Hậu Khảo cổ

THỊ TRẤN PHÓ BẢNG (Yên Minh _ Hà Giang)

2012-03-13T12:11:00.001+07:00

MỪNG SINH NHẬT BA

2012-03-12T08:01:00.002+07:00

Hôm nay là ngày Ba tôi Thượng thọ 90 tuổi (12/3/1922 - 12/3/2012).

Gia đình mừng sinh nhật Ba bằng cuốn sách này.

(Sách sẽ có mặt tại Hội sách TPHCM trong tháng 3/2012)

SẮC MÀU CAO NGUYÊN ĐÁ

2012-03-11T09:57:00.000+07:00

Những ngày cuối tháng Hai tôi có dịp lên Hà Giang. Trên con đường chạy giữa bạt ngàn màu xám núi đá thi thoảng lại nhìn thấy một vài phụ nữ người Mông trong bộ trang phục nhiều màu sắc hài hòa làm cho khung cảnh nơi đây bớt phần hoang vắng. Có thể nhận thấy trang phục đàn ông người Mông hầu như không thay đổi, từ trẻ em đến cụ già vẫn một kiểu quần áo màu đen gài hàng nút vải trong khi đó khăn váy áo của phụ nữ thì nhiều màu sắc. Vào ngày chợ phiên ở Lũng Cú, Sà Phìn hay Đồng Văn các cô gái Mông đã chọn lựa khăn áo váy thắt lưng giày…và “phối màu” với nhau rất đẹp. Họ có thể thỏai mái lựa chọn mua hàng may sẵn với chất liệu vải mềm mỏng hay bóng bẩy, in màu và nhiều họa tiết hoa văn, dập đường xếp ly… được bán la liệt ở chợ, ở các cửa hàng ven đường hay trong thị trấn. Đa số phụ nữ bây giờ có váy áo bộ mặc bộ thay, chất liệu vải mỏng nhẹ hơn vải lanh dệt nhuộm thủ công nên việc vệ sinh giặt dũ cũng dễ dàng hơn. Trong những gia đình người Mông ở Lũng Cú, Đồng Văn mà tôi có dịp ghé qua hầu như ít còn khung cửi gỗ dệt vải lanh, cũng hiếm thấy cảnh người mẹ người bà ngồi đưa thoi dệt vải, các cô gái chuốt chỉ thêu váy áo... Chị em không còn mất quá nhiều công sức cho việc dệt may váy áo, thời gian để dành cho công việc khác. Sự thay đổi này mang lại nhiều thuận lợi cho người phụ nữ.

Là hàng hóa từ nơi khác sản xuất nên tuy phong phú nhưng trang phục phụ nữ Mông bây giờ không còn vẻ đẹp riêng của màu sắc, hoa văn từng bộ váy áo mà trước đây họ đã kỳ công dệt may cho chính mình. Chắc không lâu nữa không ai còn thấy được sự độc đáo của trang trí hoa văn trên váy áo người Mông khác biệt với dân tộc khác như thế nào vì cách thức dệt nhuộm may thêu truyền thống của người Mông đang bị mai một…

Trang phục dân tộc - nhất là trang phục phụ nữ - được coi là loại hình di sản văn hóa phi vật thể, vì thể hiện nét độc đáo riêng của thẩm mỹ, phù hợp sinh hoạt từng tộc người qua kiểu dáng và trang trí màu sắc hoa văn. Nghề dệt may, thêu và cách thức làm ra các bộ trang phục truyền thống của các dân tộc thường do người bà, người mẹ truyền dạy cho con gái từ khi còn nhỏ… cứ thế mà được lưu giữ lâu dài qua nhiều thế hệ. Khi hòan cảnh sống thay đổi làm cho chủ nhân văn hóa ấy không còn nhu cầu hay không có điều kiện để lưu giữ và truyền lại cho thế hệ sau thì cũng là lúc cần đến vai trò của chính quyền. Bằng những phương thức “vật thể hóa” di sản văn hóa phi vật thể như chụp hình quay phim quá trình làm ra sản phẩm, sưu tầm hiện vật kỹ thuật về nghề thủ công dệt nhuộm thêu, sưu tầm các kiểu trang phục và cách thức sử dụng trang phục hàng ngày và lễ hội, và phục dựng trong trưng bày bảo tàng - đặc biệt là xây dựng bảo tàng ngay tại cộng đồng… nhà nước “can thiệp” để giúp cộng đồng bảo tồn văn hóa truyền thống của chính họ. Hiện nay nhiều quốc gia đã duy trì và phát triển những làng nghề “du lịch bền vững”: trình diễn nghề và sản xuất những sản phẩm thủ công (như dệt may thêu trang phục dân tộc), tuy nhiên, sản phẩm phải giữ được sự độc đáo riêng của từng nơi, có vậy mới hấp dẫn và thu hút được du khách trong, ngoài nước. Khi người dân sống được bằng nghề của mình, tức là di sản văn hóa “nuôi” được cộng đồng thì cộng đồng mới duy trì và gìn giữ văn hóa, trước là cho chính mình và sau là cho đất nước.

Cuộc sống nơi vùng cao đang thay đổi nhanh chóng, sự “tồn tại hay không tồn tại” của di sản văn hóa phi vật thể nơi đây là câu hỏi đặt ra mà câu trả lời không chỉ đến từ chủ nhân của những di sản văn hóa ấy.

Báo THANH NIÊN 11/3/2012

THÂN PHẬN ĐÀN BÀ

2012-03-10T15:50:00.001+07:00

http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Thoi-su-suy-nghi/481481/Than-phan-dan-ba.html

Từ nhiều năm nay hiện tượng “lấy chồng ngoại quốc” ở miền Tây Nam bộ theo kiểu “mai mối” mà thực chất là mua bán các cô gái trẻ qua tay những tú bà, tú ông là một thực trạng khá phổ biến. Hầu hết các cô gái trẻ “nhắm mắt đưa chân” lấy chồng nước ngoài coi đó là một cách để giúp đỡ gia đình, một cách để thoát khỏi cảnh nghèo túng ở nông thôn. Nhiều thảm cảnh đã xảy ra mang đến biết bao đau khổ cho các cô dâu và gia đình của họ. Báo chí và dư luận xã hội đã lên tiếng cảnh báo rồi báo động, nhưng dường như hiện tượng này chỉ lắng xuống rồi thỉnh thoảng lại bùng phát… Ngay trong ngày 8 tháng Ba năm nay truyền thông lại đưa tin về cái chết thảm của cô dâu Việt ở Hàn Quốc.

Mỗi khi có thảm cảnh xảy ra dư luận xã hội lại lên tiếng tìm nguyên nhân và quy trách nhiệm: Do nghèo đói, do thất học, do thiếu thông tin, do không được tư vấn và hướng dẫn… Nhưng nói cho cùng, ngay cả vì những nguyên nhân đó thì các cô gái này có lỗi gì khi họ không có điều kiện học hành, không có ai và có cách nào khả dĩ giúp họ có được sự hiểu biết tối thiểu về cuộc sống, hôn nhân và gia đình ở những nơi xa lạ ấy? Các cô có lỗi gì khi trên truyền hình trên các tạp chí tràn ngập những hình ảnh những bộ phim Hàn Quốc, Đài Loan miêu tả cuộc sống đủ đầy vật chất, về những tình yêu lãng mạn toàn tuyết trắng biển xanh? Các cô gái có lỗi gì khi mà trong gia đình, những người đàn ông, những người cha người anh vẫn đành lòng để cho con em mình nhắm mắt đưa chân theo những người đàn ông xa lạ cưới vợ như mua một món hàng???

Chúng ta vẫn giáo dục con cái chúng ta rằng, sự hy sinh vốn là một thuộc tính của phụ nữ. Nhìn chân dung phụ nữ Việt Nam mà con em ta được học trong nhà trường thì đâu thiếu những tấm gương như thế: Cô Kiều “bán thân chuộc cha”, chị Dậu bán con gái, đi làm vú trả nợ thay chồng… Ngẫm ra sao mà đàn bà lại “được” gánh nhiều trách nhiệm đến thế?! Giá trị văn học của những tác phẩm lớn là bất biến, nhưng nếu giá trị đạo đức thời phong kiến vẫn được “cổ súy’ ngay trong trường học thì xã hội vẫn mặc nhiên cho rằng, phụ nữ là người phải gánh vác khó khăn trong gia đình!

Hiện nay tại các khu công nghiệp, khu chế xuất ở TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương… cũng tràn ngập các cô gái trẻ. Họ chấp nhận xa gia đình, đơn độc từ miền Bắc, miền Trung vào làm việc mong kiếm được đồng tiền nuôi sống bản thân và dành dụm gửi về giúp đỡ cha mẹ, anh em. Họ lao động cực nhọc thế nào, sống cực khổ thế nào, báo chí cũng đã nói đến rất nhiều! Rồi những người phụ nữ trong lực lượng “xuất khẩu lao động” ra nước ngoài cũng vậy. Những tiếng kêu cứu của các chị em từ nơi này nơi khác khi bị lâm vào cảnh “đem con bỏ chợ” vẫn làm nhức nhối chúng ta!

Tại sao nhiều phụ nữ Việt Nam vẫn còn phải hy sinh nhọc nhằn như thế?! Nếu cứ mãi đổ lỗi cho cái nghèo cái dốt của từng cá nhân từng gia đình thì sẽ vẫn còn tiếp diễn cảnh “bán thân” cho “chồng ngoại” hay chịu phận hèn mọn khi làm ôsin ở nước ngoài, hay bán sức lao động cho các công ty nhà máy trong khu công nghiệp, khu chế xuất… Thực chất thân phận những người phụ nữ này có khác gì nhau?!

Tuổi Trẻ, 10/3/2012

DỌC ĐƯỜNG CAO NGUYÊN ĐÁ ĐỒNG VĂN

2012-03-09T16:14:00.019+07:00

Không cần chú thích vì mọi lời nói đều là thừa, phải không?

PHỤ NỮ THÀNH ĐẠT

2012-03-07T19:47:00.002+07:00

1. Những lần tham dự tọa đàm, hội thảo chủ đề về vai trò người phụ nữ trong xã hội hiện đại, thế nào là người phụ nữ thành đạt, những thách thực và khó khăn của người phụ nữ hiện đại, vân vân và vân vân… tôi thấy các diễn giả - phần lớn là nam giới, sau khi (bằng nhiều cách khác nhau) ca ngợi phụ nữ Việt Nam “anh hùng bất khuất trung hậu đảm đang” thì đều trình bày suy nghĩ, mong muốn, đòi hỏi của mình về một hình mẫu “phụ nữ thành đạt”. Thử xem quan niệm phổ biến về “người phụ nữ thành đạt” hiện nay như thế nào?

Đó là người phụ nữ thành công về nghề nghiệp, hoặc là chủ doanh nghiệp ăn nên làm ra, hoặc là có chức vụ lãnh đạo quản lý trong công ty, cơ quan nhà nước, hoặc có học hàm học vị về khoa học… Đồng thời những người phụ nữ ấy (lại còn) có một gia đình hạnh phúc chồng yêu con giỏi như họ bộc lộ Sau khi chỉ ra những đặc điểm thành đạt của phụ nữ, các diễn giả lại đi tìm ra ưu điểm, nhược điểm của phụ nữ, rồi lại mong muốn họ sẽ khắc phục nhược điểm thế nào, phát huy ưu điểm ra sao, có khi còn đưa ra những “giải pháp” khả thi để giúp chị em trở thành người thành đạt… Đại để phụ nữ thành đạt (phải) là người thông minh, xinh đẹp hoặc biết làm cho mình trở nên xinh đẹp, trong các mối quan hệ phải biết phát huy sự mềm mỏng dịu dàng, lúc cần thiết thì quyết đóan mạnh mẽ như/ hơn nam giới, thậm chí là người cứng rắn không còn chút “nữ tính” nào.

Thiệt tình tôi không mấy cảm tình với cụm từ “phụ nữ thành đạt”, bởi vì, sau nó người ta luôn lý giải nguyên nhân thành đạt của phụ nữ bằng thái độ của sự phân biệt giới một cách vô tình hay hữu ý. Cứ như thành đạt là một đặc quyền của nam giới, vì vậy khi “phụ nữ (mà cũng) thành đạt” lập tức được “mổ xẻ” để khen ngợi động viên hay khuyên bảo chê trách. Và cứ theo những gì mọi người mong muốn hy vọng đòi hỏi thì những người phụ nữ thành đạt của chúng ta luôn giỏi về công dung ngôn hạnh, tuyệt vời từ trong bếp đến phòng ngủ, đáng yêu từ trong nhà ra ngòai xã hội… Tóm lại là phải hòan hảo trong vai vợ ngoan mẹ giỏi con dâu thảo hiền. Quan niệm này phổ biến ngay trong nữ giới, giữa phụ nữ với nhau dường như có tâm lý đòi hỏi và đánh giá về nhau khắt khe hơn thì phải? Cứ đọc báo và tạp chí của/ dành cho phụ nữ (nhưng rất nhiều nam giới đọc) mà xem.

2. Trong cuộc sống, tôi rất thán phục và quý trọng những người phụ nữ thành đạt thực sự, đồng thời cũng vô cùng thông cảm vì họ luôn chịu sức ép từ những mặc định trên. “Không may” cho chị em nào thành đạt mà muộn chồng chậm con hay gia đình không tròn vẹn… thì sẽ luôn phải trả lời những câu hỏi như, tại sao chưa tìm thấy một nửa của mình, phải chăng vì tiêu chuẩn cao quá, vì chị (mải lo làm ăn) mà không chu toàn vai trò người vợ người mẹ chăng… Những câu hỏi như vậy đến từ gia đình, từ cơ quan và… từ báo chí. Không chỉ vậy, nguồn gốc thân thế gia cảnh của các chị cũng được quan tâm. Nếu “lỡ” xuất thân từ “4 C” (con cháu các cụ) thì “dư luận” xã hội có khi đánh giá không được công bằng đối với thành công hay thất bại của những phụ nữ thành đạt này. Nếu thành công thì “đương nhiên, con cháu các cụ mà, ai có lý lịch/ ô dù/ quen biết… như thế mà chả thành công”; còn nếu thất bại thì “con ông cháu cha mà, chỉ biết ăn chơi, làm ăn gì”… Là “người của công chúng” dù muốn hay không các chị phải đối mặt với tất cả những dư luận tốt xấu, cảm thông hay chỉ trích mà dường như ít khi có được sự khách quan và công bằng.

Tôi thì cho rằng, dù xuất thân như thế nào, có “bệ phóng” hay không, những người phụ nữ thành đạt thực sự đều là những người tài năng thực sự, bởi, hoàn cảnh gia đình chỉ là một trong những điều kiện. Điều kiện này có thể là tài chính, có thể là những mối quan hệ xã hội, có thể là một nền học vấn được đào tạo bài bản. Không thể phủ nhận những điều kiện này vô cùng quan trọng, nhưng nếu họ không có sự say mê, tâm huyết, thậm chí lao tâm khổ tứ, đổ mồ hôi sôi nước mắt, có khi cả tuổi thanh xuân cả cuộc sống riêng tư của họ phải nhường cho sự nghiệp… thì họ khó có thể thành công. Những phụ nữ có bản lĩnh trong sự nghiệp thường cũng rất bản lĩnh trong cuộc sống, họ không hay than vãn về những khó khăn hay kể lể về sự không may của mình, họ thường “ráng chịu” một cách tích cực: âm thầm và hết mình thực hiện công việc mà mình tâm huyết; và nếu vì lý do gì đó mà hạnh phúc riêng không tròn vẹn, họ đủ tự tin để một mình đi tiếp đoạn đường dài còn lại…

Mọi người vẫn nói “phía sau thành công của một người đàn ông luôn có một người phụ nữ” (bây giờ người ta còn nói “phía sau thất bại của một người đàn ông thường có… nhiều phụ nữ!”). Mong sao bên cạnh những người phụ nữ thành đạt của chúng ta luôn có một người đàn ông vững vàng, bởi vì, tôi nghĩ, phụ nữ sẽ không thất bại nếu bên cạnh họ luôn có một người đàn ông thật sự.

Tất nhiên không loại trừ có người “thành công vì sau họ có nhiều người đàn ông!”, có người thành công thì ít mà “thành danh” vì những việc ngoài sự nghiệp thì nhiều… Nhưng, như một tấm gương, cuộc sống sẽ trả lại cho mình những gì mà mình mang đến cho cuộc sống. Mang đến lao động trung thực hết mình hay những mưu mô thủ đoạn trên “con đường tắt” của số phận, mang đến lòng nhân hậu sự bao dung hay những đố kỵ nhỏ nhen ghen ghét trong cuộc sống, mang đến những nụ cười hay gương mặt nhăn nhó khó đăm đăm… Sự lựa chọn ấy do mỗi người tự quyết định, cũng chính là quyết định số phận của bản thân mình.

Cuộc đời tuy ngắn nhưng công bằng lắm, phải không…

3. Riêng tôi, nếu là một người “phụ nữ thành đạt” như trên thì… kể ra cũng mệt mỏi lắm lắm… Cứ (luôn phải) hòan hảo ở bất kỳ môi trường hoàn cảnh nào, giống như người mẫu phải mặc những bộ quần áo không phải của mình, biểu diễn trên sân khấu liên tục với gương mặt dáng người bước đi theo đúng khuôn mẫu bài bản. Làm người mẫu còn có lúc được nghỉ ngơi chứ đã là “phụ nữ thành đạt” cứ như bị đặt trên “bàn thờ” mà nhiều khi, chỉ là kiểu bàn thờ ông Thiên chơ vơ ngoài sân hay bàn thờ ông Địa nép trong góc nhà, có hay không cũng không sao, cần thì người ta cúng nải chuối ly nước, không cần thì đến một nén nhang người ta cũng quên tuốt.

(Viết đến đây tự nhủ, không khéo có người lại bảo: ôi giời, cứ nói thế vì… Nho hãy còn xanh lắm, hehe…)

Thôi cứ là một người phụ nữ bình thường cho lành. Có một nghề tử tế để làm, kiếm được ít tiền để khỏi quá phụ thuộc vào người khác, thi thỏang có vài niềm vui nho nhỏ, giản dị từ gia đình, con cái, bạn bè; có thời gian mỗi ngày lướt mạng chia sẻ vui buồn. Và khi cáu giận bực bội thì có thể “dang tay giữa trời mà… hét”.

Một lúc nào đó đã ngộ ra, với mình, thế là “thành đạt” lắm rồi, chẳng cần gì hơn nữa.

SÁCH MỚI CỦA TUI NÈ :)

2012-03-06T19:32:00.004+07:00

Cuốn tản văn thứ hai này sẽ ra mắt trong dịp Hội chợ sách ở Sài Gòn từ ngày 19/3/2012. Các bạn nhớ ủng hộ mình nhé. Cám ơn nhiều nhiều :)

CHỢ ĐỒNG VĂN (HÀ GIANG)

2012-03-05T14:36:00.023+07:00

Chợ cũ xây từ thời Pháp, nay ngày chợ phiên không xử dụng chợ này mà ở chợ mới bên kia đường.

Sửa điện thoại di động :)

Phố chính trước chợ

bà con người Mông từ Mèo Vạc đi xe đò xuống chợ

Xem hai găng tay đi xe máy kìa :)

Măng ngon không này :)

Khoai mì luộc, chẹp chẹp :)
Cải mèo :)

Xôi ngũ sắc (mà thấy có 3 màu, hihi)

Lười cày của người Mông chuyên dùng cày trên núi đá

Gùi đan rất đẹp

Giày vải khâu tay, giày bện bằng dây thừng

Tam mã, hehe - bán heo con

Em bé hình như ko muốn bán chú nhỏ nhỏ của mình...

