu có quan niệm là hiền hay ác. Quá trình trưởng thành/tiến hóa của loài người chính là quá trình làm cho tính NGƯỜI ngày càng thắng thế tính THÚ. Mà chúng ta đều biết rằng, sự hình thành và lớn lên của trẻ em từ trong bụng mẹ cho đến khoảng 5,6 tuổi chính là sự lặp lại quá trình tiến hóa của loài người.
Hiền hay ác là khái niệm đạo đức. Càng lớn con người càng hiểu biết và ý thức thế nào là hiền/ ác nên biết tự điều chỉnh, đồng thời những định chế xã hội giúp con người điều chỉnh và hạn chế hành vi ác. Sự trưởng thành còn có thước đo là hành vi ứng xử phù hợp với quan niệm đạo đức và luật pháp mỗi thời, tuân thủ luật pháp hay bày tỏ quan điểm và hành xử cá nhân xuất phát từ sự hiểu biết và hoàn toàn tự giác. Chưa đạt được điều này thì chưa thể gọi là trưởng thành, nhưng biết rõ hiền ác mà vẫn hành xử bất chấp lẽ phải thì không còn là “bản năng” mà đó là gây điều ác thật sự!
Nếu xã hội cứ thản nhiên chấp nhận và con người cứ “hồn nhiên” gây điều ác từ lời nói đến hành vi thì sẽ đến lúc họ sẽ làm điều ác một cách có ý thức, làm điều ác bằng sự toan tính sao cho có “hiệu quả” nhất! Và lúc đó người ta sẽ biết biện minh, ngụy biện cho hành vi của mình; đánh tráo thật giả đúng sai…
“Nhân chi sơ tính bản ác” nên chính sự giáo dục từ gia đình, xã hội sẽ làm cho con người xây dựng và hoàn thiện tính “thiện”, tức là từ không có ý thức đến có ý thức về hành vi của mình. Trong một xã hội đầy rẫy bất an nếu cho rằng “nhân chi sơ tính bản thiện” (để tự ru ngủ hay an ủi lẫn nhau) thì khi nhận ra hành vi độc ác của con người e rằng đã quá muộn.
(Chỉ là suy nghĩ cá nhân trong một đêm không ngủ, không định và không thể lạm bàn về “triết học” – môn mà lần nào học mình cũng suýt bị thi lại.Nói vậy hiểu rồi, hén!)
21.6.2016SG

Thứ Hai, ngày 20 tháng 6 năm 2016

Vụn vặt đời thường (114)

@ Vì “dùng từ phản cảm” mà phải rút thẻ nhà báo thì e rằng đã và sẽ nhiều “nhà báo” phải bị xử lý như vậy! Không muốn nhưng tôi vẫn phải liên tưởng đến việc nhà báo MPL là một trong số rất ít người được có mặt trong buổi gặp riêng với TT Obama! Nhân tiện, bài trên báo của anh TBT “như chóa” chụp mũ MPL đọc mà mắc ói!

@ Sau khi các anh hy sinh, công chúng mới biết nhiều người trong các anh gia cảnh rất khó khăn! Thời nào cũng vậy “nước sông công lính”, dù có thế các anh mang hàm sĩ quan nhưng là những người trực tiếp huấn luyện và trực chiến thì có bao giờ giàu có được!

@ “Đất nước càng có nhiều anh hùng thì càng nhiều bất hạnh!” – tôi đã đọc ở đâu đó câu này và càng ngày càng thấm thía. Nhưng phải trở thành anh hùng vì nguyên nhân nào không ai và không bao giờ được biết thì còn bất hạnh hơn nhiều lần!
Mà trên đất nước này còn biết bao nhiêu sự việc tù mù như thế!


MỘT NGÀY TRONG NHỮNG NGÀY RẤT BUỒN!