Màu áo này các chị em người Mông rất chuộng

Sắc màu vùng cao

Đồ sắt của người Mông cực tốt

Chảo gang nấu thắng cố. Nhưng chậu tắm thì bằng... nhựa của TQ :(

Chợ Đồng Văn thì nhiều người chụp hình và kể rồi, mình chỉ có vài tấm hình mời cả nhà xem cho vui :)

“Hội ngộ gốm Nam Bộ”

2012-03-04T21:54:00.004+07:00

Cuộc hội ngộ tổ chức tại khu du lịch Bình Quới 1 vào sáng nay, 4/3/2012, do một nhóm anh chị em sưu tầm cổ vật ở một số tỉnh Nam bộ cùng tổ chức. Thông tin được đưa lên website phomuaban.com và trên facebook từ sau Tết, mình cũng đã dự định là phải đến để xem đồ gốm Nam bộ - lọai hình cổ vật yêu thích của mình. Chưa kịp „đăng ký” với Ban tổ chức thì các anh các bạn đã nhắn và gọi điện thọai mời đến chơi, làm mình càng nóng lòng.

Đến đây mình được gặp nhiều nhà sưu tầm nổi tiếng chuyên dòng gốm Nam bộ: gốm Cây Mai, gốm Sài Gòn, gốm Biên Hòa, gốm Lái Thiêu... Cùng với các anh chị đã có tuổi và có quá trình lâu năm sưu tầm gốm Nam bộ, cuộc hội ngộ lần này còn có những bạn trẻ nhưng cũng là nhà sưu tập đáng nể, khi mà các bạn sở hữu nhiều món đồ „độc” đã đạt giải cao trong cuộc Hội ngộ này, trong đó có một bạn vừa là đồng nghiệp vừa là học trò khi mình còn làm ở Bảo tàng Lịch sử. Hồi đó 2 cô trò cùng say mê sưu tầm hiện vật cho... bảo tàng, say mê làm sách giới thiệu sưu tập cổ vật. Khi công việc ở Bảo tàng không còn thuận lợi nữa thì cả cô và trò đều ra đi... Bây giờ học trò trở thành doanh nhân và là nhà sưu tầm cổ vật có uy tín. Mình thì không có điều kiện tiếp tục làm khảo cổ (đi khai quật) nhưng vẫn ráng học hỏi thêm. Được cái là mỗi lần hội cổ vật gặp nhau thì các anh chị, các bạn đều nhắn mời, đến đó xem cổ vật, trao đổi và học được nhiều điều. Đặc biệt là cuộc hội ngộ này mình được gặp nhiều bạn đã biết nhau trên blog (yahoo plus và facebook).

Gốm Nam bộ - đối tượng chính của cuộc hội ngộ (vui là chính) này, hầu hết được sưu tầm trong dân gian. Có thể nhận biết một số đặc điểm của lọai gốm này:

- Niên đại khỏang đầu công nguyên đến nửa sau thế kỷ 20: chia làm 3 giai đọan: Gốm Óc Eo (thế kỷ 1- 7), Gốm hậu Óc Eo (thế kỷ 8,9 – thế kỷ 16,17), và gốm Nam bộ từ thế kỷ 18 – nửa sau thế kỷ 20, trong đó giai đọan thế kỷ 19 – giữa thế kỷ 20 là phát triển nhất.

- Chức năng phổ biến là lọai gốm gia dụng sinh họat trong gia đình, trong đình chùa, gốm trang trí kiến trúc... ngay những hiện vật có tính mỹ nghệ cao thì cũng có chức năng sử dụng thật sự chứ không chỉ là tác phẩm „mỹ nghệ” để trưng bày ngắm nghía.

- Gốm Nam bộ thể hiện sự giao lưu tiếp nhận rất nhanh những mẫu mã mới, với những chức năng mới, thích nghi với những lối sống và sinh họat mới.

- Về kỹ thuật sản xuất thì mình đã tìm hiểu khi khai quật lò gốm cổ Hưng Lợi ở quận 8. Sau đó vài lần viết và có in trong sách „KCH bình dân Nam bộ”. (Nhân đây „khoe” luôn, có nhiều anh chị gặp mình và nói đã xem cuốn này, rất thích, vì nhiều thông tin khoa học nhưng dễ hiểu và không khô khan. Thật tình mình rất vui, không phải vì được khen mà vì cuốn sách có ích cho các anh chị).

Từ năm 1998, khi bắt đầu tìm hiểu nghiên cứu lọai gốm này, mình đã rất yêu tính chất bình dị và phổ biến của nó: từ dân thường đến nhà giàu có đều có thể mua và sử dụng các lọai sản phẩm gốm Nam bộ. Trang trí hoa văn cũng giản dị, gần gũi với cuộc sống người bình dân. Mặt khác, thị trường của gốm Sài Gòn, Biên Hòa, Lái Thiêu là cả Nam bộ, thậm chí cả Campuchia. Khỏang trong nửa đầu thế kỷ 20 khi thương nghiệp Nam – Bắc phát triển mạnh thì gốm Nam bộ còn theo chân các thương nhân ra các nhà giàu có, một vài đình chùa ở miền Bắc, miền Trung. Nếu không xuất phát từ đặc trưng lịch sử - xã hội và cả đặc trưng văn hóa Nam bộ để nghiên cứu thì dễ dẫn đến quan niệm: gốm Nam bộ không có gía trị đặc biệt, vì niên đại muộn và không mang tính mỹ thuật cao, vì quá... bình dân.

Trở lại cuộc hội ngộ Gốm Nam bộ, đây là một họat động của cộng đồng, do cộng đồng tổ chức và vì chính lợi ích của cộng đồng. Ban tổ chức đã tiến hành cho „thi” online trước khi trưng bày và chấm trực tiếp trên hiện vật. Ban giám khảo gồm 5 nhà sưu tầm Gốm Nam bộ có tiếng tăm đã làm việc nghiêm túc để lựa chọn các hiện vật vào chung kết. Ở đây chỉ nói đến 3 tiêu chí chủ yếu để xem xét các cổ vật là: 1/ tính độc đáo, độc bản; 2/ tính rõ ràng về nguồn gốc xuất xứ: ghi rõ lò sản xuất, tiệm đặt hàng hay thậm chí là cá nhân, niên đại; và 3/ tính mỹ thuật: trang trí màu sắc hoa văn, sự nguyên vẹn... Ngòai kết quả chấm điểm của BGK còn có kết quả bình chọn của những người tham dự Hội ngộ hôm nay. „Bỏ nghề” khá lâu nhưng kết quả bình chọn của mình gần như trùng với kết quả của BGK, cũng chưa đến nỗi lục nghề, hehe.

Hội ngộ „Gốm Nam bộ” hôm nay khá vui, sinh động, không quá „thủ tục” mà vẫn thực hiện hết chương trình đề ra. Phải nói là BTC đã rất chu đáo và linh họat, những người tham gia cũng rất thiện ý vui vẻ, kể cả cuộc đấu giá nho nhỏ ủng hộ kinh phí cho cuộc hội ngộ. Những họat động như thế này, theo mình, chính là thực hiện „xã hội hóa” việc bảo tồn di sản văn hóa, nhưng xuất phát từ cộng đồng chứ không trông chờ phụ thuộc vào sự tổ chức của nhà nước. Qua đó cộng đồng sưu tầm cổ vật cũng có dịp gặp gỡ trao đổi, nâng cao sự hiểu biết về cổ vật, giá trị của di sản văn hóa càng được phổ biến rộng rãi hơn trong xã hội.

Di tích nhà họ Vương (Sà phìn, Đồng Văn, Hà Giang)

2012-03-03T07:52:00.015+07:00

NƠI BIÊN CƯƠNG LÀ ĐÂY (Lũng Cú - Hà Giang)

2012-03-02T14:31:00.016+07:00

Trường của em be bé... (Ma lé - Lũng Cú - Hà Giang)

2012-03-01T20:25:00.006+07:00

Đường đến trường qua mảnh nương trồng rau cải

Gian nhà đất này trước là lớp mầm non

Ngôi trường xây bằng nguồn kinh phí chương trình 135

Lớp học
Mẫu giáo (học chữ chuẩn bị vào lớp 1) học chung với mầm non

Những em bé người Mông trước ngôi trường của chương trình 135. Niềm vui lớn nhất của các em là được ăn một bữa cơm có thịt vì bữa ăn hàng ngày chỉ có mèn mén ( ngô xay nhỏ và nấu chín) ăn với canh rau cải và ớt nướng dầm muối!
Khi được chia bánh kẹo các em đều lễ phép nói "cám ơn ạ" bằng tiếng Kinh, em nhỏ chưa đi học thì nói tiếng Mông.

Đắng lòng khi đọc tin đám cưới thiếu gia tốn hàng tỷ đồng :(

NGHĨA TRANG LIỆT SĨ VỊ XUYÊN (HÀ GIANG)

2012-03-01T07:36:00.009+07:00

Nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên nơi yên nghỉ của hơn 1700 liệt sĩ hy sinh ở biên giới phía bắc từ 1978 đến 1994. 16 năm, khoảng thời gian dài bằng 1/2 cuộc chiến chống Mỹ. Nhiều ngôi mộ của những Liệt sĩ chưa biết tên...
Vừa qua ngày 17 tháng 2 vẫn còn vòng hoa viếng.

Người Hà Giang

2012-02-29T11:29:00.015+07:00

Bên khung cửi dệt vải sợi lanh hiếm hoi còn lại

Cha con người lính biên phòng :)

Đang gọi điện thoại di động đấy :)

Đám cưới nhà người Mông

Phụ nữ Mông gùi như thế này là phổ biến :(

Trẻ em thường theo mẹ đi làm

Đi theo chị dâu ra nương cải

Chị dâu xinh quá cơ :)

Chị dâu đã có cháu hơn 1 tuổi :)

Chở thịt bò đi chợ :)

Một đoạn đường trước trường học

Lính biên phòng về thăm nhà :)

Hà Giang tháng hai

2012-02-25T17:56:00.008+07:00

Hoa đào trên đèo Cổng trời (Quản Bạ)

Trẻ vùng cao, trông yêu và thương quá.

Hoa mận trắng bên trạm biên phòng Lũng Cú (cách đồn biên phòng Lũng Cú 7km về phía Bắc)

Cột cờ Lũng Cú

Cột mốc 419, cùng với Vũ Hữu Nam, phó trưởng trạm biên phòng Lũng Cú

Cột mốc 413 dưới thung lũng xã Ma Lé, thuộc phạm vi kiểm sóat của trạm biên phòng Lũng Cú.

Đi Hà Giang cùng Mai Thanh Hải và 2 người bạn. Trời chiều người Sài Gòn: nắng, se lạnh, và hoa đào hồng hoa mận trắng hoa cải vàng khắp nơi, đẹp kinh khủng!

Linh tinh lang tang (9)

2012-02-20T15:10:00.000+07:00

Người ta thường nói:

Phía sau thành công của một người đàn ông

Bao giờ cũng có một người phụ nữ.

Nghĩ,

Phía sau thất bại của một người đàn ông

Thường có nhiều người phụ nữ.

Lại nghĩ,

Sau thành công của một người phụ nữ thì sao?

- Hoặc không có một người đàn ông nào,

Người phụ nữ ấy mới chỉ thành công một nửa.

- Hoặc là có rất nhiều người đàn ông.

Người phụ nữ ấy còn hơn cả thành công!

Lại nghĩ nữa,

Sau thất bại của một người phụ nữ thì sao?

- hoặc có một người đàn ông. Nhiều người đã thất bại như thế, đừng lo!

- hoặc có nhiều người đàn ông. Sau thất bại ấy có thêm nhiều người đàn ông khác.

- Hoặc không có người đàn ông nào cả. Uh, đúng là không có một người đàn ông thực sự nào cả…

Chó con :)

2012-02-18T12:20:00.003+07:00

Bầy chó con nhà tui có tên Cà Phê, Pạc xỉu và Bò sữa. Được 2 tuần, mới mở mắt.
Bố: Phú Quốc thuần, mẹ: Phú Quốc lai F1

Hương hồng mong manh (note cũ)

2012-02-16T19:54:00.000+07:00

Ngày còn học phổ thông, mỗi buổi sớm mai cô thường đi bộ đến trường. Con đường Trương Định dẫn ra ngọai ô Hà Nội khi ấy còn vắng vẻ lắm. Hai bên đường những mảnh ruộng, mảnh vườn còn xen giữa dãy nhà mái tôn, nhà cấp 4 có hàng cây bàng lơ thơ lá… Duy nhất một quãng đường có ngôi nhà 4 tầng là khu tập thể nằm đối diện nhà máy hoa quả là nhộn nhịp vào giờ tan ca.

Trời mùa đông, khỏang năm rưỡi sáu giờ sáng còn tối mờ mịt, đèn đường thưa thớt chao nghiêng trong gíó mùa đông bắc. Thỉnh thỏang ánh sáng hắt ra từ một ngôi nhà nào đấy mang lại cho người đi đường chút ấm áp để rồi lại co ro đi tiếp. Lũ con gái mười lăm mười sáu các cô mặc kệ giá lạnh, vừa đi vừa chuyện trò khe khẽ. Con đường như ngắn hơn khi lần lượt có thêm mấy người bạn cùng đi.

Khi đi qua một khỏanh vườn thật đẹp có hàng rào dâm bụt bao quanh, ngày nào cũng có một người chờ cô ở đó… Bạn ấy học trên cô một lớp, nhà trên phố, đi học bằng xe đạp nhưng bao giờ cũng đi thật sớm đến mảnh vườn này, hái những bông hoa còn đẫm sương sớm, đứng đợi trong lạnh buốt chỉ để đưa vội cho cô bó hồng thơm ngát khi cô và đám bạn đi qua, rồi bạn lại đạp xe đến trường… Đây là nhà ông ngọai bạn ấy, vườn trồng tòan hoa hồng, lọai hồng mỏng manh mà ngày nay thi thỏang ta còn nhìn thấy trên những gánh hoa bán dạo ở phố cũ Hà Nội. Khu vườn đơn sơ, yên tĩnh, cô dường như tinh khiết hơn bởi mùi thơm hoa hồng mỗi khi đi qua không gian trong lành ấy.

Một lần cô có việc đến trường vào ngày nghỉ. Không hiểu sao bạn ấy vẫn biết, và như mọi khi, bạn chờ cô với những bông hồng, nhưng lần này tòan hoa hồng bạch. Không đạp xe đi trước, bạn dắt xe đi bên cô … cứ thế, giữa hai người là chiếc xe đạp và hương thơm quấn qúyt trên suốt con đường.

Từ những con đường ngọai ô Hà Nội đêm đêm rì rầm từng đòan ô tô xanh lá ngụy trang và xanh màu áo lính đi mãi, đi mãi… Những chuyến xe mang theo những người anh của cô về phương Nam, rồi vài năm sau lại đưa những người bạn của cô lên phía Bắc. Những chuyến xe mang theo cả những buổi sáng yên bình của một thời thiếu nữ.

Bao nhiêu năm qua rồi mà buổi sáng mùa đông ấy vẫn theo cô, trong những lúc vui trong cả những lúc buồn…

Bạn đã nằm lại ở biên giới phía Bắc một ngày tháng Hai năm ấy. Vậy nhưng mỗi năm vào những ngày này cô vẫn luôn hy vọng…

Bây giờ bạn ở đâu…

QUAN HỌ CỦA TÔI

2012-02-12T09:03:00.000+07:00

Làng quan họ quê tôi, tháng Giêng mùa hát Hội… (Nguyễn Trọng Tạo)

Hồi nhỏ tôi theo trại sơ tán về một làng nhỏ gần thị xã Bắc Ninh. Làng có cây cầu đá bắc qua một nhánh sông Cầu, có hồ sen, có đình làng cổ kính… Thời chiến, những năm ấy không có Hội Lim nhưng tôi vẫn được nghe quan họ từ các ông bà, các chị, khi làm việc nhà, lúc nghỉ tay trên đồng, cả khi vất vả đắp đê hay đào công sự. Sau này tôi được biết về những lễ hội Quan họ nổi tiếng vùng Kinh Bắc như: Hội Lim, hội Ó, hội Diềm, hội Nhồi... Đây là những làng Quan họ gốc có qui mô lớn và đặc sắc bởi văn hoá Quan họ gắn chặt cả phần lễ và phần hội. Tục lệ của các làng Quan họ qui định chặt chẽ: Quan họ phần lễ là để thờ Thần, thờ Phật; Quan họ phần hội là để Quan họ nam, nữ của các làng đến tham dự hội hát đối đáp giao duyên, vui chơi giải trí. Mỗi phần có những điệu hát khác nhau không được hát bừa nhất là trong phần lễ.

Từ nhiều năm nay Hội Lim được tổ chức lại. Những ngày Hội có lẽ phần hấp dẫn nhất chính là Quan họ hát đối đáp giao duyên với nhau: từng tốp liền anh liền chị say sưa hát ở sân đình, sân đền, sân chùa, trên đồi núi, quanh đình chùa... có khi tràn cả xuống bờ ruộng, trên thuyền giữa sông nước. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng nhờ hát đối mà dân ca quan họ đã có sự phát triển vượt bậc cả về làn điệu và lời ca, cho đến nay đã sưu tầm được gần 400 làn điệu và gần một nghìn lời ca. Quan họ đã vượt ra khỏi vùng Kinh Bắc, những băng đĩa nhạc quan họ đã theo nhiều người Việt đi khắp nơi trong và ngòai nước.

Quan họ giao duyên có sức quyến rũ đối với cả người lần đầu nghe quan họ không chỉ vì giai điệu mà có lẽ chủ yếu vì lời ca ngọt ngào đầy tình cảm thể hiện tâm trạng yêu đương, nhớ nhung, đằm thắm, da diết, quyến luyến của những lứa đôi, nỗi day dứt của những mối tình “liền chị - liền anh” không đến được với nhau như quy ước của quan họ, là sự sẻ chia niềm hạnh phúc hay nỗi bất hạnh của một người gửi cho một người… Mỗi lần vào hội là mỗi lần quan họ gặp nhau, trao nhau sự trân quý lòng ngưỡng mộ… để rồi tan hội ra về đôi bên vạt áo ướt đầm như mưa…, đi xa rồi vẫn còn văng vẳng người ở đừng về…

Khi “Quan họ Bắc Ninh” mới trở thành những tiết mục nghệ thuật biểu diễn trên sân khấu thì ít nhiều nó còn truyền được tâm trạng này cho người nghe, nhưng khi quan họ đã vào “phục vụ” trong nhà hàng quán ăn thì tâm thức này nhạt phai hẳn... Mỗi lần nhìn thấy “quan họ” như thế tôi lại nhớ về không gian văn hóa quan họ nguyên sơ với phong cảnh làng quê và tâm hồn giản dị mà tinh tế của những liền anh liền chị gửi gắm trong giai điệu mượt mà, sâu lắng…

Bây giờ Quan họ Bắc Ninh (đúng ra phải là cả vùng quan họ Kinh Bắc gồm Bắc Ninh và Bắc Giang) trở thành Di sản văn hóa thế giới thì việc làm tăng cường sự bảo tồn quan họ rất được chú ý, trong đó việc truyền dạy quan họ cho thế hệ sau. Đã có nhiều gương mặt “liền anh liền chị” tuổi thiếu niên thuộc nhiều bài quan họ, giọng ngọt luyến láy hay. Nhưng sao cứ mỗi mùa lễ hội những làn điệu quan họ lại mất dần cái hồn mà chỉ còn phần xác…

Đã vậy, mùa xuân năm nay, tại Hội Lim lại có đến 3500 người nam phụ lão ấu cùng “đồng ca” quan họ thì hỡi ôi, người yêu quan họ đến mấy cũng phải thốt lên quan họ ở chúng em ra về… và như bạn tôi – quê gốc Bắc Ninh, chua xót nói: muốn nghe quan họ đừng về Hội Lim.

Bảo tồn quan họ đâu chỉ là việc nhiều người biết hát quan họ? Bảo tồn quan họ còn là bảo tồn không gian văn hóa quan họ, từ cảnh quan lễ hội đến phương cách trình diễn. Bảo tồn di sản văn hóa mà còn mang nặng tư duy hình thức như theo phong trào xác lập một “kỷ lục ghi net” không biết để làm gì hay những cuộc bầu chọn không thực chất, thì sẽ chỉ phát sinh những việc làm hủy hoại di sản văn hóa mà thôi.

(Báo Thanh Niên chủ nhật 12/2/2012, mục Giữ hồn dân tộc, tr.7)

ĐI QUA MÙA ĐÔNG

2012-02-08T06:04:00.001+07:00

“Ngòai phố mùa đông

đôi môi em là đốm lửa hồng…”

Năm ấy ra Hà Nội không ngờ cô lại có những ngày đầu đông đẹp đến thế! Tối đầu tiên trời se lạnh, anh gọi cho cô và bảo rằng, trong một đêm Hà Nội đẹp thế này mà ngồi nhà thì thật phí! Rồi hai đứa đi uống cà phê. Quán vắng, chỉ có anh và cô, và một đôi người yêu (chắc vậy) ngồi đến khi quán đóng cửa…Bao nhiêu điều định nói với nhau bỗng đi đâu mất, hai người mải mê chuyện trò về không gian cộng cảm của bếp lửa. Chợt nhớ ra, cô kể anh nghe về dã quỳ vàng rực Đà Lạt ngày đầu đông. Ánh mắt anh nhìn cô thật lạ, rồi anh hẹn sẽ đưa cô lên Ba Vì xem dã quỳ nở giữa mùa hè…

Hôm sau, chiều muộn, họ lên quán càphê cheo leo trên mấy tầng gác một ngôi nhà gần Hồ Gươm lộng gíó! Ngồi đó nhìn xuống Tháp Ruà đèn giăng mờ trong sương mù đầu đông, cô kể cho anh nghe về tuổi thơ êm đềm đã trôi qua, về đêm cuối thu Hà Nội ngợp hương hoa sữa, cô chia xa tuổi thơ bằng cái nắm tay vụng về lần đầu tiên của người bạn trai cùng lớp. Đêm, gió mùa Đông Bắc về. Trong căn phòng khách sạn xa lạ, lạnh và buồn kinh khủng, cô một mình ra quán, chợt nhớ quay quắt ly càphê không đường của anh! Biết anh cũng đang một mình trên phố… Ừ, một mình đâu có nghĩa là cô đơn…

Tối cuối cùng ngồi trong quán cà phê với bạn bè, cô chỉ im lặng nghe mọi người trò chuyện.“ Đã có ai nói với em rằng em có một nụ cười trẻ thơ chưa?”… Đêm Hà Nội mưa phùn thật lạnh, cô bỗng thấy ấm áp đến mềm lòng khi anh hỏi vậy. Chợt nhận ra những lúc ở bên nhau sao cô thấy mình nhỏ bé và vụng dại đến thế …

Hôm cô rời Hà Nội, trời đã hửng lên sau mấy ngày mưa phùn gió bấc. Trên đường ra sân bay, cô thầm mong phép lạ sẽ mang đến một người đưa tiễn… Đã bao lần một mình trở về Hà Nội rồi cô đơn quay lại Sài Gòn, cô không thích những cuộc tiễn đưa như là thủ tục, càng sợ hơn một sự lưu luyến ngắn ngủi nào đó. Vì thế cô luôn cố gắng để có thể ra đi một cách nhẹ nhõm dù Hà Nội luôn có bao điều quyến rũ, bao ánh mắt làm xao động trái tim! Nhưng riêng lần này thèm quá một lời chia tay ngập ngừng để mà tự hứa, sẽ sớm gặp lại nhau…

Sài Gòn đón cô bằng nắng, bằng gió, bằng nhịp sống quay cuồng. Công việc ngập đầu và các mối quan hệ lại như nắng như gió, nhưng nỗi nhớ Hà Nội đầu đông vẫn vây quanh như mưa bụi như tơ giăng, để rồi thỉnh thoảng giật mình thảng thốt Hà Nội bây giờ còn mưa?... Có những chiều Sài Gòn nắng vàng như lụa, không dám cà phê một mình, cũng chẳng thể ngồi đâu đó với bạn bè, cô lang thang trên phố với những ý nghĩ không đầu không cuối. Nhớ những lần cùng anh ngồi quán nhâm nhi ly cà phê không đường, tận hưởng dư vị ngọt ngào của tận cùng vị đắng cà phê. Thời gian cứ trôi qua… cô và anh đã không đủ can đảm cùng nhau uống ly cà phê không đường của cuộc sống… Ngày đã đi qua nhau họ mới hiểu, tận cùng tình yêu ngọt ngào là vị đắng cô đơn. Nhưng thà như thế, còn hơn một lúc nào bỗng nhận ra cuộc đời mình đã trôi qua đơn điệu và nghèo nàn biết mấy!

Đã bao mùa nắng bao mùa mưa… Một ngày bỗng nhận tin nhắn từ người thân quen ngày nào Em sao rồi… vẫn hay uống cà phê không đường chứ…? Một chút xao động, có gì đó thoáng qua trái tim như là nhói đau... nhưng rồi cô mỉm cười bình yên, Dạ, vẫn cà phê không đường, nhưng chỉ uống ở Sài Gòn thôi anh ạ…

HẬU khảo cổ qua mắt TIỂU ANH :)

2012-02-06T08:25:00.009+07:00

Phú Mỹ Hưng 5/2/2012

Hình Ba Má

2012-02-01T22:25:00.002+07:00

Ba Má ở Hà Nội, tháng 9/1971, trước khi Ba đi Trường Sơn.

Vài ý kiến về lễ hội

2012-01-31T22:27:00.002+07:00

(Tuổi trẻ 31/1/2012)

Lướt qua lịch tháng Giêng ta thấy lễ hội dân gian dày đặc. Ý nghĩa của Lễ chủ yếu là tưởng nhớ người có công với làng xóm, với đất nước, nhắc nhớ những phong tục tốt đẹp; phần Hội là vui chơi giải trí nhưng cũng lồng vào đó sự “truyền đạt kinh nghiệm” về làm ăn, thi sự khéo léo giỏi giang, sức khỏe, ẩm thực… Xưa kia lễ hội thường mang đặc trưng riêng của từng làng/ liên làng (hội làng), do đó nó được gìn giữ bảo tồn bởi chính cộng đồng “làng” do nhu cầu tín ngưỡng tâm linh, do nhu cầu vui chơi, do cộng đồng tổ chức và thực hiện, tham gia từ Lễ đến Hội, vai trò của chính quyền “xã, huyện, tỉnh” rất mờ nhạt.

Từ khoảng mươi năm nay “nở rộ” việc phục hồi và khuếch trương cả về quy mô và ý nghĩa nhiều lễ hội xưa. Sự phục hồi và khuếch trương này làm tăng thêm số lượng lễ hội, phần nào đáp ứng “nhu cầu” của các địa phương về tăng số lượng di sản văn hóa (tương ứng là phong trào công nhận di tích Lịch sử – Văn hóa các cấp từ địa phương đến quốc gia), có thể thỏa mãn “thành tích bảo tồn Di sản văn hóa” nhưng thật sự đã làm mất đi sự độc đáo, đa dạng và nhất là làm biến dạng ý nghĩa đích thực của lễ hội khi những yếu tố thực dụng “hiện đại” xuất hiện trong cả phần Lễ và phần Hội. Lễ hội Bà Chúa Kho (Bắc Ninh) và lễ Khai ấn Đền Trần là hai ví dụ điển hình.

Phải chăng, thay vì “nhà nước tạo điều kiện duy trì và phát huy giá trị các lễ hội truyền thống; bài trừ các hủ tục và chống các biểu hiện tiêu cực, thương mại hóa trong tổ chức và hoạt động lễ hội” như Điều 25 của Luật Di sản văn hóa quy định, thì hầu như lễ hội nào cũng do chính quyền xã, huyện, tỉnh tổ chức từ nghi lễ đến dịch vụ của hội. Thậm chí, dưới danh nghĩa “xã hội hóa các hoạt đồng văn hóa”, “phục vụ du lịch”… đã có xu hướng mỗi năm tổ chức hoành tráng, phô trương hơn để có thể nâng cấp lễ hội địa phương thành lễ hội quốc gia, để theo đó quy mô và kinh phí ngày càng lớn hơn, trong đó kinh phí nhà nước là không hề nhỏ.

Tư duy “thành tích” trong việc bảo tồn di sản văn hóa, mục đích tổ chức lễ hội nhằm đáp ứng nhu cầu danh, lợi không chính đáng và cách thức khai thác giá trị kinh tế của lễ hội… Chỉ khi nào khắc phục được những điều đó thì lễ hội mới thực sự là của cộng đồng, mới thực sự bảo tồn được những giá trị tốt đẹp của di sản văn hóa.

http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/475378/Cung-cong-dong-nhin-lai-le-hoi.html

BỎ LẠI…

2012-01-31T12:02:00.001+07:00

Buổi sáng trôi qua, bỏ lại sương mai trong trẻo tan dần

Buổi chiều trôi qua, bỏ lại tia nắng dịu dàng đang tắt

Buổi tối trôi qua, bỏ lại thành phố lặng im tiếng động

Cơn mưa đi qua, bỏ lại đường ngõ thành sông thành suối

Ngọn gió đi qua, bỏ lại lá vàng lang thang

Cuộc trò chuyện đi qua, bỏ lại trong ta nỗi nhớ…

Một người đi qua, mang theo giọt sương mang theo lá vàng mang theo tia nắng

Bỏ lại nơi này không ngừng cuộn sóng một dòng sông…

Với hai con gái :)

2012-01-29T22:17:00.002+07:00

Mùng Một Tết Nhâm Thìn 2012

CẦN GIỜ: CẢNG THỊ XƯA, ĐÔ THỊ BIỂN TƯƠNG LAI

2012-01-29T07:52:00.000+07:00

SGTT Xuân 2012 - Cần Giờ 2.000 năm trước là một cảng thị, nơi tiếp thu và chuyển hoá nhiều yếu tố văn hoá - kỹ thuật từ bên ngoài, đồng thời cũng là nơi tích tụ và phát tán những yếu tố văn hoá bản địa.

Cần Giờ – cảng thị cổ xưa

Một thuyền đánh cá ở Cần Giờ vào năm 1920. Ảnh: CAOM

Các nền văn hoá khảo cổ thời kỳ tiền sơ sử ở Đông Nam Á cho thấy Biển Đông không phải là yếu tố ngăn cách và cô lập các tộc người ở khu vực này, mà trái lại, đã là một “chiếc cầu” nối liền các tộc người ven biển, liên kết giữa Đông Nam Á hải đảo và Đông Nam Á lục địa, giữa Đông Nam Á với những vùng xa hơn trong Thái Bình Dương bao la. Những lớp cư dân cổ đầu tiên đến sinh sống tại Cần Giờ đã biết tận dụng ưu thế của vị trí địa lý là khu vực cửa sông – vịnh biển và con đường giao thông chủ yếu là đường sông, đường biển.

Nhìn trên bản đồ tự nhiên, vị trí địa lý của Cần Giờ khá đặc biệt, đó là vùng cửa sông – vịnh biển mang tính chất “mặt tiền” của lưu vực sông Đồng Nai rộng lớn, lại là “trạm trung chuyển” giữa hai miền lưu vực sông Vàm Cỏ – Đồng Nai hay là Tây – Đông Nam bộ.

Cách đây khoảng 2.000 năm, lưu vực Đồng Nai đã là một trung tâm quy tụ lượng tài vật khá lớn của cả phần nam bán đảo Đông Dương. Hàng chục di tích khảo cổ học phân bố dày đặc dọc đôi bờ sông Đồng Nai, trên cả các cù lao và kéo dài đến ven biển. Dựa lưng vào một hậu phương rộng lớn và trù phú như vậy, việc trao đổi thương mại giữa cửa biển Cần Giờ và lưu vực Đồng Nai diễn ra hai chiều: chủ nhân các di tích ở Cần Giờ không hoàn toàn phụ thuộc vào hậu phương mà tự thân họ đã tạo dựng nơi đây thành một trung tâm thủ công nghiệp với các nghề làm gốm, làm đồ trang sức bằng đá, vỏ nhuyễn thể, nghề làm thuỷ tinh… Sản phẩm của họ đã mang tính chất hàng hoá, thậm chí còn là những mặt hàng quý giá, được trao đổi rộng rãi với nhiều nơi ở Đông Nam Á lục địa và hải đảo.

Dựa vào các loại hình di vật như đồ gốm, đồ trang sức, công cụ, có thể tìm ra mối liên hệ nguồn gốc cũng như
sự giao lưu văn hoá – kỹ thuật ở Đông Nam Á thời tiền sử. Nghiên cứu sưu tập gốm ở hang Kalanay miền Trung Philippines và các di tích văn hoá Sa Huỳnh ở miền Trung Việt Nam đã thấy những nét tương đồng về hoa văn, loại hình, kỹ thuật chế tác, v.v.

Mô hình cà ràng sản xuất cách đây gần 2.500 năm Ảnh: NTH

Đồ trang sức tìm được trong các di tích mộ chum ở Cần Giờ khá đồng nhất về loại hình và chất liệu với các di tích mộ chum khác ở Đông Nam Á hải đảo và lục địa: đó là sự phong phú các kiểu hạt chuỗi, vòng đeo, khuyên tai bằng đá quý nephrite, jade hay mã não, thuỷ tinh. Đặc biệt, là loại khuyên tai có mấu và khuyên tai hai đầu thú (đầu trâu?) mà đã có nhiều bằng chứng cho thấy được chế tạo tại Đại Lãnh, Quảng Nam và Cần Giờ.

Một số loại hình trang sức như những hạt chuỗi vàng hình đốt trúc, hình quả bí, mảnh vàng chạm hoa văn rõ ràng được trao đổi từ những vùng xa hơn như Ấn Độ. Các công cụ bằng đồng, sắt, bằng xương, vỏ loài nhuyễn thể biển… cho thấy mối liên hệ giữa các trung tâm của kỹ nghệ luyện kim như Đông Bắc Thái Lan – Đông Nam bộ – Sa Huỳnh – Đông Sơn và vươn ra nhiều khu vực Đông Nam Á hải đảo. Đó là bằng chứng của sự giao lưu tiếp nhận kỹ thuật chế tác và trao đổi nguyên liệu qua đường biển.

Mối quan hệ giao lưu rộng rãi của cảng thị Cần Giờ là một trong những yếu tố kích thích sự phát triển của lưu vực Đồng Nai thời tiền sử và là yếu tố quan trọng của văn hoá bản địa góp phần vào sự phát triển rực rỡ của
nền văn minh Óc Eo – Phù Nam đầu Công nguyên.

Một đô thị biển hiện đại với những di sản văn hoá truyền thống

Tháng 3.2011, UBND huyện Cần Giờ TP.HCM đã phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 dự án khu đô thị biển tại ấp Long Thạnh (xã Long Hoà) với diện tích 600ha, trong đó diện tích lấn biển khoảng 200ha, ba mặt giáp Biển Đông.

Đô thị biển được quy hoạch thành các khu vực có chức năng hoạt động thương mại, dịch vụ vui chơi giải trí, dịch vụ du lịch gồm các căn hộ hiện đại, biệt thự, resort cao cấp với không gian yên tĩnh. Công trình có quy mô dân số hơn 31.500 người, trong đó lượng du khách lưu trú chiếm hơn 75%.

Một phần quan trọng của dự án là diện tích lấn biển khá lớn – vươn ra biển chứ không cố thủ hay lùi vào đất liền đang là xu hướng của nhiều quốc gia biển (như Hàn Quốc, Singapore). Cách làm này ở Cần Giờ có ưu điểm là hạn chế được sự phá huỷ môi trường sinh thái rừng ngập mặn – trong đó có những di tích khảo cổ học.

mô hình tháp tìm được ở Cần Giờ, sản xuất cách đây gần 2.500 năm. Ảnh: NTH

Tuy nhiên Cần Giờ là vùng biển bồi, môi trường thích hợp cho các loại thuỷ hải sản cũng như thuận tiện cho việc nuôi thuỷ sản ven bờ. Do đó khi lấn biển cần chú ý bảo vệ hệ sinh thái ven biển. Mặt khác, việc xây dựng đô thị tại vùng cửa sông vịnh biển trong điều kiện biến đổi khí hậu nhanh chóng và phức tạp như hiện nay, cần tính đến hiện tượng biển dâng sẽ làm biến đổi cảnh quan và môi trường. Bởi một khi môi trường đã bị huỷ hoại thì không thể gìn giữ giá trị của di sản văn hoá, bởi cảnh quan di tích nơi đây cho biết kinh nghiệm sống của cư dân cổ là sự thích nghi với môi trường biển và ven biển, điều đó tạo ra “không gian cộng cảm” giữa hiện tại với quá khứ. Khi phát triển đô thị biển Cần Giờ, loại hình du lịch sinh thái – văn hoá ở đây sẽ trở nên quan trọng và hấp dẫn hơn.

Điều đáng lo ngại nhất là sự phát triển không đúng quy hoạch tổng thể sẽ kéo theo nhiều nhu cầu khác, khó quản lý quá trình đô thị hoá ở Cần Giờ khi giá trị đất đai tăng lên nhiều lần. Các giồng đất chứa di tích khảo cổ có thể sẽ bị tận dụng xây dựng công trình dân dụng hay phục vụ du lịch…

Trong một chừng mực nhất định có những tác động không thuận lợi của cơ chế thị trường đến việc bảo tồn các di sản văn hoá, nếu không có giải pháp kịp thời thì hậu quả thật khó lường, bởi sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến không gian lịch sử, văn hoá, cảnh quan truyền thống của một di tích lịch sử – văn hoá, thậm chí cả một quần thể di tích. Đây là một thực trạng đã diễn ra ở nhiều địa phương, và huyện Cần Giờ không là ngoại lệ.

Việc nghiên cứu khảo cổ học nói riêng và di sản văn hoá nói chung, do đó, cần được đặt trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội của các địa phương để xác định chiến lược bảo tồn di sản văn hoá – điều kiện và mục đích quan trọng của phát triển bền vững.

nguyễn thị hậu

Bản đồ vệ tinh khảo cổ học huyện Cần Giờ.

http://sgtt.vn/Thoi-su/158088/Can-Gio-do-thi-bien-tuong-lai.html

"KHAI QUẬT" TRẦM TÍCH VĂN HÓA BIỂN

2012-01-27T09:19:00.002+07:00

Tuổi Trẻ Cuối tuần

Thứ Sáu, 27/01/2012, 06:30 (GMT+7)

“Khai quật” trầm tích văn hóa biển

TTCT - Tôi cứ băn khoăn tự hỏi mãi, vì sao khi những bản tin thời tiết lại dùng từ “khẩn cấp” chỉ khi bão đổ vào đất liền và dùng từ “bão xa” khi ngay lúc ấy, cả ngàn ngư dân Việt Nam trên biển đã phải đối mặt và chịu thiệt hại về người và của?

Nơi biển cả mà từ đất liền, ta thấy là mênh mông khôn cùng, từ ngàn đời nay những ngư dân đã để lại một bề dày trầm tích văn hóa...

Thuyền bè trên sông Fai Fô (Hội An). Tranh phụ bản trong cuốn Một chuyến du hành đến xứ Nam Hà (1792-1793) của J.Barrow

Dọc dài hơn 3.000km bờ biển từ Móng Cái đến Kiên Giang là hàng trăm ngàn kilômet vuông thềm lục địa, hàng trăm đảo, quần đảo lớn nhỏ. Vùng duyên hải Việt Nam là nơi làm ra loại gia vị độc đáo từ cá là nước mắm - gia vị chủ đạo để chế biến những thức ăn đặc biệt Việt Nam, theo một cách nấu cũng không nơi nào có: món kho!

Những cá kho, thịt kho, đậu kho, trứng kho, rau củ (trám, củ cải, măng...) cũng kho - loại thức ăn mặn mòi vị muối từ biển, có thể để dành bữa sau, ngày mai... cũng không bị thiu hỏng trong tiết nhiệt đới nóng nực. Và đấy chỉ là một trong vô vàn yếu tố văn hóa biển hiện hữu trong cuộc sống hằng ngày của người dân ta.

Những dấu tích nguyên vẹn

Từ thời xa xưa, những tộc người sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam ngày nay đã biết khai thác nguồn lợi từ biển, thông thạo buôn bán, trao đổi bằng đường biển, phát triển nghề đi biển và tiến ra khai thác các đảo và quần đảo. Các đô thị ven biển cũng hình thành tính chất đa văn hóa, pha trộn, giao lưu và cởi mở...

Ta còn có thể nhận biết nhiều dấu tích văn hóa vật thể và phi vật thể trong “trầm tích” văn hóa biển - một phần quan trọng trong di sản văn hóa Việt Nam.