Chủ Nhật, ngày 19 tháng 6 năm 2016

MƯA NẮNG SÀI GÒN

Nguyễn Thị Hậu

Mưa Sài Gòn ào đến thật nhanh, thật lớn, rửa trôi bụi đường làm tan khói xe. Nhưng rồi bỗng chốc những vòm lá ánh lên tinh khôi trong nắng nhạt khi tạnh mưa, cũng bất ngờ như khi mưa đến. Và mặt trời dịu dàng tạm biệt phố... Sau vài phút dòng người và xe lại tấp nập trên đường. Bạn còn nhớ không, một ngày nào đó bạn vào Sài Gòn. Tối đầu tiên Sài Gòn đón bạn bằng cơn mưa như muốn sập trời sập đất, bạn nói: lạ thật, mới hồi chiều nắng chói chang như thế, gió nhẹ như thế, Sài Gòn vẫn “thất thường” thế ư? Tôi cười, Sài Gòn đang mùa mưa mà, bất ngờ mưa thì cũng bất ngờ dứt thôi… Đường ào ạt nước, người và xe vẫn ào ạt chạy, quả nhiên chỉ trong chớp mắt những hạt mưa nhẹ dần rồi tạnh hẳn. Không khí đầy hơi ẩm, mát lạnh, phố loang loáng nước, những vòm lá trên cao lấp lánh ánh đèn… Những cơn mưa Sài Gòn với bạn bè miền xa luôn dễ thương như thế.
Có những buổi chiều tối cơn mưa đen trời, nhà không có ai, một mình lắc lư trên cái võng gần cửa sổ. Nghĩ, sao không mở cửa sổ cho mát nhỉ, mưa có tạt một chút cũng có sao đâu. Bèn mở tung cánh cửa… Gió lẫn hơi nước li ti hắt vào mang theo hơi ẩm mát của đất, của mưa tràn vào nhà. Thoang thỏang mùi hoa ngọc lan rồi bỗng chốc hương thơm đẫm trong căn phòng nhỏ. Nhìn ra, ồ, cây ngọc lan trồng dạo nào giờ đã cao ngang cửa sổ. Không thể nhìn thấy những nụ hoa trắng như ngọc trốn trong kẽ lá, thế mà hương thơm cứ quấn qúyt chẳng thèm biết đến những giọt mưa đang ào ào rơi xuống. Hương ngọc lan nồng nàn làm ta muốn hít một hơi căng lồng ngực, để rồi khi ngủ hơi thở vẫn đẫm hương thơm…
Mưa như không có ý định ngừng lặng. Một mình với hương thơm mỏng manh và những ý nghĩ không đầu không cuối, đôi lúc không rõ tiếng mưa rơi hay là tiếng ký ức vọng về. Bỗng thấy tiếc nuối vì mình đã bỏ lỡ nhiều cơn mưa thơm như thế…


Mùa nắng ở Sài Gòn không thấy rõ cái rạo rực sinh sôi của “mùa con ong đi lấy mật, mùa con voi xuống sông uống nước” như mùa nắng miền cao nguyên. Nhưng thóang đâu đây sức sống bừng lên đỏ rực những chùm bông giấy trên phố, ần hiện đâu đó trên gương mặt người thiếu nữ rạng ngời, trên đôi vai vững chãi của chàng trai trẻ. Tháng năm qua tháng sáu mùa nắng đang chầm chậm nhường chỗ cho mùa mưa năm nay đến trễ. Nắng còn như tiếc nuối, sau những ngày nóng bỏng chói chang tháng năm này nắng lại bùng lên, gay gắt mà đắm đuối…
Một buổi chiều nắng vàng sánh như mật, đón bạn từ xa về, ngồi trên tầng lầu cao nhất thành phố ngắm nhìn Sài Gòn. Sài Gòn của tôi không có những con đường nồng nàn hoa sữa, không có những con phố dài xao xác gió heo may, không có những mặt hồ biếc xanh mờ sương sớm. Nhưng Sài Gòn có những con đường trưa nắng vàng hoa điệp, có hàng cây mỗi chiều thả những cánh hoa dầu xoay tít bay bay, có những đêm gió chướng ào ạt thổi qua thành phố. Sài Gòn của tôi có những quán cà phê nơi chúng ta cùng bạn bè gặp gỡ. Có dàn bông giấy nghiêng nghiêng che mát vỉa hè khấp khểnh từng viên gạch, cánh tím mỏng manh nhẹ nhàng đậu xuống bên ta. Sài Gòn luôn có những gương mặt lạ quen mỗi ngày, những con người thoắt đến thoắt đi mà sao bỗng thấy thân thiết lạ lùng…
Sài Gòn còn có những cơn mưa cơn nắng đan cài vào nhau để rồi không biết là đang đi giữa mưa hay là giữa nắng. Mưa nắng Sài Gòn cũng trẻ trung nghịch ngợm như những chàng trai cô gái Sài thành, chẳng cần áo mưa cứ để mặc những hạt mưa rơi xối xả thấm vào người mát lạnh, bởi vì trên kia vẫn mặt trời rực rỡ, bởi vì, có ai mặc áo mưa giữa trời nắng bao giờ? Những cơn nắng cơn mưa nồng nàn đuổi bắt nhau như đôi lứa yêu nhau giận hờn rồi lại làm lành, để rồi khi phía chân trời hiện ra cầu vồng rực rỡ như màu hạnh phúc, trời Sài Gòn lại trong vắt tinh khôi.
Mưa nắng Sài Gòn làm nên nỗi nhớ cho người đi xa, và cả nỗi nhớ của người ở lại...


Sài Gòn 14.6.2016