Tài liệu khảo cổ học cho biết đã có những di tích người nguyên thủy sinh sống ở các miền ven biển cách đây 6.000-3.000 năm, hình thành các văn hóa khảo cổ như văn hóa Hạ Long (Quảng Ninh), Cái Bèo (Hải Phòng), Đa Bút, Hoa Lộc (Thanh Hóa), văn hóa Quỳnh Văn (Nghệ An), Thạch Lạc (Hà Tĩnh), Bàu Tró (Quảng Bình)...

Các nền văn hóa ven biển này có nhiều yếu tố gần gũi với văn hóa Hòa Bình - Bắc Sơn ở miền núi và thung lũng, có niên đại 12.000-8.000 năm cách ngày nay. Dấu tích thức ăn của con người để lại là lớp vỏ ốc dày hàng mét trong các hang động miền núi, vỏ sò điệp tạo thành cồn dài hàng chục mét ven biển, trong đó còn có mộ táng, công cụ đá mài, mảnh gốm, bếp và than tro lẫn xương thú, xương cá...

Động vật thủy sinh là nguồn thức ăn đạm động vật phổ biến của những lớp cư dân cổ. Những nhóm cư dân miền núi và ven biển này là những cộng đồng cư dân sinh sống bằng nghề trồng trọt sơ khai và khai thác sản phẩm tự nhiên từ rừng núi, từ sông, từ biển. Phải chăng sự thật lịch sử này đã được huyền thoại hóa thành truyền thuyết khởi nguyên của người Việt “con rồng cháu tiên”, con cháu nửa lên núi, nửa xuống biển khai phá mở mang đất - nước?

Bếp gốm dùng trên ghe xuồng (đồ tùy táng tìm được trong mộ chum ở Cần Giờ, TP.HCM). Ngày nay cư dân Đông Nam Á vẫn dùng loại bếp này

Vào khoảng nửa sau thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên, hoạt động giao thông đường biển đã phát triển ở Việt Nam, tạo điều kiện cho việc đi lại, tiếp xúc, trao đổi giữa các nhóm cư dân ven biển nước ta với khu vực hải đảo Đông Nam Á. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng trên mặt trống đồng Đông Sơn có khắc hình chiếc thuyền lớn với hình người cùng những nghi lễ, đầy đủ lương thực, vũ khí... chính là hình dáng của những con thuyền của tổ tiên ta vươn ra khai thác sông biển từ rất sớm.

Ở phía Nam, văn hóa Sa Huỳnh ở miền Trung và văn hóa Đồng Nai ở vùng cửa biển Cần Giờ đã để lại nhiều dấu ấn của những đoàn thương thuyền đến từ Ấn Độ, như đồ trang sức bằng ngọc, bằng thủy tinh, bằng vàng... Dấu tích thương mại Trung Hoa là những đồng tiền Ngũ Thù, gương đồng, bình gốm thời Hán tìm thấy khá nhiều ở một số di tích khảo cổ ven biển.

Quan hệ buôn bán với Ấn Độ và Trung Quốc diễn ra ở vùng ven biển từ rất sớm, khoảng 1-2 thế kỷ trước Công nguyên. Đặc biệt đồ gốm trong mộ táng chum vò của văn hóa Sa Huỳnh và văn hóa Đồng Nai rất giống đồ gốm trong các di tích mộ táng ở Philippines, mà các nhà khảo cổ cho rằng đó là bằng chứng của sự trao đổi sản phẩm và kỹ thuật sản xuất giữa cư dân vùng ven biển và hải đảo.

Hiện vật gốm thương mại của Việt Nam trên tàu đắm tại Cù Lao Chàm

Một nền văn hóa biển cởi mở

Đến đầu Công nguyên, các vương quốc cổ Phù Nam, Champa ở phía Nam hình thành và phát triển thành những vương quốc giàu mạnh nhờ khai thác thủy hải sản, lâm sản, nông nghiệp và nhất là nhờ có hệ thống cảng thị ven biển để buôn bán và làm dịch vụ cho con đường thương mại trên biển nối liền lục địa Ấn Độ đến lục địa Trung Hoa.

Ở phía Bắc, từ đầu thế kỷ thứ 10, quốc gia Đại Việt giành được nền độc lập tự chủ. Các triều đại Lý - Trần bắt đầu mở cảng Vân Đồn tiếp nhận thương thuyền nước ngoài. Đến thời Lê, Dư địa chí của Nguyễn Trãi còn nhắc đến các cửa biển Càn Hải, Hội Thống (Nghệ An), Hồi Triều (Thanh Hóa)... Từ thế kỷ 17, chính quyền Chúa Nguyễn Đàng Trong tiếp tục phát triển Đại Chiêm hải khẩu thành cảng thị Fai Fô - Hội An, xây dựng cảng Bến Nghé mở đường ra biển cho vùng Gia Định - Đồng Nai.

Từ khoảng thế kỷ 8-12, 13 và sau đó, biển Đông của Việt Nam không chỉ là nơi trung chuyển mà còn tích cực tham gia con đường thương nghiệp biển. Con đường tơ lụa, con đường gốm sứ trên biển nhộn nhịp quanh năm. Ven biển Đông Nam Á, khảo cổ học đã khai quật được nhiều tàu đắm chở hàng hóa xuất xứ từ nhiều nước.

Thương nghiệp đường biển mang đến Đông Nam Á sự du nhập tôn giáo và ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ, hình thành các đô thị thương nghiệp (cửa biển, bến cảng) - những đô thị phát triển nhanh mà lụi tàn cũng nhanh một khi mất chức năng cảng thị; phát triển dịch vụ thương nghiệp, nghề đóng và sửa chữa tàu. Các đô thị ven biển cũng hình thành tính chất đa văn hóa, pha trộn, giao lưu và cởi mở.

Bình gốm tứ giác ven biển Quảng Ninh (văn hóa Phùng Nguyên 4.000-3.000 năm cách ngày nay) khắc vạch hoa văn sóng nước - Ảnh tư liệu

Tất cả những điều trên cho thấy từ thời xa xưa những tộc người sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam ngày nay đã biết khai thác nguồn lợi từ biển, thông thạo buôn bán, trao đổi bằng đường biển, phát triển nghề đi biển và tiến ra khai thác các đảo và quần đảo. Đường bờ biển dài chính là một lợi thế của Việt Nam: đây là “mặt tiền” nhìn, hướng ra biển Đông, một vùng giàu tài nguyên và là đường giao thông quan trọng của khu vực Đông Nam Á và châu Á.

Khai thác lòng biển, thềm lục địa không chỉ có tài nguyên thiên nhiên, mà còn có tài nguyên văn hóa chứa đựng nhiều giá trị. Đó là việc ngành khảo cổ học phát hiện và khai quật di tích tàu đắm trong vùng biển nước ta, những con tàu chở đồ gốm xuất khẩu của Việt Nam, Trung Quốc, Thái Lan, mà nay những cổ vật gốm này có giá trị không chỉ về lịch sử - văn hóa mà còn về kinh tế.

Ta còn thấy những di sản văn hóa phi vật thể như lễ cầu ngư và nhiều lễ hội khác, những phong tục tập quán lối sống của cư dân vùng ven biển chứa đựng nhiều yếu tố văn hóa Đông Nam Á ... Tất cả đều góp phần tạo nên lớp trầm tích quý giá của truyền thống văn hóa - lịch sử nước Việt Nam đa dạng và thống nhất.

Bởi vậy nói đến văn hóa Việt Nam và Đông Nam Á không chỉ là “văn hóa, văn minh lúa nước” mà còn là văn hóa biển: thương nghiệp, cảng thị, giao lưu. Do những hoàn cảnh lịch sử, nhiều quốc gia Đông Nam Á phát triển nông nghiệp trồng lúa với tộc người chiếm đa số cư trú ở trung du, đồng bằng. Văn hóa nông nghiệp trồng trọt dần trở thành chủ đạo, “văn hóa biển” còn lưu lại dấu ấn trong nhiều yếu tố truyền thống.

Truyền thống văn hóa biển của khu vực Đông Nam Á cũng cần được coi là cơ sở dữ liệu để nghiên cứu vấn đề lịch sử và pháp lý liên quan biển Đông. Cái nhìn từ góc độ lịch sử có thể coi là một “sự nhắc nhớ” về việc khai thác nguồn lợi của biển Đông không chỉ trong lòng biển, dưới thềm lục địa mà còn ngay trên mặt biển. Sự có mặt của những đội thương thuyền cũng như tàu đánh bắt cá xa, gần bờ thể hiện một cách cụ thể chủ quyền của mình ở vùng biển này.

Nên không thể không “đứng trước biển” với tâm thức của người sống nhờ biển, sống vì biển như đã sống nhờ đất, vì đất.

TS NGUYỄN THỊ HẬU
(Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM)

BẢN ĐỔ VIỆT NAM: ĐẤT LIỀN, BIỂN, ĐẢO

2012-01-24T14:56:00.000+07:00

Ngay đầu đường sách Nguyễn Huệ - Mạc Thị Bưởi (Sài Gòn) có tấm bản đồ Việt Nam: Đất liền, Biển, Đảo. Mong sao trong mỗi lớp học mỗi công sở mỗi gia đình đều có một tấm bản đồ VN như thế này.

QUÊ HƯƠNG VÀ KÝ ỨC DI TRUYỀN

2012-01-23T20:06:00.002+07:00

(1).

Nhiều người, quen biết tôi hơi lâu lâu, rất ngạc nhiên khi biết tôi là “người Nam bộ” bởi tôi vẫn nói giọng Hà Nội dù đã 36 năm sống ở Sài Gòn. Có người đã hỏi: vậy quê bạn ở đâu? Tôi hỏi lại, vui vui: Quê theo nghĩa nào? Là An Giang quê cha Đồng Tháp quê mẹ (theo kiểu ghi lý lịch hiện nay), là Hà Nội nơi mình sinh ra, sống thời thơ ấu và bị dứt ra khỏi vùng ký ức nghèo khó và êm đềm vào tuổi thiếu nữ? Hay Sài Gòn - nơi mình đã trưởng thành và có lẽ sẽ sống cho đến hết đời?

Không phải tự dưng mà tôi hỏi lại bạn như vậy, bởi vì đã nhiều lần tôi cũng tự hỏi mình: Thế nào là quê hương?

Một cách truyền thống, giữa những người Việt Nam, khi được hỏi quê bạn ở đâu, nhiều người thường nói đến quê cha, dù họ đang sống ở Hà Nội, Sài Gòn hay thậm chí, ở nước ngoài. Có thể lý giải điều này: trước kia khi mà con người ít được/ phải đi đâu ra khỏi mảnh đất mình đã sinh ra và lớn lên thì quê hương cụ thể là nơi ông bà cha mẹ và mình đã sống, rồi con cháu mình đang và sẽ sống ở đó. Nó vừa là khái niệm trìu tượng vừa cụ thể bởi những quan hệ huyết thống và quan hệ “cư trú” láng giềng chằng chịt với nhau, bởi hình ảnh “vật chất” quen thuộc hàng ngày vẫn nhìn thấy như cây đa bến nước con đò dòng sông, (nhân tiện, tôi nhận thấy hình ảnh quê hương trong văn thơ Việt Nam thường là làng quê đồng bằng, ít được nhắc đến vùng địa lý khác như hàng dương bãi biển cồn cát hòn đảo, hay ngọn núi, nương rẫy, cao nguyên… làm như là ký ức quê hương Việt Nam chỉ là đồng bằng và của người Kinh-Việt?!). Nếu bị buộc phải dứt ra khỏi quê hương là đã bị mang một định kiến nặng nề như “dân lưu tán”, “tha phương cầu thực”, “dân ngụ cư”… càng làm cho người ta ngại đi xa… Cứ thế, “quê hương” ngày càng buộc chặt người ta vào với nó.

Thời thế thay đổi, xã hội cũng thay đổi… Việc rời quê hương đến sinh sống ở một vùng đất khác không còn là cá biệt, thậm chí giờ đây còn khá phổ biến, không chỉ đến những vùng miền khác trong nước mà còn đi đến nhiều nước khác… Khi ấy truyền thống “quê hương” được củng cố thêm bởi các Hội Đồng hương (tất nhiên, Hội đồng hương chỉ có ở nơi xa, chứ có ai lập hội này ngay nơi quê mình đâu?). Ở một nơi khác, những người cùng quê thấy gần gũi nhau hơn không chỉ vì cùng “quê quán” mà còn vì họ có chung nhiều yếu tố thuộc về văn hóa: ngôn ngữ, ẩm thực, lối sống… họ có nhiều ký ức chung về “văn hóa vật thể” hay “phi vật thể” của quê hương: đình chùa đền miếu nhà thờ, con đê giếng làng hay các lễ hội, đặc sản vùng miền… Các thành phố lớn như Hà Nội, Sài Gòn có vô số những Hội đồng hương, không chỉ cùng Tỉnh mà còn có đến cùng huyện, thậm chí là cùng xã… Hình như ở một số nước mà có nhiều người Việt Nam sinh sống cũng có các “hội đồng hương” như vậy thì phải?

Truyền thống xem quê hương là quê cha ngày càng được củng cố bởi thủ tục hành chính về mặt “lý lịch” theo kiểu “huyết thống phụ quyền”: nguyên quán là quê cha (thậm chí đến cả quê của ông nội), dù có khi đời cha và con đã không còn sống ở đó. Đọc tiểu sử của nhiều nhân vật nổi tiếng hay thấy ghi thế này: quê cha của ông ở X. nhưng ông sinh ra và lớn lên ở Y.… Cái chữ NHƯNG này bây giờ phổ biến đến mức, nó chính là nguyên nhân làm nhiều người như tôi phải băn khoăn tự hỏi “thế nào là quê hương”? Vì nó mà bây giờ nhiều người hỏi nhau “người ở đâu” thay vì hỏi “quê ở đâu”, và câu trả lời người Hà Nội, Thái Bình, người Thanh Hóa, Nghệ Tĩnh, người Quảng Nam, người Đồng Nai… có khi vừa là “quê hương” nhưng có khi/ nhiều khi đấy là nơi mình đã sinh ra và sống một khoảng thời gian ngắn dài nào đó. Rồi nếu sống ở nước ngoài, khi ra nước ngoài, quốc tịch có phải là một yếu tố để nhìn nhận về quê hương không? Hay như trường hợp của chính tôi chẳng hạn: Người Hà Nội nhưng quê An Giang, và sống ở Sài Gòn. Bạn bè quen thân lâu ngày thường nói: bà/chị/cô này là đúng là người Nam bộ! Có sao đâu nhỉ?

Loanh quanh, vẫn chưa minh định được “thế nào là quê hương” ngoài cái ý nghĩa “truyền thống” thường mặc định trong nhiều người và ý nghĩa “hành chánh” mà nhiều người bị quy định. Trong bối cảnh xã hội “mở” và “xáo trộn” phức tạp như ngày nay có lẽ phải nhờ đến “ký ức” chăng?

(2).

Ký ức của riêng mình được tích lũy bởi những gì mình đã sống và trải nghiệm. Điều này phụ thuộc nhiều vào (những) thời gian không gian cụ thể, hay nói theo lý thuyết Einstein, đó là Thời – Không gian đã qua.

Với ba má tôi, quê hương cụ thể là cái làng nhỏ Mỹ Hiệp trên Cù Lao Giêng bên bờ sông Tiền, nơi mà sau này nhạc sĩ Hoàng Hiệp – cũng là một người bà con gần với nhà tôi – đã ghi lại ký ức về nó qua bài hát “Trở về dòng sông tuổi thơ”. Làng Mỹ Hiệp hiền lành với vườn trái cây, những nếp nhà sàn khuất sau hàng dừa, cánh đồng lúa chín trong mênh mông mùa nước nổi… Cù lao Giêng là cái nôi của Đạo Hòa hảo, lại là nơi có nhà thờ Công giáo được xây dựng vào loại sớm nhất ở Đông dương (hoàn thành vào năm 1889). Vào đầu năm 1945 một cô gái quê Hòa An Cao Lãnh bên kia sông Tiền đã theo chồng về làm dâu, dù chỉ ở đó vài năm thôi nhưng trong tâm thức của má tôi, quê chồng cũng là quê mình. Thậm chí, má tôi còn có nhiều ký ức về quê nội của tôi hơn là ba tôi – phải chăng vì “làm dâu xứ người” nên má tôi lưu giữ nhiều hơn những ấn tượng về quê mới? Và cũng như vậy, quê ngoại của tôi, làng Hòa An kế bên thị tứ Cao Lãnh cũng trở nên gần gũi hơn với hình ảnh cây mận xanh bên chái bếp (loại mận xanh Hòa An nổi tiếng thường được hấp với cá lóc, vị chua ngọt thanh thanh thấm vào miếng cá, nhậu quên say…), vườn thuốc lá Cao Lãnh thơm đậm đà vì được bón phân ủ bằng cá, làn khói thơm mùi lúa mới từ nhà máy xay của ông ngoại lan trên sông…

Những tháng năm sống ở Hà Nội, ký ức về quê hương thường được ba má tôi nhắc đến, bất kỳ lúc nào có gì gợi nhớ. “Ngày Bắc đêm Nam” suốt hai mươi năm không làm nguôi nỗi nhớ mà chỉ làm dầy thêm ký ức về quê hương. Tuổi thơ của tôi được nuôi dưỡng trong những ký ức của cha mẹ. Tôi biết về Nam bộ qua những tấm áo bà ba của má mà bà tự may và chỉ mặc kiểu áo này suốt hai mươi năm, cho đến khi về quê và đến tận bây giờ, biết về bà nội bà ngọai qua mái tóc dài bới gọn ghẽ phía sau của má; biết về quê hương Cù lao Giêng và Cao Lãnh từ ấy, biết yêu sông Tiền yêu mùa nước nổi từ ấy, biết thèm ăn mắm lóc, thèm cá rô kho tộ, thèm canh chua cá linh bông điên điển… Lớn hơn một chút, từ những cuốn sách qua những câu chuyện, hiểu biết của tôi về quê hương cụ thể hơn nhiều hơn nhưng không thể thay thế sự lung linh run rẩy mà ký ức cha mẹ truyền cho.

Một cách tự phát, mỗi khi ghi lý lịch quê quán: Mỹ Hiệp – Chợ Mới – An Giang tôi không hề có cảm giác nơi ấy là xa lạ, chỉ mơ hồ một nỗi buồn có lẽ mình sẽ chẳng được về quê… Cho đến ngày lần đầu về quê nội ngoại, bỗng thấy rưng rưng như thể trở lại nơi mình đã sống tự lúc nào. Đấy, quê hương trong tôi là những ký ức được di truyền, tôi đã có nó từ trong huyết thống, và may thay, khi tiếp cận nó bằng trải nghiệm của chính mình, quê hương càng trở nên gần gũi thân thương.

Nhưng (lại nhưng), với thế hệ các con tôi thì trong tâm thức của chúng, có lẽ Hà Nội – qua những ký ức sống động của tôi - gần gũi hơn là quê ngoại quê nội, phần vì ít được về quê mà “ký ức di truyền” đến đời F2 đã bắt đầu nhạt nhòa cảm xúc – yếu tố quan trọng để nuôi dưỡng ký ức. Và nếu các con tôi có coi Sài Gòn là quê hương chứ không phải một địa danh nào đó ghi trong chứng minh thư, thì điều đó với tôi cũng không có gì quá ghê gớm. Sài Gòn là nơi chúng sinh ra và lớn lên, tạo nên tính cách của chúng. Nhưng tôi tin rằng, chắc chắn chúng sẽ không quên mình còn có một quê hương nữa, nơi ông bà đã sinh ra và nuôi dưỡng cha mẹ để rồi có mình ngày hôm nay.

Văn hóa được di truyền qua lối sống trong gia đình, qua giáo dục, qua sự duy trì của xã hội. Ký ức của mỗi người, mỗi vùng đất là một phần của sự di truyền văn hóa… Tổng hòa tất cả những yếu tố đó tạo nên căn cước văn hóa của mỗi con người, mỗi cộng đồng người. Căn cước văn hóa nơi nào tạo nên tính cách cơ bản của con người mình, quê hương của mình ở đó. Và như vậy, trong thế giới ngày càng “phẳng” này, quê hương của mỗi người có thể không phải là xã huyện tỉnh cụ thể, mà có khi là cả một vùng miền, thậm chí, một vài vùng miền. Được chăng?

http://www.diendan.org/sang-tac/que-huong-va-ky-uc-di-truyen/

CHÚC MỪNG NĂM MỚI :)

2012-01-22T15:20:00.004+07:00

Tác phẩm của Blogger Gốc Sậy Nguyễn Hồng Kiên: Trang trí trên nắp hộp gốm thời Lý, tìm thấy ở di tích Hòang Thành Thăng Long.

Cây mai nhà mình nở từ hôm qua, nhưng vẫn còn rất nhiều nụ, sẽ nở đều đến qua mùng 3 Tết :)

Sài Gòn 1/1992 :)

TIẾC NUỐI CUỐI NĂM...

2012-01-21T08:45:00.000+07:00

Những ngày cuối năm công việc bề bộn không dứt. Sài Gòn chợt có những ngày mát mẻ như chớm đông miền Bắc làm lòng người thêm bâng khuâng… ai cũng có chút tiếc nuối khi một năm lại qua một năm sắp tới, dẫu thành công hay còn chưa đạt được những gì mong muốn.

Chiều đi ngang bến Bạch Đằng thấy trống trải thiêu thiếu một cái gì đó… A phải rồi, phà Thủ Thiêm đã ngừng hoạt động hơn nửa tháng nay. Còn nhớ ngày thứ bảy 31 tháng 12 năm 2011 đi làm về thấy hai con gái có gì buồn buồn. Gặng hỏi, con gái nói: tụi con ra bến Thủ Thiêm, hôm nay là chuyến phà cuối cùng mẹ ạ… Rồi chúng cho tôi xem những bức hình chụp con phà đang rời bến phía Sài Gòn, ra giữa sông rồi cặp bến phía Thủ Thiêm. Gương mặt hành khách, gương mặt những người làm việc trên phà đều lặng lẽ… Nhiều người dân Sài Gòn cũng đến bến Thủ Thiêm để chia tay với quá khứ gần trăm năm của những chuyến phà cũng như trước đây đã từng chia tay với những “con đò Thủ Thiêm” qua lại trên sông này hàng trăm năm.

Bây giờ nối đôi bờ sông Sài Gòn từ quận Nhất qua bán đảo Thủ Thiêm đã có đường hầm dưới lòng sông, mai mốt còn có thêm những chiếc cầu hiện đại bắc qua sông Sài Gòn. Từ “con đò Thủ Thiêm” đến chuyến phà Thủ Thiêm, rồi đường hầm rồi cầu… thành phố lớn lên rộng ra từng ngày. Thành phố càng hiện đại ký ức quá khứ bằng vật chất ngày càng nhạt nhòa… may chăng chỉ còn những tên gọi, địa danh gợi nhớ một thủa có những chuyến đò, chuyến phà qua sông. Những chiếc cầu mới qua sông Tiền sông Hậu như cầu Mỹ Thuận, cầu Cần Thơ, cầu Rạch Miễu… ai đi qua đó mà không nhớ những bến phà nổi tiếng một thời ở miền Tây Nam bộ?

Trên sông Sài Gòn giờ đây bến phà Thủ Thiêm không còn, đường hầm thay thế cũng không mang tên hầm Thủ Thiêm như vẫn quen gọi từ khi khởi công đến ngày hoàn thành.[1] Nhắc đến hầm Thủ Thiêm thì ai ai cũng hiểu đó là công trình kết nối khu nội thành hiện hữu với khu đô thị mới Thủ Thiêm, biểu tượng của tương lai thành phố. “Thủ Thiêm” không chỉ là một địa danh mà còn có ý nghĩa như thế.

“Bắp non mà nướng lửa lò

Đố ai ve được con đò Thủ Thiêm”

Câu ca dao quen thuộc giờ còn ai nhớ đến khi vùng Thủ Thiêm với làng quê dọc ngang kinh rạch giờ đã giải tỏa gần hết. Bên bờ phía sài Gòn mấy ai còn nhớ đến Cột cờ Thủ Ngữ ngay gần bến phà Thủ Thiêm? Mai này thành phố sẽ có cầu qua sông Nhà Bè thay cho phà Bình Khánh, sẽ còn nhiều cây cầu thay thế những chuyến phà, những bến đò qua những con sông, rạch, tắt… Đừng xóa bỏ tên những bến đò, bến phà, tên những dòng sông con rạch mà thay bằng những tên gọi ra đời từ văn bản “hành chính”. Dấu tích vật chất có thể bị phá bỏ, làm mất đi nhưng địa danh dân gian không dễ biến mất, đơn giản vì nó đã được lưu giữ và di truyền qua nhiều thế hệ cư dân thành phố, trở thành di sản văn hóa phi vật thể. Hệ thống địa danh giúp ta nhận ra lịch sử, đặc trưng văn hóa một vùng đất, thể hiện tâm thức lối sống cư dân và có khi là sự ghi nhận dấu ấn một con người của vùng đất đó… Địa danh tồn tại trong ký ức của từng người dân, góp phần làm nên lịch sử văn hóa của thành phố.

Sài Gòn giờ đã mất nhiều tên chợ, tên hẻm, tên khu vực, tên bến phà cây cầu cổ xưa… Có khi nào sau này muốn tìm hiểu về Sài Gòn xưa qua địa danh lại phải tìm đến những người Sài Gòn xa xứ…?!

[1] UBND TP HCM vừa có quyết định đặt tên cho hầm Thủ Thiêm là Đường hầm sông Sài Gòn từ ngày 12/1 theo sự nhất trí của kỳ họp lần thứ ba HĐND thành phố khóa 8 (ngày 7/12/2011).

http://viet-studies.info/NguyenThiHau_TiecNuoiCuoiNam.htm

SỨC SỐNG MỚI ở VTV3 tết 2012

2012-01-20T11:41:00.005+07:00

Với Nhà tạo mẫu Hoàng Ngân

Với MC Bình Minh, Minh Vy

Chương trình phát vào 18g chiều 29 tết (chủ nhật 22/2/2012) trên VTV 3 :)

CỎ SẼ LÊN XANH...

2012-01-19T08:25:00.001+07:00

Văn phòng của tôi trên lầu cao nhìn ra con đường có hai hàng cây dầu cao vút lúc nào cũng tấp nập xe cộ, trên vòm cao thi thỏang vút lên một bóng chim nhỏ nhoi… Ngày nắng gắt mà gió vẫn rạo rực. Có những buổi lu bu công việc ngồi lỳ trong phòng, đến trưa hay chiều mới bước chân ra ngòai. Ở đầu hành lang có kê một chiếc bàn với hai băng ghế dài màu trắng nổi bật trên nền lá xanh ngăn ngắt. Ngồi đây nhìn ra ngòai kia khi thì thấy bóng nắng lốm đốm trên những chiếc lá, lúc chợt nhận ra một vệt nắng vàng rực trên bãi cỏ nho nhỏ ở góc sân vườn.

Góc nhỏ này vô cùng thân thuộc với tôi. Mỗi sáng ngồi đây với ly cà phê cho sự tỉnh táo một ngày mới, mỗi chiều ngồi đây với bình trà đậm tôi có thể tạm quên đi mệt mỏi, đôi khi là sự bức bối, là tâm trạng không mấy tích cực nảy sinh trong công việc. Chỉ cần nhìn bầu trời xanh qua từng kẽ lá, ngắm những cánh hoa dầu xoay xoay trong gió như đang bay bổng điệu luân vũ, lòng bỗng bình yên nhẹ nhõm lạ thường.

Mấy bữa nay đường phố dưới kia đông hơn, xe hơi xe máy nối đuôi nhau từ sáng đến tối. Những giỏ quà nhiều màu sắc trên xe máy, trong xe hơi báo hiệu tết đang đến gần. Qua rằm tháng chạp, chị tạp vụ trong cơ quan chăm chú tỉa tót mấy chậu bông rồi lặt lá cây mai lão trong vườn… mỗi sáng se lạnh hơi gió chướng đang về…

Cuối năm họp hành liên miên. Sáng nay nhìn xuống sân vườn dường như thấy thiếu vắng gì đó…A, cỏ, vạt cỏ xanh bên hồ nước đâu rồi sao còn trơ đất? Hỏi chị tạp vụ, chị hồn nhiên kể, mấy bữa trước công nhân tới cắt cành mé nhánh hàng cây ngòai đường, sẵn nhờ họ cắt tỉa cây đa trong sân cho gọn gàng, bỏ những rễ khô cành chết để cây đa ra mầm lá mới, họ tới lui cưa kéo cành cây làm sao mà đám cỏ giập nát héo queo, em phải xới đất nhổ đi hết...

Bần thần. Người ta biết chăm sóc gìn giữ một cây lớn mà sao lại dẫm đạp lên đám cỏ nhỏ nhoi. Có ai biết cỏ cũng đau không… Chưa kịp nói gì thì chị tạp vụ xởi lởi, em tính chiều đi mua mấy vạt cỏ về trồng lại, đất em xới kỹ rồi, mùa này mát chắc cỏ sẽ lên nhanh lắm. Qua Tết chị vô làm là cỏ lại xanh thôi mà.

Ừ. Xuân đang về. Cỏ sẽ lên xanh …

("Góc nhỏ bình yên" SàiGòn tiếp thị 18/1/2012)

Sài Gòn sáng mưa xuân

2012-01-17T13:13:00.005+07:00

“CÃI LẠI SỐ PHẬN”

2012-01-14T13:11:00.002+07:00

(Trò chuyện với Lê Ngọc Sơn)

- Theo chị, đâu là nét tính cách nổi bật của một dân tộc trường tồn được cho đến nay?

Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa đã nhận xét: tính cách nổi bật của người Việt - tôi xin nhấn mạnh là ta đang nói về người Việt, dân tộc chiếm đa số trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam - là linh hoạt, biểu tượng của tính linh hoạt này là NƯỚC. Không phải ngẫu nhiên mà trong tiếng Việt từ NƯỚC còn mang nghĩa là QUỐC GIA. Tính linh hoạt này được hình thành từ sự ứng phó với điều kiện tự nhiên nhiều thuận lợi và cũng đầy bất trắc, từ hoàn cảnh lịch sử luôn phải đối phó với những đe dọa xâm lược và đồng hóa từ bên ngoài.

- Nếu xét ở khía cạnh đấu tranh để sinh tồn, theo chị, người Việt thích ứng thế nào với bất trắc của thời cuộc (thiên tai, địch họa, kể cả sự mục ruỗng của các triều đại phong kiến…) để tồn tại?

Theo tôi, đã có nhiều thành ngữ đã cho biết về nhiều khía cạnh của “cuộc đấu tranh sinh tồn” này (tuy nhiên tôi muốn dùng từ “thích nghi/ thích ứng” hơn). Ví như: “ở bầu thì tròn ở ống thì dài”, “nước đến chân/ trôn mới nhảy”… Ta hay cho rằng những câu thành ngữ này mang nghĩa tiêu cực, nhưng nghĩ kỹ có lẽ đó chính là cách ứng xử của người Việt trước những bất trắc: cố gắng thích ứng, và khi không thể thích ứng/ thích nghi được nữa thì (bắt buộc phải/ sẽ) thay đổi.

- Trong xã hội phong kiến, việc “cãi lại thời vận” cũng là việc mà người dân không cam chịu sự đè đầu cưỡi cổ bởi các bạo chúa, và họ thay đổi cường quyền. Chị có ý kiến gì về vấn đề này?

Đọc trong sử cũ ta thấy đã ghi nhận nhiều cuộc “khởi loạn” của nhân dân chống lại sự áp bức của các bạo chúa, vì “con giun xéo lắm cũng phải quằn”. Cuộc đấu tranh có thể mang đến thắng lợi là lật đổ triều đại bạo chúa đó, tuy nhiên, trong xã hội phong kiến, những cuộc khởi nghĩa này không mang lại “thời vận mới” thực sự lâu dài cho người dân, mà cuối cùng cũng chỉ là “cuộc đổi đời” từ sự thống trị của dòng họ này sang dòng họ khác mà thôi.

(Mà ngay cách đặt vấn đề của các bạn là “cãi lại thời vận” đã cho thấy hàm ý rằng, cái sự cãi qua cãi lại này… thường chẳng đi đến đâu!)

- Chúng ta đã từng có những oan sai trong cải cách ruộng đất, đấu tố, cải tạo công thương… thế nhưng sau đó nhiều người bị oan sai vẫn quyết chí để vươn lên. Chị có chia sẻ gì?

Như đã nói ở trên, việc tự vượt qua khó khăn để tồn tại là một đặc điểm dân tộc nhưng cũng là tính cách của từng người Việt. Cái cần tìm hiểu là họ – những người bị hàm oan - đã vượt qua sự cùng cực bằng cách nào? Hoàn cảnh xã hội thế nào sẽ tạo ra cách thức vượt qua khó khăn của mỗi người như thế, và điều đó đã để lại nhiều dấu ấn về tâm lý, về tình cảm, về nhận thức… cho thế hệ sau.

- Trong thời điểm hiện nay, khi mà các chuyên gia kinh tế đánh giá là nền kinh tế của chúng ta khó khăn nhất trong 20 năm qua. Là một người nghiên cứư lịch sử - văn hóa, chị có lời khuyên gì cho các bạn sinh viên?

Có lẽ lời chia sẻ của tôi với các bạn là: cần có ý chí tự lập và biến ý chí ấy thành hiện thực, không nên quá trông chờ vào hoàn cảnh (gia đình, xã hội…). Xã hội thay đổi khi mỗi chúng ta thay đổi – đấy là kinh nghiệm thật sự từ lịch sử của nhiều quốc gia.

Chương trình Tết "Thành phố hôm nay" của HTV

2012-01-12T06:59:00.003+07:00

Với MC Yến Nhi và Trung Dũng

Chương trình về văn hóa Tết. Quen miệng nói "Sài Gòn" là bị nhắc phải sửa lại là TPHCM :)

ĂN TẾT KHÔNG CHỈ LÀ... ĂN

2012-01-09T21:41:00.004+07:00

Tạp chí MẸ YÊU BÉ phòng vấn

1. Cách đây không lâu, nhà phê bình Nguyễn Hòa có chia sẻ một khái niệm mới “sự chuyển dịch của Tết”. Dường như Tết bây giờ mọi sự đã khác đi rất nhiều. Theo chị, Tết bây giờ có gì đáng yêu? Và có gì đáng buồn?

Tôi cũng nghĩ rằng đã có nhiều thay đổi sinh họat trong dịp Tết, đang có “sự chuyển dịch” từ “truyền thống, hướng nội” sang “hiện đại, hướng ngọai”. Nếu trước đây ngày Tết mang ý nghĩa đón chào năm mới và sum họp gia đình thì giờ đây, ý nghĩa đón chào năm mới đã “dịch chuyển” đến sớm hơn, vào dịp Noel đến Tết dương lịch. Đó là vì nhịp sống đô thị và công nghiệp đã khá phổ biến ở các thành phố lớn, nơi mà có rất nhiều người nhập cư vào thành phố lao động, học tập, làm việc… Quá trình giao lưu và hội nhập văn hóa giữa nước ta và thế giới cũng mang đến những sinh họat mang tính quốc tế như Tết dương lịch là dịp có nhiều sinh họat văn hóa giải trí từ lễ hội đến những chương trình trên các phương tiện truyền thông… Bài hát Happy New Year của ABBA vang lên khắp nơi từ Noel tới Tết Âm lịch… Do đó, có lẽ ý nghĩa ngày Tết giờ đây chủ yếu là lưu giữ truyền thống sum họp gia đình và mừng thọ ông bà cha mẹ.

Ngày trước lo cho ba ngày Tết phải từ cả tháng trước, chủ yếu lo Ăn Tết: mua trữ nhiều lọai thực phẩm gạo nếp bánh kẹo măng miến đậu xanh bánh tráng, rồi mua rau làm các lọai dưa muối… Từ ngày Ông Táo 23 tháng Chạp đã lo mua thịt làm thức ăn sẵn như giò chả, rồi mấy ngày Tết loay hoay nấu ăn cúng kiếng, có đi đâu cũng quanh quanh bà con, láng giềng, ít đi chơi xa…

Ăn Tết, chơi Tết bây giờ có nhiều dịch vụ, từ các lọai thực phẩm đến các tour du lịch. Nhất là ở thành phố thì hầu như không cần phải quá lo lắng đến việc ăn uống, vì chỉ cần có tiền đi siêu thị một buổi là có đầy đủ. Bây giờ lo Chơi Tết hơn, từ tháng 9 tháng 10 đã tìm tour du lịch Tết mua sớm vì sợ hết chỗ. Sài Gòn, Hà Nội ngày Tết vắng hoe, dân tình về quê, đi du lịch trong ngòai nước… thành phố yên tĩnh lạ lùng…

Câu ca dao “Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ. Cây nêu tràng pháo bánh chưng xanh” thì đã mất cây nêu tràng pháo, còn câu đối thì gần đây được phục hồi lại với nhiều ông đồ trẻ viết thư pháp chữ Việt nhiều hơn chữ Nho… Hương vị ngày Tết có lẽ không ngon như xưa, khi mà chỉ đến Tết mới được ăn bánh chưng giò chả bánh mứt, còn bây giờ thịt mỡ dưa hành bánh chưng thì ngày thường muốn ăn lúc nào cũng có. Hoa đào hoa mai thì nhiều hoa giả nở quanh năm… đẹp mà vô hồn.

Tất cả những điều đó vẫn làm cho Tết đáng yêu vì cái vẻ “truyền thống mà hiện đại” của nó, mà cũng có một chút ngậm ngùi, dường như cái bận rộn của sự lo lắng, cái tình nghĩa của sự thiếu thốn, cái ấm áp của sự sum họp… đang mất đi đã mang theo ký ức của nhiều thế hệ…

2. Cái Tết với người Việt mình là kỳ sum họp gia đình, là lúc để ông bà nói chuyện đạo lý với cháu con, là lúc con cái báo hiếu cha mẹ. Hơn hết cả là một dịp để gia đình gắn bó hơn. Nhưng xem ra, khái niệm này đã ít nhiều phôi phai, nhất là ở thành thị. Chị có nghĩ vậy?

Không chỉ dịp Tết mà ở thành phố ý nghĩa này trong những ngày giỗ cũng bị phôi phai ít nhiều. Thật ra nhịp sống công nghiệp ảnh hưởng khá nhiều đến lối sống đô thị. Tuy nhiên, theo tôi phần lớn những gia đình Việt Nam vẫn còn giữ được tập tục này ở những mức độ khác nhau, bởi vì không phải gia đình nào cũng có ông bà cha mẹ ở cùng, không phải lúc nào cũng có điều kiện về thăm ông bà vào dịp Tết, nhất là tàu xe dịp Tết khó khăn như hiện nay…Bù lại bây giờ có điện thọai, có internet, không chỉ trong nước mà ở nước ngòai cũng có thể thăm hỏi ông bà cha mẹ bất cứ lúc nào. Vì vậy, cũng có nhiều điều kiện để thể hiện sự hiếu đễ với cha mẹ ông bà. Qua đó tình cảm gia đình cũng gắn bó hơn.

3. Một nhà nghiên cứu nói, những phong tục, thói quen được coi là truyền thống đẹp của người Việt mỗi dịp Tết dường như chỉ còn trong báo Tết và tờ… Heritage thôi, chứ đời thường chúng ta đón Tết vội vàng, cái gì cũng ồn ã. Quan niệm của chị về vấn đề này?

Nhiều phong tục tập quán xưa nay chỉ còn trong ký ức thế hệ trước, và cũng may là có báo chí, sách vở ghi lại, lưu truyền cho đời sau. Không thể bắt cuộc sống hiện nay giữ nguyên tất cả phong tục cũ vì có những điều không phù hợp, không thuận tiện cho cuộc sống hiện đại. Bảo tồn truyền thống không phải là luôn luôn giữ nguyên mọi truyền thống. Cái gì không phù hợp thì tự cuộc sống sẽ thay thế, và “truyền thống” cũ sẽ còn lại ở sách vở, báo chí, phim ảnh… Phương tiện kỹ thuật tạo điều kiện cho ta “vật thể hóa” di sản văn hóa phi vật thể để bảo tồn truyền thống cho thế hệ sau biết về quá khứ.

4. Gia đình chị thường chuẩn bị và đón Tết như thế nào?

Cả nhà tôi đều đi làm nên thường từ ngày Hai mươi ba Ông Táo mới bắt đầu mua sắm, chủ yếu là đặt mua trước một số đặc sản hay thực phẩm ngon để biếu ông bà và vài người thân. Nhiều năm rồi nhà tôi không gói bánh tét bánh ít, má tôi thích tự gói bánh nấu bánh vì thói quen, vì muốn cho các cháu gái tập làm, nhưng con cháu đi làm sát Tết mới nghỉ nên không ai làm phụ bà và không muốn ảnh hưởng sức khỏe của bà. Bù lại gia đình hay nấu các món truyền thống, vừa để cúng theo đúng phong tục ông bà, vừa để tập cho con cái biết và làm. Và đi chợ Tết thì bao giờ cũng đi cùng con gái, như khi xưa tôi đi cùng má tôi vậy. Hình ảnh mẹ và con gái đi chợ có lẽ là ký ức đẹp của nhiều phụ nữ ở bất cứ thời đại nào…

5. Chắc chắn chị là người theo dõi sự chuyển biến của nhịp sống mỗi khi Tết đến. Chị thấy Tết Sài Gòn xưa và Tết Sài Gòn bây giờ có giống nhau không?

Tết Sài Gòn xưa và nay giống nhau là… cái nắng nóng có khi gay gắt, khác cái Tết giá lạnh của Hà Nội. Xưa nay người Sài Gòn đều thích chơi Tết, đi ra ngòai ăn tiệm, có bạn bè thường rủ nhau ra hàng quán, ít khi bày vẽ nấu nướng ở nhà. Và cũng hay mua thực phẩm làm sẵn: việc đặt giò chả, bánh chưng bánh tét ở Sài Gòn phổ biến từ rất lâu rồi, có lẽ do lối sống đô thị các dịch vụ phát triển sớm. Người Sài Gòn trọng lễ nghĩa nhưng không quá câu nệ chuyện phải đi thăm viếng họ hàng vào dịp Tết, họ có thể đến thăm vào trước hay sau Tết miễn là thuận tiện cho cả hai bên.

Còn nay, Sài Gòn ngày càng có nhiều người từ nơi khác đến làm ăn, vì vậy Sài Gòn ngày càng nhiều quán ăn, đặc sản của các vùng miền. Ngày Tết ở Sài Gòn bạn có thể thưởng thức nhiều món ăn khác nhau chứ không chỉ có những món truyền thống. Rất nhiều người nhập cư về quê ăn Tết nên thường khỏang mùng Hai mùng Ba họ lại lên Sài Gòn chuẩn bị đi làm, lúc đó bạn bè mới gặp nhau… kéo ra quán nhậu. Tết cũng là dịp Sài Gòn còn đón nhiều người Việt sống ở nước ngòai về ăn Tết cùng gia đình. Ngày Tết ở Sài Gòn các khu vui chơi giải trí, rạp phim rạp hát, hàng quán bán như ngày thường, nhiều quán bán ngay từ sáng Mùng Một, “ăn theo” là dịch vụ giữ xe và những hàng rong khác… Tất nhiên, giá cả cũng là giá Tết! Tết còn là dịp “kiếm thêm” của nhiều người, một khía cạnh nào đó có thể coi là sự “phân phối lại thu nhập” (một cách tự phát) trong dịp Tết của những tầng lớp khác nhau trong xã hội.

6. Con gái chị cũng đã trưởng thành, hẳn là những quan niệm và phong cách sống của hai thế hệ sẽ khác nhau. Có khi nào có sự “xung đột” trong việc chuẩn bị đón Tết giữa hai mẹ con?

May mắn là trong gia đình tôi không có sự xung đột đó, có lẽ do hòan cảnh công việc bận rộn nên trong nhà cũng gia giảm ít nhiều những tục lệ cũ, đồng thời những việc như đi chợ Tết, bữa cơm cúng Ông Táo, cúng trưa Ba Mươi đón ông bà ở nhà mình và về nhà ngọai vào chiều Ba Mươi (nhà nội thì ở xa, vài năm mới có thể về ăn Tết), cúng Giao thừa, Mùng Một, Mùng Ba đưa ông bà… thì vẫn giữ, không quá bày vẽ thức ăn cầu kỳ nhưng nếu không còn những tục lệ này có lẽ không còn là Tết Việt Nam nữa. Nói chung ngày Tết cả nhà cùng lo bếp núc rất vui.

7. Bây giờ có rất nhiều gia đình trẻ thích đi du lịch mỗi khi Tết đến, một phong cách nghỉ lễ điển hình được du nhập từ phương Tây. Chị có nghĩ, đó là hệ quả tất yêu của đời sống công nghiệp, quá bận rộn mưu sinh và phải biến ngày lễ Tết ông bà thành ngày riêng tư ngơi nghỉ?

Giới trẻ có thu nhập trung bình khá trở lên bây giờ mưu sinh cũng khó khăn vì không chỉ là kiếm tiền mà còn là làm việc sao cho xứng với đồng tiền được nhận. Vì vậy nếu dịp Tết mà có điều kiện đi du lịch nghỉ ngơi, mở mang kiến thức thì theo tôi cũng không nên khắt khe bắt phải ở nhà. Tuy nhiên, Tết nào cũng đi xa nhà thì lại không hay, cũng như các gia đình trẻ chỉ thích ăn tiệm mà để bếp nhà lạnh tanh thì… dễ ‘có chuyện” lắm, vì văn hóa Việt Nam mình, bữa ăn không chỉ là ăn, mà còn là sinh họat gia đình, duy trì văn hóa gia đình. Ngày Tết lại càng nên như vậy.

8. Theo chị, giới trẻ nên đón nhận Tết hôm nay như thế nào là vừa đủ (trong mắt nhìn của những người trung niên như thế hệ chị)?

“Vừa đủ” là khi cái gì cũng… vừa đủ: mua sắm thực phẩm, quần áo, đồ dùng, phân bố thời gian cho việc nghỉ ngơi, thăm viếng cha mẹ, đi chơi, giải trí… Tùy vào hòan cảnh điều kiện của từng người mà nhu cầu “vừa đủ” cũng khác nhau. Cần có và rèn luyện “kỹ năng” sử dụng thời gian và tiền bạc thì mới biết thế nào là “vừa đủ”. Mặt khác, các bạn trẻ nên biết dung hòa nhu cầu của mình và nhu cầu của cha mẹ - nhất là khi sống chung - để tránh xung khắc, mất vui trong mấy ngày Tết.

Sài Gòn 8/12/2011

Người thực hiện: DƯƠNG BÌNH NGUYÊN

NHỮNG CUỐN SÁCH CỦA TÔI

2012-01-07T21:24:00.008+07:00

Tác giả và tác phẩm yêu thích của mình. Mới mua lại.

Mới mua ở nhà sách hà Nội, giảm 20% :)

Cả ngày dọn dẹp kệ sách, gọn gàng hơn mà không trống thêm chỗ nào... Còn 1 tủ và 2 kệ lớn chưa dọn được, lại còn bao nhiêu sách để trên cơ quan...
Mà nhà ko có chỗ nào kê thêm được tủ kệ nữa, thật là nan giải, haizzz.... ;))

Kinh nghiệm đi nhà sách của tui: vô khu giảm giá trước, tìm sách cần trước, sách mới thì xem mục lục trước và xem lướt phần nào thấy có vẻ cần cho mình... Thấy có ích thì nên mua dù biết là chưa cần ngay. Và quan trọng là... đừng mang nhiều tiền, sẽ lập tức hết sạch :)))

Chương trình của HTVC tết Nhâm Thìn :)

2012-01-01T22:24:00.002+07:00

Chương trình "Sống và trò chuyện" phát tối 30, mùng Một và mùng Bốn Tết :))

NHỮNG TỜ LỊCH CUỐI

2011-12-31T16:46:00.002+07:00

Những ngày cuối năm việc ở đâu ra mà nhiều thế không biết. Có bữa ngồi lỳ trong phòng từ sáng tới trưa từ trưa tới… tối. Có bữa chạy long sòng sọc ngoài đường. Bữa nào may mắn có mấy tiểu đệ gọi đi ăn trưa thì nhớ, ko thì lại nhịn… tiện thể giữ cái eo ơi!

Năm nào cũng thế, vào những ngày này khi bóc tờ lịch cuối cùng vẫn cứ nao nao… Còn nhớ ngày xưa bài hát “Ngày hôm qua đâu rồi” do bé Thanh Phương và Nguyễn Chánh Tín song ca, có câu “em bóc tờ lịch cũ, ngày hôm qua đi đâu?”. Uh… ngày hôm qua, tháng qua năm qua đâu rồi khi ta nhìn lại năm tháng ngày cũ…

Hồi còn ở Hà Nội, có một lần mình được bạn cùng lớp tặng một cuốn sổ lịch (hồi đó là của hiếm), trang đầu có lời ghi tặng “cả một năm trong tay, chọn một ngày đi chứ”… sau đó mình và bạn ấy cả tuần không dám nhìn nhau, hihi. Bây giờ gặp lại bạn ấy còn đùa: hồi đó tui ngỏ lời zới bà, ai biểu bà ko iu tui để lấy chồng chi xa dữ vậy. Uh, ngày tháng cũ là những ngây ngô thời học trò đấy thôi…

Năm cuối phổ thông mình học ở Sài Gòn. Ngày nhận kết quả tốt nghiệp cả đám bạn rủ nhau đạp xe qua tuốt quận Tư (hồi đó là khu vực toàn dân anh chị, ban đêm người lạ thường không dám đi vô đó). Cả bọn lang thang khắp Khánh Hội vô tới bến Bình Đông từ trưa đến tối mịt. Ở nhà má mình lo quá, bắt chị mình chở lên nhà nhỏ bạn thân kiếm, mà nó cũng đi với mình. Lúc hai đứa về đến nhà nó thì bà già mình còn ở đó. Đang xụ mặt vì bị la quá trời thì nhìn thấy bà già quần ống thấp ống cao, chân đất… leo lên ngồi sau xe honda, thế là hai đứa lăn ra cười rũ rượi… A mà từ chuyện này chị mình và anh Hai của nhỏ bạn quen nhau, sau đó tụi mình được bao ăn kem liên tục… Ngày hôm qua ở lại trong những chuyện tình cờ buồn cười như thế đấy.

Ngày tháng cũ là chuyến đi thánh địa Mỹ Sơn lần đầu tiên vào cuối năm 1979. Đi bộ gần chết chứ hồi đó đã có đường xá gì đâu. Lớp có gần hai chục mạng lếch thếch balô cuốc xẻng, lại gánh thêm buồng chuối để mà dập bia đá hoa văn… Đến khi cần thì buồng chuối chỉ còn vài trái xanh lè (mấy đứa con trai đói bụng vặt trái chín ăn hết rồi còn đâu). Ôi giời ông thầy quát om sòm, cả lớp im thin thít, xui mình ra năn nỉ ổng (vì là đứa con gái duy nhất trong lớp). Mon men đến gần chưa kịp nói gì, ổng trợn mắt “giao cho cô mỗi việc giữ chuối mà cũng không được là sao?!” Haha cả bọn cười bò lăn, ông thầy cũng phải cười, thế mà đi thực tập về cả lớp vẫn bị trừ mỗi đứa 1 điểm, hic.

[Bởi vậy lúc sau này có chiện bầu chọn Cuốc huê, mình là mình cứ bầu cho Hoa Chuối, nếu bầu Cuốc thụ thì cũng Chuối luôn vì nó có ích từ củ đến thân, hoa, lá đến trái, hehe.]

Nhiều hơn, ngày tháng đã qua ở lại trong những bản nhạc có khi chỉ là tình cờ nghe được ở đâu đó… Những ngày cuối năm tìm nghe để thấy lại tuổi thơ, thời thanh xuân, mối tình đầu, những lần chia xa, những hờn giận buồn vui, những người đã qua… để rồi chút tiếc nuối nhìn tờ lịch cuối cùng bay đi… Happy New Year của ABBA đang vang lên ngòai kia, mỗi năm lại da diết hơn.

Thời gian có bao giờ dừng lại mà mình thì vẫn thi thỏang ngóai đầu… chỉ thấy những thời khắc như lúc này trôi qua trong cuộc đời mình chưa bao giờ trọn vẹn… Không biết ở nơi nào đó có ai cũng đang một mình như mình không…

Haizzz, nếu có thì đã có rồi, bằng không thì đến cuối đời vẫn không...

Sài Gòn có mùa đông không…

2011-12-31T07:12:00.001+07:00

Sài Gòn có mùa đông không…

Mời cả nhà đọc và... vote cho mình nhé. Cám ơn nhiều nhiều :))

Tuổi trẻ cuối tuần (1/1/2012) phỏng vấn

2011-12-30T09:28:00.001+07:00

VĂN HÓA - THAY ĐỔI BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG CÁ NHÂN

- Nếu phải tổng kết lại đời sống văn hóa Việt một năm qua, đối với bà, đâu là cái “được”, đâu là cái “đáng lo ngại”?

“Đời sống văn hóa Việt”… là lĩnh vực quá rộng lớn, chắc chắn tôi không thể biết hết để có cảm nhận chính xác. Có lẽ tôi chỉ nhận xét về một số họat động văn hóa mà (do công việc hiện nay) tôi quan tâm. Những họat động này được phản ánh qua giới truyền thông và chỉ là “bề nổi” của đời sống văn hóa mà thôi.

Năm qua, bên cạnh những công việc “thường ngày ở huyện” trong các lĩnh vực như bảo tồn bảo tàng, biểu diễn nghệ thuật, điện ảnh, thư viện, văn hóa cơ sở… thì đời sống văn hóa không thiếu các họat động nổi bật, này nhé: tham gia thi các kiểu hoa hậu thế giới này, bình chọn quốc hoa, đề xuất quốc tửu (và dân gian thì nhân tiện nêu thêm vài “Quốc” nữa), xét tặng các giải thưởng, phát động nhắn tin bình chọn cho Vịnh Hạ Long… Rồi trong năm có đến 3 di sản văn hóa của Việt Nam được Unesco công nhận “di sản văn hóa thế giới” là Thành Nhà Hồ, Quan họ Bắc Ninh và Hát Xoan… Như vậy, lĩnh vực văn hóa vẫn “đến hẹn lại lên” diễn ra sôi nổi như thể không có (và chẳng phản ánh) tình trạng lạm phát cao và đời sống ngày càng khó khăn. “Mặt được” phải chăng là như vậy?

Còn “đáng lo ngại” ư? Gần đây báo chí hay nói về hiện tượng vô tình hay cố ý “lộ hàng” của một số ca sĩ nghệ sĩ, gây ra những scandal. Tôi nhận thấy trong quản lý họat động văn hóa cũng có tình trạng “lộ hàng” vì những họat động văn hóa lại xảy ra nhiều sự cố “kém văn hóa”. Đó là vụ mất vài chục tỷ đồng của Cục Điện ảnh, kiện cáo trong việc xét chọn giải thưởng cao, thi người đẹp, thi hoa hậu hay cử đại sứ du lịch gì đó đều kèm theo những tai tiếng, việc thu hồi 2 cuốn sách mà lý do – như báo chí đưa tin – thì không đủ sức thuyết phục, rồi vụ buổi biểu diễn của ca sĩ Chế Linh và những quyết định gấp rút và trái ngược nhau, việc báo chí – nhất là báo mạng - tràn ngập những “thảm họa” trong sinh họat nghệ thuật, vài cuộc thi có tính giải trí cũng lùm xùm chuyện lộ trước hay là dàn xếp kết quả, rồi một vài phong trào bình chọn, việc xác lập kỷ lục... mà theo tôi còn mang nặng tính hình thức... Tất cả những sự việc ấy đều cho thấy cách thức quản lý chưa thay đổi đủ để phù hợp với thực trạng mới của đời sống văn hóa trong một môi trường xã hội phức tạp mà chủ thể của những họat động văn hóa cũng ngày càng đa dạng. Và cũng như nhiều năm trước, sự trông đợi một thành tựu “văn hóa đỉnh cao” trong các lĩnh vực trên vẫn còn xa vời...

- Nếu chỉ nhìn vào những tin tức mà truyền thông đăng tải ngày này qua tháng khác thì dễ thấy cái ác, và sự đổ lỗi cho những cá nhân ác. Nhưng sự tha hóa của con người liệu có thể bắt đầu từ việc vượt đèn đỏ, ngồi vào chỗ của người khuyết tật trên xe bus hay bạt tai một đứa trẻ? Nhiều người cho rằng, điều quan trọng trong giáo dục hiện nay là trang bị cho mỗi người bản lĩnh, nhận thức về cái ác, cách đốiphó với cái ác, làm sao để gặp ác mà không thành ác. Để có được bản lĩnh này, chúng ta phải bắt đầu từ đâu?

Cái ác bắt đầu rất đơn giản, có khi chỉ từ một lời nói nhục mạ con người, từ sự thờ ơ dửng dưng trước tai nạn của người khác, trước sự bất công trong xã hội… chứ không đợi đến một hành vi phạm pháp hay vô đạo đức. Mỗi ngày chỉ cần lướt qua vài trang báo là có thể thấy vô số tin “tức” về hành vi bạo lực mà nguyên nhân nào có gì to tát. Không thể không tự hỏi: vì sao trong xã hội bây giờ người ta nhục mạ nhau, đánh nhau, giết nhau… dễ dàng đến thế? Đó là vì hấu như ai cũng ngại không muốn can thiệp vào những việc trái tai gai mắt, “chủ nghĩa MAKENO” làm cho mọi giá trị đảo lộn, tốt xấu không còn phân biệt, rồi con người trở nên dửng dưng với cái xấu, dửng dưng với lẽ phải, với sự thật! Một gia đình, một xã hội mà mọi người dửng dưng với nhau chính là môi trường chứa đầy nguy cơ cho cái ác lộng hành. Ý thức cộng đồng đang băng hoại từ sự dửng dưng như thế! Trong đời sống xã hội hiện nay tình trạng khủng hỏang “niềm tin” vào điều thiện như những con sóng ngầm mà những hành xử vô văn hóa chỉ là bề nổi. Mất lòng tin vì một đời sống mà những ứng xử “lệch chuẩn” dần trở thành bình thường, không phải vì giá trị của những hành vi này thay đổi, mà vì chúng không được xã hội điều chỉnh đúng theo giá trị văn hóa chuẩn mực.

Nhận thức được cái xấu cái ác như thế thì việc bắt đầu là không làm điều xấu điều ác dù là nhỏ nhất. Mỗi hành xử tốt là lọai bỏ được một nguy cơ cái ác xuất hiện. Đồng thời, đứng trước cái ác cái xấu chỉ có một chọn lựa, đó là đòan kết chống lại nó. Một người chống lại cái xấu cần nhiều người ủng hộ và làm theo. Ít nhất là ngăn chặn cái xấu tác oai tác quái, rồi lọai trừ và tiêu diệt nó.

- Nếu con người cá nhân có thể cải biến văn hóa xã hội, và rồi xã hội văn hóa giáo dục, uốn nắn con người thành ra có văn hóa thì làm thế nào để ngăn chặn sự tha hóa ấy trong từng cá nhân để mối tương liên con người – xã hội kia trở nên tốt đẹp?

Mỗi cá nhân có “ý thức văn hóa” và thể hiện ý thức thành hành xử (có) văn hóa, đó là tự ngăn chặn sự tha hóa và “cải biến” chính mình. Mặt khác xã hội cũng phải tạo điều kiện (như luật pháp, các quy định chế tài…) để ngăn chặn cái xấu, lên án những hành vi vô văn hóa, để ý thức văn hóa phát triển và hành xử (có) văn hóa trở nên phổ biến trong xã hội. Nếu cần thiết phải đòi hỏi xã hội tạo ra những điều kiện đó! Ý thức của mỗi người trở thành ý thức chung tòan xã hội chắc chắn có tác động trở lại làm xã hội thay đổi.

- Chúng ta có cần một cuộc nghiêm khắc và thật thà xét lại văn hóa dân tộc để bảo tồn, thải loại những thứ đã hỏng hóc và cản trở, xây mới những gì phù hợp và giá trị, để có văn hóa VN thật, độc đáo và giá trị - nền tảng để nước Việt hùng cường lên, người Việt được nể trọng hơn? Và nếu cần thì chúng ta phải bắt đầu từ đâu?

Nhiều người trong chúng ta bây giờ không còn tự hào “mình nghèo mà giỏi”, ngược lại luôn tự hỏi “sao mình giỏi mà nghèo?”. Cũng như không chỉ ca ngợi những truyền thống tốt đẹp mà còn biết trăn trở “vì sao truyền thống của mình tốt đẹp mà bây giờ lại tha hóa như vậy?!” Tôi cũng cho rằng, có lẽ cần phải nhìn nhận thấu đáo hơn về những đặc điểm tạo thành “tính cách văn hóa” của con người và truyền thống của dân tộc Việt (dân tộc chiếm đa số trong cộng đồng 54 dân tộc của quốc gia Việt Nam). Cần biết mình rõ hơn, thật hơn, vì không biết mình đầu tiên là làm khổ chính mình, sau đó sẽ cản trở làm cho mình “không biết người”, dẫn đến luôn thua kém người. Nên chăng, bắt đầu từ việc vạch ra những gì làm cho chúng ta chưa thật sự tốt đẹp?

Cầm Phan thực hiện

(trích đăng cùng ý kiến của nhà văn Nguyên Ngọc, nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và PGS.TS Trần Hữu Quang, chuyện đề VẤN ĐỀ VÀ SỰ KIỆN, TTCT Số ra ngày 1/1/2012

Buổi trưa trong quán cà phê :)

2011-12-28T13:32:00.000+07:00

VIẾT CHO NGƯỜI XA THÁNG CHẠP

2011-12-27T22:10:00.000+07:00

Tháng chạp, đi trên những con đường Sài Gòn xào xạc gió chướng, tự nhủ: Gần Tết rồi! Sài Gòn quanh năm nắng và gió. Vậy nhưng thóang chuyển mùa vẫn hiện diện đây đó, kín đáo mà đầy quyến rũ!

Mỗi sớm mai khi bước chân ra đường phố, ta chợt nhận ra mùa lá rụng đang về… Những chiếc lá bình thản nép vào lề đường hay thong thả dỡn chơi trên vỉa hè khập khiễng từng viên gạch, bầy lá vàng ung dung ngả mình trên thàm cỏ xanh trong công viên… Sài Gòn dường như suốt đêm không ngủ mà sáng nay vẫn tinh khôi màu lá xanh, dịu dàng màu lá vàng… Người lướt qua đường dường như thầm đẫm hương thơm ẩm ướt của sương sớm và tiết trời se lạnh…

Mỗi buổi trưa những chùm hoa bò cạp nước vàng tươi buông mình rực rỡ trong vòm lá xanh ở công viên Gia Định. Sao lòai hoa có sắc màu tươi đẹp lại có cái tên nghe chẳng thơ mộng chút nào? Từng chùm hoa thả dài như những chiếc đèn lồng bằng lụa vàng sang trọng, như thu hết ánh sáng mặt trời ấm áp, thắp sang cả vòm cây, sáng cả một góc trời… Trời Sài Gòn rạo rực một màu xanh làm mềm cả cái gay gắt nắng trưa tháng chạp, để rồi xế chiều nền trời như được phủ một vòm lụa vàng dịu mát.

Trên lề đường Trương Định từ vài năm nay, cứ đến khỏang thời gian này là xuất hiện mấy ông đồ trẻ tuổi quần jeans áo thun với mực tàu bút lông, cũng giấy điều giấy dó, ngồi đó viết những bức Thư pháp bằng chữ Hán, cả thư pháp chữ Việt, Người đến xin chữ giờ ít xin câu đối, mà thường xin những chữ tỏ lòng mong ước hay là điều mình tâm niệm, như chữ Tâm, chữ Nhẫn, chữ Phúc chữ Lộc…Cũng có khi là một câu thơ, một lời hát mà mình tâm đắc, như “sống trên đời cần có một tấm lòng” * … Cuộc sống đô thị vội vã gấp gáp, chữ nghĩa cũng theo đó ngắn gọn, dễ hiểu. May mắn gặp được người tâm đầu ý hợp thì truyện trò vui vẻ. Người xin chữ thỏa mãn vì được bức thư pháp chữ như rồng bay phượng múa, lại đúng điều minh mong muốn! Còn người cho chữ cũng thỏa mãn cái thú được phô bày vẻ đẹp tinh túy của nghệ thuật viết chữ. Không thấy ai “trả giá” cho những bức thư pháp này. Cũng chưa thấy “ông đồ” nào giàu có nhờ viết thư pháp. Bởi vì người viết và người xin chữ đều hiểu giá trị tinh thần mà những con chữ mang lại cho mình.

Hòang hôn, thành phố lên đèn, đường phố đông đúc, người lẫn khói xe. Sau một ngày vất vả mưu sinh dòng người lại như kiến tìm về tổ. Những ngày cuối năm người tứ xứ làm ăn ở Sài Gòn ai cũng muốn về bên gia đình. Người Sài Gòn cũng chờ đón những người thân đang sinh sống ở nơi nào đó trên thế giới… Họ trở về nhà để đắm mình vào không khí Tết, dù chỉ vài ngày ngắn ngủi.

(1/2011)

THƯ GỬI ANH GIÀ NOEL

2011-12-24T07:11:00.001+07:00

Anh Santa Claus thân mến,

Từ hồi còn nhỏ em đã được biết rằng trong cuộc đời này, cứ mỗi mùa Giáng sinh là ông già Noel hiện lên và mang quà cho từng đứa trẻ ngoan, món quà như ước mong mà chúng đã viết thư gửi cho ông. Bao năm trôi qua, em không còn là một đứa trẻ mà sắp trở thành bà của những đứa trẻ, còn ông già Noel thì vẫn thế, chả thấy ai mừng ông thọ thêm tuổi nào, cũng chả có ai nói ông già yếu đến mức không thể cưỡi tuần lộc đi nhong nhong trong tuyết trắng...Vì vậy, em nghĩ khỏang cách tuổi tác giữa ông và em bây giờ chả còn mấy, mong manh lắm, dù rằng chắc chắn em vẫn trẻ hơn ông. Vì vậy, để cả hai chúng ta cùng vui vẻ trẻ trung em sẽ gọi là Anh mà không là Ông già Noel như xưa nay người ta vẫn gọi.

Anh Santa Claus ạ, chắc anh sẽ hỏi tại sao đến bây giờ em mới viết thư cho anh, và không biết em sẽ xin anh món quà gì (tất nhiên, viết thư cho anh mà không xin quà thì đâu phải là thư cho ông già, à quên, anh già Noel, phải không ạ?). Là vì thế này. Hồi nhỏ (tuổi em bây giờ hay nhắc hồi nhỏ, hồi đó... anh thông cảm nhé!) hồi nhỏ hầu như em và các bạn chưa bao giờ có quà của anh, vì lúc ấy đang chiến tranh, thư gửi cho anh thất lạc, mà anh nhận được thư thì cũng đi lạc nếu mang quà đến cho bọn em. Chúng em nghĩ anh là của quý, hiếm lắm... nên sau này lớn lên lấy chồng rồi cũng không dám viết thư cho anh, sợ lại tranh mất xuất quà của con.

Bây giờ con cái nhớn cả rồi. Mấy năm nay ở nơi em sống vào mùa Giáng sinh có nhiều anh già Noel lắm. Mấy ảnh cũng áo đỏ râu dài tóc trắng nhưng bụng không to, phóng xe vèo vèo đằng sau chở một thùng đầy những gói quà nhớn bé. Đến nhà ai là bấm chuông inh ỏi, em nhỏ chạy ra chưa kịp chào hỏi gì bị dúi ngay gói quà vào tay rồi mấy ảnh rồ ga chạy mất tiêu. Bọn trẻ đứa phụng phịu đứa ngơ ngác, còn mẹ chúng người thì hớn hở nếu trong gói quà có cả quà cho mẹ, người lại hầm hầm vì chỉ có mỗi quà của con. Em mới biết là bây giờ đàn bà ngoan cũng có quà của anh Santa Claus.

Kiểm điểm lại cả cuộc đời làm vợ làm mẹ của mình, em tự thấy không đến nỗi nào, tiền kiếm đủ tối ngủ sớm, nuôi con bé thì khỏe mà lớn thì ngoan, chăm chồng lúc trẻ thì nho nhã về già thì xang chọng. Em còn thường xuyên được bình bầu là phụ nữ hai, ba, bốn, năm... giỏi từ trong nhà ra ngòai đường đến chợ ở cơ quan. Nghĩa là, khiêm tốn mà nói, em có thể tự nhận mình là đàn bà ngoan anh ạ.

Vậy nên, năm nay em mạnh dạn viết thư này và mong được nhận quà của anh. Món quà đơn giản thôi, mang giá trị tinh thần nhiều hơn vật chất (như bọn trẻ vẫn nói, chúng em sống bằng niềm tin là chính còn tiền chỉ là phụ thôi). Đấy là, anh Santa Claus ơi, anh có thể mang lại “cho em một ngày một ngày thôi”, một ngày không phải lo lắng giá cả chợ búa, không phải nơm nớp vì thức ăn mất vệ sinh, một ngày không phải căng thẳng vì họp hành, một ngày không mệt mỏi vì công việc, không khổ sở vì kẹt xe về trễ... Và cũng trong ngày ấy, khi em lo lắng căng thẳng mệt mỏi khổ sở, thì ở nhà luôn có một ánh mắt chia sẻ một lời nói cảm thông, một bờ vai vững chãi một khuôn ngực ấm áp để em dựa vào, bình yên...

Anh có thể mang đến cho em món quà nho nhỏ ấy được không, anh già Noel?

À quên, món quà này không phải tự em nghĩ ra mà em đã tham khảo nhiều chị em cùng trang lứa. Họ xui em là hãy xin anh món quà như thế. Nếu anh mang cho em món quà đó thì em sẽ chia cho nhiều người, mỗi chúng em chỉ cần một chút thôi cũng đủ vui vẻ để tiếp tục làm đàn bà ngoan anh ạ.

Rất mong nhận được email của anh, và hy vọng sẽ sớm nhận được quà của anh. Cám ơn anh trước nha, anh già Noel!

P/S. Khi mang quà đến anh không cần phải biến thành ông mập đâu ạ, nhỡ bọn em lại nhầm với ông xang chọng trong nhà, anh nhé.

Thay mặt nhiều chị em

HẬU KHẢO CỔ

NHỮNG MẢNH VỠ (29)

2011-12-17T22:05:00.003+07:00

Một lần nằm mơ

“Một lần nằm mơ tôi thấy tôi qua đời”.

Linh hồn tôi lạc vào Vương quốc Chó thấy chuồng nào cũng đồ sộ đẹp đẽ. Bỗng gặp con Vàng yêu quý, nó rối rít mời tôi đến chuồng nhà nó. Bước vào phòng khách tôi thấy tấm hình của mình, dưới ghi “bà chủ - người kiểng Sài Gòn”.

Nhìn sang nhà hàng xóm của con Vàng thấy bảng đề “coi chừng, chuồng có người dữ”. Lạnh tóat cả người, giật mình tỉnh dậy ngơ ngác không biết đang ở xứ người hay xứ chó.

Nô tài có tội

Con gái sanh con đầu lòng. Bà ngoại lặn lội từ quê lên bế Cục cưng . Một hôm, hai Bà cháu vấp té – Bà u đầu, Cục cưng sứt trán… Các con về, đảo mắt một cái thấy ngay cái trán sứt của Cục cưng. Chúng lao tới thằng bé hốt hỏang như thể trời sụp trên đầu đất nứt dưới chân! Rồi chúng nhìn bà lạnh tanh hệt như Hòang hậu nhìn nô tỳ đang hai tay tự vả vào mặt, miệng lắp bắp “Nô tài có tội!”.

Lừa yêu

Hai con lừa gặp nhau trong thành phố. Chúng ước được là người để có thể yêu nhau. Chúa thương tình biến chúng thành người. Yêu nhau rồi chúng mới biết làm người đang yêu ko dễ chút nào, vì luôn làm khổ nhau và tự làm khổ mình. Các tông đồ cười nhạo “thật là ngu như lừa"! Không, Chúa nói giọng thương xót, chúng không ngu mà đúng là thân Lừa ưa nặng.

Nhìn ra ngoài kia...

2011-12-15T07:29:00.004+07:00

Sài Gòn luôn như thế đấy, bạn ạ.
Ngày vài lần mình ngồi ở đây, nhìn ra ngoài kia, thấy "lòng không buồn mấy..." :))

ĐÀ NẴNG

2011-12-13T15:23:00.003+07:00

Tối thứ Hai tuần trước mình ở Đà nẵng. Một mình từ tầng 18 của khách sạn sang trọng nhìn xuống con đường thưa thớt xe cộ dưới kia, một cảm giác khó chịu nhưng... quen thuộc lại đến: không hiểu tại sao mình lại có một buổi tối rảnh rỗi ở nơi xa (mà không lạ) này? Khi đến đây kế họach đã đâu vào đấy, hầu như ko có gì có thể thay đổi... nhưng bất ngờ lại thay đổi, để rồi một mình ngồi trong phòng khách sạn viết bài “trả nợ”, thỉnh thỏang đứng lên ra cửa sổ nhìn xuống đường. Gió mùa Đông Bắc, trời lạnh, loang lóang mưa... Không muốn gọi bạn bè vì làm thế có khác gì chỉ cần bạn để lấp chỗ trống giết thời gian?!

Mình đến Đà Nẵng bao giờ cũng chỉ 1, 2 ngày. Lần đầu đến Đà Nẵng vào năm 1978 khi đi thực tập học năm thứ ba đại học. Một đêm thức trắng tại nhà người bạn trong lớp, sáng hôm sau cả lớp mười mấy dứa đi xe đò xuống Duy Xuyên để vào Mỹ Sơn. Ngòai Bảo tàng điêu khắc Chăm, lúc ấy thành phố miền Trung này không để lại cho mình một ấn tượng nào ngòai sự lộn xộn và... giọng nói khó nghe kinh khủng!

Ba mươi năm sau. Lần thứ n đến Đà Nẵng là vào một ngày hè. Bất ngờ bạn rủ ra chơi, thế là chiều cuối tuần vác balô ra sân bay mua vé đi luôn. Một buổi tối cà phê nghe nhạc thật khuya... sáng sớm hôm sau đi Hội An rồi ngồi canô ra Cù lao Chàm. Lần này Đà Nẵng cho mình ấn tượng về những cây cầu mới qua sông Hàn, tuy không đẹp nhưng thật sự có ích cho người dân. Qua lại trên những cây cầu đó mà nghĩ đến cảnh kẹt xe dài dài trên cầu Sài Gòn, cầu Bình Triệu, cầu Thị Nghè cầu Kiệu cầu Bông cầu chữ Y... không thể không rùng mình ngán ngẩm cho cái nơi mình đang sống. Cố tự thuyết phục mình rằng, Đà Nẵng ít dân, đất đai còn nhiều, chỉ có sông Hàn thôi nên họ dễ dàng xây nhiều cầu xây đường mới rộng rãi nên không bị kẹt xe... nhưng cũng tự biết đó không phải là lý do chính đáng.

Lần này, lần thứ n+1, đến Đà Nẵng, rút cục, cũng lại có một đêm gần như thức trắng... Hay là tại mình không quen ở nơi sang trọng nhỉ? Cố nghĩ như thế nhưng cũng tự biết đó không phải là nguyên nhân. Lạ thật, tận trên tầng 18, cửa kính đóng kín thế mà đêm khuya vẫn nghe tiếng sóng ầm ì ngòai kia, hệt như lúc ngồi ăn cơm ở nhà hàng ngay cạnh bãi biển. Loay hoay mở máy tính vô mạng xem chán chê mọi thứ, rồi lại ra cửa sổ đứng nhìn xuống đường... Đà Nẵng ngủ sớm như Hà Nội nhưng lại dậy sớm như Sài Gòn. Hình như thành phố nào ven biển cũng dậy sớm, khi ngòai kia mặt biển mới chớm ửng hồng...

Không biết lần sau nếu đến Đà Nẵng mình có còn mất ngủ nữa không...

Mừng sinh nhật Thầy Vượng

2011-12-12T17:48:00.005+07:00

Hôm nay ngày 12 tháng Mười hai là sinh nhật GS Trần Quốc Vượng. Có lần từ SG ra mình mang hoa đến chúc mừng THầy sớm 2 ngày, Thầy bảo: sinh nhật tôi vào ngày Công xã Quảng Châu cơ mà :) Năm đó mấy Thầy trò nhậu mấy ngày liền :)
Post lại bài này Chúc mừng sinh nhật Thầy kính mến của nhiều thế hệ học trò.

NHỚ THẦY TRẦN QUỐC VƯỢNG

http://vanchuongviet.org/index.php?comp=tacpham&action=detail&id=5702

Hà nội ngày chớm đông

2011-12-11T06:19:00.005+07:00

Chưa bao giờ dừng lâu ở Hồ Gươm, vì ẫn coi mình là người Hà Nội. Chợt nhớ, dù năm nào cũng về đây nhưng đã 36 năm mình sống xa HN... Ghi lại khỏanh khắc này...

CHIỀU THỨ BA CỦA KHỎANG CÁCH

2011-12-10T01:13:00.000+07:00

Khoảng cách là gì?

Là khoảng chia cách giữa hai vật (từ điển tiếng Việt). Uh, như vậy khoảng cách thuộc “phạm trù” không gian, nó là một công cụ khái niệm để chỉ ra cái hiện thực “chia cắt” giữa hai ngôi nhà, hai con đường, hai thành phố, hai quốc gia, hai hành tinh… Hiện thực ấy được cụ thể hóa bằng các đại lượng như mét, kilomet, dặm, hải lý… từ con số đơn vị đến số chục trăm ngàn triệu tỷ. Xa hay gần là căn cứ vào những con số thuần túy của từng đại lượng do con người quy ước. Đây là chiều thứ nhất của khoảng cách.

Nhưng cũng có khi khoảng cách xa gần được căn cứ vào phương tiện và tốc độ di chuyển vượt qua khoảng cách ấy: “từ nơi em đưa sang nơi anh” nếu cứ… xe đạp ơi thì xa quá, nhưng xe máy thì sẽ gần hơn, mà nếu xe hơi thì khoảng cách ấy chỉ là muỗi… Từ A đến Z nếu đi xe hơi lại là xa, nhưng bằng máy bay thì chả có vần đề gì… Cũng có khi khoảng cách được tính một cách cụ thể mà cũng vô cùng trìu tượng, bằng “một quăng dao” hay “mỏi chân thì đến”…

Chiều thứ hai của khoảng cách là chiều không – thời gian. Nó làm cho khoảng cách giữa hai vật/ vật thể/ vật chất… có tính tương đối.

Còn giữa những con người thì sao?

Có khoảng cách không gian, khi con người được định vị bằng những vật thể như ngôi nhà, thành phố… Thế nhưng dù “nhất cự ly” thì vẫn “nhì tốc độ” khi con người muốn đến với nhau.

Có khoảng cách thời gian, như trước sau về tuổi tác, như sớm muộn về những sự kiện trong mỗi đời người: anh hơn tuổi em, chị đi học trước em… Khoảng cách giữa các thế hệ là có thật, nhưng không phải tất cả những con người thuộc thế hệ khác nhau đều có/ chịu ảnh hưởng của khoảng cách ấy.

Có khoảng cách mơ hồ mà cụ thể, như khoảng cách về trình độ, nhận thức, suy nghĩ, về lối sống… nhưng con người có thể rút ngắn, kéo dài hay xóa nhòa khoảng cách này tùy thuộc vào chính con người.

Những khoảng cách ấy giữa con người, nói cho cùng cũng chỉ là tương đối.

Còn gì nữa?

Như chưa hề có cuộc chia ly, dù nỗi đau chia ly là có thật. Đấy là khoảng cách thời gian vời vợi được con người lấp đầy bằng nhớ thương, bằng tình yêu, bằng niềm tin…

“ Có một không gian nào đo chiều dài nỗi nhớ

Có khoảng mênh mông nào sâu thẳm hơn tình yêu…”

Còn gì nữa?

Nếu có một ngày bạn nói, biết làm thế nào được, bọn mình ở xa nhau quá…

Xa quá… sao bạn lại nghĩ đến điều đó nhỉ?

Khoảng cách giữa nơi ta đang sống có thật là xa?

Lúc đó mình phải hiểu rằng, mình xa nhau không phải vì… xa…

Mà vì đó là chiều thứ 3 của khoảng cách…

(Lâu lâu lục lại note cũ, sến chút coi :D)

"TỪ NGÀY MẸ CHO..." (note duy nhất tái bản hàng năm :))

2011-12-08T05:23:00.002+07:00

xy năm về trước

Đêm mùa đông Hà Nội.

Một người phụ nữ đi bộ một mình từ phố Đặng Thái Thân rồi rẽ ra Tràng Tiền. Cứ khó nhọc được vài bước bà dừng lại, ôm bụng. Bà nói thầm, con ơi ráng chút xíu nghe, gần tới nơi rồi. Đích đến của bà và đứa bé đang nóng lòng muốn chào đời là Bệnh Viện C trên phố Tràng Thi. Tại đó vào khỏang giờ Sửu bà đã sinh ra một bé gái có cặp mắt to, khuôn miệng nhỏ và nước da ngăm ngăm. Sau này thỉnh thỏang bà vừa cười vừa kể “trời ơi lúc mới sanh nó xấu đau xấu đớn”, hic!

Hai tuổi. Bà hỏi con gái: lớn lên con thích làm gì? Lớn lên con thích đi hát lương! Giọng đớt đát cô bé trả lời, vì nhà trong khu tập thể của Đoàn Cải lương Nam bộ nên suốt ngày cô bé được nghe ca cải lương mà.

(Nhời bình của Hậu Khảo Cổ: eo ơi, sến từ nhỏ!)

Bốn tuổi. Bà hỏi con gái: lớn lên con thích làm gì? Lớn lên con thích đi ăn bún riêu! Suy nghĩ căng thẳng một lúc cô bé trả lời dứt khoát. A, đó là món khoái khẩu của cô nhỏ mà.

(Nhời bình của HKC: Trời ơi, tâm hồn ăn uống đã có từ rất sớm!!!)

Sáu tuổi. Bà hỏi con gái: lớn lên con thích làm gì? Lớn lên con thích đi chơi! Không chần chừ cô bé trả lời một cách nghiêm túc. Á, là vì đi học lớp 1 rồi, không được tự do chạy nhảy như ở nhà nữa mà.

(Nhời bình của HKC: Bụi đời rất hợp với tính iem!!!)

Tám tuổi. Bà nói đùa với con gái: Hôm nay má cho ăn phở, về đừng kể với chị nhé. Chạy vào nhà, cô bé nói với giọng rất vô tư lự: chị ơi, hôm nay má không cho em ăn phở đâu!

(Nhời bình của HKC: dù nhiều tính xấu nhưng còn may được cái thật thà kéo lại!!!)

…

Bây giờ, cô bé đã là một người đàn bà không còn trẻ nữa (ấy là hơi quá tự tin khi nói thế, lẽ ra cứ phải nói thẳng nói thật là… già rùi). Vẫn da nâu mắt to, miệng nhỏ. Vẫn sến như con sên bên cây chuối, ấy là tự nhận thế. Vẫn luôn quan tâm đến cái sự ăn uống, nhưng ăn thì ít mà lại biết nấu nhiều món khá lạ và ngon, ấy là nhận xét của hai công chúa và ông thân sinh ra chúng. Vẫn thích đi chơi nên đã chọn một cái nghề hay lang thang dù đôi lúc cũng hơi “ân hận”. Và vẫn thật thà, dù biết rằng “thật thà chịu nhiều xót xa” như lời một bài hát mà nó thường ngâm nga…

Vẫn nhời bình của HKC: Khiếp quá, ai mà chịu được một người SẾN + ĂN + CHƠI + THẬT = THÀ như thế!

Phải không…?

SÁCH MỚI XUẤT BẢN do CON GÁI MAI QUYÊN DỊCH

2011-12-07T22:31:00.002+07:00

Cuốn tiểu thuyết thứ 13 con gái Mai Quyên dịch nè :)

LANG THANG NGÀY ĐẦU ĐÔNG

2011-12-06T08:57:00.008+07:00

Dốc Cun - nhìn qua cửa kính xe hơi

Mộc Châu mùa hoa cải

Hòa Bình, dưới kia là bản MƯỜNG

Sương sớm trên hồ chứa nước thủy điện Hòa Bình
Nông trường chè Mộc Châu

Thác dải yếm

Một khúc sông Đà

BẮT ĐẦU TỪ “BLUE DANUBE”

2011-12-05T13:01:00.000+07:00

Ngày còn nhỏ, cạnh nhà tôi có ông hàng xóm đi Tây về. “Món quà” mà ông hào phóng mang về cho cả khu tập thể là… những bản nhạc phát ra từ cái máy quay đĩa bọc gỗ nâu vec-ni bóng loáng. Hôm thì dân ca Nga, hôm thì hành khúc, hôm thì nhạc giao hưởng… Có một bản nhạc mà tối tối cứ cơm nước xong là ông lại nghe, có khi vừa rửa bát hay giặt quần áo cho vợ vừa khe khẽ hát theo…

Con bé là tôi ở nhà bên này chỉ cách bức tường mỏng, vẫn nghe rõ giai điệu mượt mà của bản nhạc lẫn trong tiếng bát đũa khua, tiếng nước chảy, cả tiếng gắt gỏng của bà hàng xóm quát chồng. Nhiều đêm nó thiếp đi cùng giai điệu ấy và mơ một ngày được tận mắt nhìn thấy dòng sông xanh dịu dàng xuôi chảy như một tấm lụa vắt ngang thành phố đẹp như trong cổ tích…như có lần nó thấy trên tờ bìa đĩa nhạc có bản valse nổi tiếng “Blue Danube”.

Mùa hè năm 1969, chị gái tôi lên tàu hỏa liên vận ở ga Hàng Cỏ (Hà Nội) đi học nước ngoài, và phải mất hơn nửa tháng, đi qua gần hết lục địa Á – Âu để đến đất nước Hungary xa lạ. Trong khi bọn trẻ Hà Nội có lẽ chỉ biết đến Liên Xô như là cả thế giới thì lần đầu tiên tôi được biết rằng, ở châu Âu còn có nước Hungary với thủ đô Budapest, có sông Danube – dòng sông của bản nhạc thời thơ ấu từng nghe…

Vài tháng sau, cả nhà nhận được thư của chị gửi về. Trong thư chị háo hức kể về những ngày đầu tiên đến Hungary, rằng chị được học trường Đại học Kỹ thuật Budapest, rằng tiếng Hung khó ơi là khó phát âm chả giống… tiếng Nga, rằng ở đấy đã vào mùa thu, có lá vàng và trái cây thì ngon vô cùng… Cuối thư có một dòng tái bút: “À, lúc tụi con mới tới thì có các anh chị người Việt học khóa trước ra ga đón. Trên đường về ký túc xá đi qua sông Danube. Ôi trời nó xám xám bẩn bẩn chứ không như bài Danube xanh đâu ba má ạ! Đến nỗi con phải hỏi đi hỏi lại có đúng đây là sông Danube không?Buồn cười quá”. Mãi sau này chị mới biết lúc ấy đoạn sông Danube qua Budapest bị ô nhiễm nặng do chất thải của nhiều nhà máy đổ vào.

Mùa thu năm nay, biết tôi sẽ đi công tác châu Âu, chị tôi bảo: “Cố gắng qua Hung một chuyến đi, nhất định em sẽ rất thích”. Tôi đùa, “sang để xem Danube xanh hay xám, phải không?”. Chị bần thần: “nếu qua được em nhớ đến trường của chị nhé, trường ở ngay bờ sông, đẹp lắm…”. Thật ra không đợi chị nói, tôi đã liên lạc với một người bạn ở Budapest và bạn đã chuẩn bị chu đáo cho một chuyến du lịch nho nhỏ dù tôi chỉ có gần hai ngày ở đó. Tất nhiên, không thể thiếu điểm đến là Trường Đại học Kỹ thuật – cũng là nơi bạn từng theo học.

Sau một chặng đường dài tới 12 tiếng đi tàu từ Krakow qua Budapest (tàu chậm những 4 tiếng, chả biết vì sao), bạn đón tôi tại ga Keleti (Ga phía Ðông ở trung tâm thủ đô), hình như đúng là cái ga mà chị tôi đã đến từ hơn bốn mươi năm trước. Chuyến tàu trên tuyến đường tàu điện chạy ngầm mang tên Thiên kỷ (Millennium) cổ nhất châu Âu (năm 1896) đưa tôi đến quảng trường Bát giác (Októgon). Từ đó, chúng tôi bắt đầu đi thăm những địa điểm nổi tiếng của thành phố mà hầu hết đã trở thành Di sản Văn hóa Thế giới.

Theo sử sách ghi lại, Budapest được hợp nhất vào cuối năm 1873, từ đó trở thành thủ đô lớn thứ nhì của Ðế chế Áo – Hung (bị giải thể vào năm 1918), và luôn được ca ngợi là một trong những thành phố đẹp nhất châu Âu. Cũng như nhiều đô thị khác ở châu Âu thường được xây dựng hai bên bờ một con sông, sự hợp nhất giữa Buda và Pest mang lại cho thành phố này một quần thể kiến trúc hai bên bờ Danube.

Một bên là ngọn đồi cao thoai thoải sừng sững Thành cổ với nhà thờ và khu phố lâu đài Buda, một bên là những tòa nhà lộng lẫy kiến trúc đa dạng mà hài hòa với những đường phố xinh xắn yên bình: đại lộ Andrássy, Quảng trường Anh hùng, tòa nhà Quốc hội, các khách sạn, những công viên vườn hoa tượng đài, rồi Vương cung Thánh đường Thánh István, Nhà hát Lớn, Thành Vajdahunyad, nơi tập trung các trường phái của một ngàn năm kiến trúc Hungary… Tất nhiên, không thể thiếu vẻ đẹp của những cây cầu bắc ngang sông Danube nối liền hai nửa Buda và Pest: cầu Xích (thường được bà con Việt Nam gọi bằng cái tên dân giã cầu Sư tử, gắn với truyền thuyết về người kiến trúc sư tài hoa xây dựng cây cầu); cầu Elisabeth (Erzsébet), cầu Tự do… Quả thật, thành phố xứng đáng được mệnh danh là “hòn ngọc bên sông Danube”.

Buổi trưa, chúng tôi vào xem hiệu sách lớn nhất Budapest mới khai trương ở tầng trên cùng của tòa nhà Divatcsarnok cũ nằm trên đại lộ Andrássy. Hồi xưa du học sinh sang Hung được phát phiếu mua nhu yếu phẩm và quần áo, phiếu chỉ mua được tại đây, như một “bách hóa tổng hợp” thời bao cấp ở Việt Nam), bây giờ sửa sang thành một cửa hàng sang trọng mang tên mới “Ðại bách hóa Paris”, trên đó có một tiệm cà phê trang trí nội thất mang nét vương giả cổ xưa. Sau đó, bạn đưa tôi đến “xóm nghệ sĩ”, nơi có Nhà hát Nhạc vũ kịch Budapest và những quán cà phê nổi tiếng của giới nghệ sĩ. Tại đây, chúng tôi có dịp dùng một bữa trưa đơn giản mà ngon lành ngày ngoài hè phố. Tôi ngạc nhiên, hình như mùi vị thức ăn Hungary không giống ẩm thực châu Âu mà giống của Á châu hơn thì phải?

Như nhiều thành phố châu Âu xây dựng từ thời Trung cổ, ở Budapest hệ thống thành cổ, cung điện lâu đài, công trình công cộng niên đại kéo dài vài thế kỷ vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Khu vực Thành cổ nằm trên đồi cao, cấu trúc gồm tường thành cao, dày, xây bằng đá hoặc gạch, bên trong là quần thể lâu đài, nhà thờ lớn ở trung tâm, gần đó có một mô hình tòa thành đúc bằng đồng giúp khách tham quan hình dung cấu trúc toàn bộ tòa thành… Bên ngoài thành có sông Danube làm “chướng ngại vật” tự nhiên khi có sự cố, bình thường là con đường giao thông thuận lợi đi nhiều nơi khác ở Châu Âu.

Trong thành cổ Buda còn có một số di tích khảo cổ học như nền móng công trình đã bị sụp đổ, hầm ngầm, đường bí mật sâu dưới lòng đất… Có hố khai quật xong đã lấp cát và trồng cỏ lên trên tạo thành vườn hoa nho nhỏ, có hố được giữ lại nguyên trạng, bên ngoài có hàng rào thấp để khách có thể quan sát các tầng văn hóa của di tích. Hiện vật tìm thấy trưng bày trong bảo tàng trong thành. Từ trên thành cổ nhìn xuống, ngay chân thành là sông Danube uốn lượn mềm mại, mặt nước lặng lẽ phản chiếu bầu trời xanh thẳm của ngày cuối thu. Trải rộng ngút tầm mắt là thành phố rực lên trong ánh nắng vàng… Tất cả tạo nên ấn tượng mạnh mẽ không chỉ cho tôi mà có lẽ cho tất cả những ai đã từng đến đây.

Trên chuyến tàu rời Budapest, bản valse “Blue Danube” của Johann Strauss quen thuộc lại vang lên. Bất giác tôi nhớ lại cũng một ngày mùa thu năm ngoái, tôi đến thành phố Nam Ninh (tỉnh Quảng Tây -Trung Quốc). Một lần đến làm việc tại tòa nhà nằm cạnh khu nhà tù mới xây dựng ở ngoại ô thành phố. Giữa trưa nắng chói chang, từ phía những ô cửa sổ sơn màu trắng có song sắt dày sau hàng rào cao ngút mắt, một tiếng kèn ôboa vọng ra giai điệu của bản “Blue Danube” nổi tiếng. Tiếng kèn không còn sự rộn rã của điệu valse mà rời rạc buồn thảm làm sao, cứ ngập ngừng những nốt nhạc đầu tiên và đến nhữg nốt cao thì như nghẹn lại… Người thổi kèn kiên nhẫn thổi lại bản nhạc… Thời gian với anh ta chắc còn dài lắm…

http://nhipcauthegioi.hu/modules.php?name=News&op=viewst&sid=3106

(Lại nói về) Truyện cực ngắn

2011-11-30T11:48:00.002+07:00

TRẦN NHÃ THỤY:

Quan niệm của chị thế nào về truyện cực ngắn/ và vì sao chị chọn truyện cực ngắn?"

HẬU KHẢO CỔ;

- Truyện cực ngắn là truyện… cực ít chữ, và giản dị. Bằng một hai chi tiết, hình ảnh “gợi” nhiều hơn là “kể”, truyện cực ngắn thường “ý tại ngôn ngọai”.

- Tôi thích viết ngắn vì nó như một thách đố: Càng ngắn gọn càng chính xác thì càng đạt đến sự giản dị. Viết truyện cực ngắn cũng rất thú vị vì thường mang lại bất ngờ: định viết thế này mà khi hòan chỉnh lại ra một truyện hòan tòan khác hẳn.

Nguồn: http://tusach.tuoitre.vn/ArticleView.aspx?ArticleID=463866&ComponentID=172

Mời xem thêm/ xem lại :)

http://haukhaoco2010.blogspot.com/2011/08/truyen-rat-ngan-ve-thang-bay.html

CÀ PHÊ VỈA HÈ MỘT SÁNG ĐẸP GIỜI :)

2011-11-26T11:34:00.006+07:00

Với Tuấn Khanh
Ng Đình Bổn và Tiểu Anh

Tiểu tiểu muội
Khương Hà Bùi
Một sáng thứ Bảy cà phê vỉa hè cùng những người bạn. Sài Gòn đẹp giời, mát, xanh và nhẹ nhõm :)

XIN TẠ ƠN NGƯỜI...

2011-11-24T20:04:00.002+07:00

Biết về Lễ Tạ ơn đã lâu nhưng mình chỉ chú ý đến ngày Lễ này từ khi mình và bạn tìm thấy nhau nhờ thế giới mạng hỗn độn, ảo mà cũng thật - giản đơn!

Nơi bạn sống Lễ Tạ ơn có lẽ là ngày Lễ lớn nhất trong năm của từng gia đình, như bạn kể, các con đi đâu thì đi, ngày Lễ nào có thể không về nhưng Lễ tạ ơn thì dứt khoát phải trở về nhà, cả nhà tập hợp ở ngôi nhà chung nơi có cha mẹ, ông bà. Mặc dù chưa đến những ngày từ biệt năm cũ đón chào năm mới nhưng trong hình dung của mình, dịp lễ Tạ ơn giống như ngày Tết của quê mình, cũng có những món ăn truyền thống, cũng quây quần cả gia đình, cũng nghi lễ giản đơn mà trân trọng thể hiện lòng biết ơn những ai những gì đã mang lại cho mình một năm có cơm ăn áo mặc, có người thân yêu bên cạnh…

Tất nhiên so sánh nào cũng là khập khiễng, vì mỗi lễ hội truyền thống có nguồn gốc khác nhau, nhất là giữa hai thế giới Đông – Tây, giữa hai dân tộc có quá trình hình thành và tồn tại khác nhau, giữa vô vàn sự khác nhau về lối sống, phong tục tập quán và quan niệm đạo đức… Nhưng qua tất cả, trên tất cả lại là sự giống nhau ở tính nhân văn của những ngày lễ đó. Ở đâu cũng vậy, mình nghĩ, lòng biết ơn là nhân tính đầu tiên và cơ bản của con người. Biết ơn vũ trụ tươi đẹp đã bao dung cho loài người và cho mỗi con người, biết ơn ông bà cha mẹ đã tạo ra hình hài và dạy ta từng tiếng nói đầu tiên, biết ơn thế giới quanh ta cho ta những nhận thức và niềm tin, biết ơn Đất Mẹ cho vụ mùa bội thu, biết ơn từng cơn mưa từng dải nắng mang lại sức sống diệu kỳ cho mỗi rừng cây mỗi bông hoa… Tất cả đã nuôi dưỡng cho ta đủ đầy cả “bánh mì và hoa hồng”… Biết ơn từng ánh mắt dịu dàng từng bàn tay ấm áp từng bờ vai vững vàng ở bên ta mỗi khi khốn khó. Biết ơn sự chia sẻ niềm chung vui với ta trong từng khoảnh khắc của cuộc sống. Biết ơn từng nắm gạo từng hột muối từng cọng rau ta được chia sớt khi đói lòng…

Ở quê mình, lòng biết ơn ít khi được thốt ra bằng lời “cám ơn”, nhưng một nụ cười thay lời muốn nói, một lần thăm hỏi khi nhớ đến nhau, một nén nhang cho người mà ta mang ơn khi họ nằm xuống và nhiều năm sau nữa… Ơn người mang đến cho ta và rồi ta lại dành mang cho người khác… Làm ơn không nên nhớ mang ơn chớ nên quên, đạo lý ông bà cha mẹ đã truyền cho tụi mình như thế, phải không?

Nơi bạn ở, dù lời “cám ơn” và “”xin lỗi” có thể nghe thấy ở mọi nơi mọi lúc, luôn được nói ra với thái độ chân thành, vậy nhưng Lễ Tạ ơn vẫn là ngày Lễ quan trọng nhất của tất cả mọi người bất kể tôn giáo nào sắc tộc nào. Mình đọc ở đâu đó, rằng Lễ Tạ ơn mới hình thành chỉ vài trăm năm, so với nhiều lễ hội của các dân tộc khác đây là khoảng thời gian không dài. Vậy mà nó đã thu phục được những ai đến và sống trên mảnh đất ấy, dù họ thuộc tộc người nào đến từ châu lục nào và mang theo văn hóa truyền thống nào. Bên cạnh sự hòa nhập về lối sống, mình nghĩ, ý nghĩa nhân văn của Lễ Tạ ơn vẫn luôn được cộng đồng dân cư nơi đấy biến thành sự thật bằng những hành xử cụ thể và có hiệu quả để giúp đỡ những người mới đến. Dù con người đến và đi trong cuộc đời này chỉ là khoảnh khắc nhưng lòng nhân từ, sự biết ơn luôn nối tiếp nhau, Tạ Ơn đời đời…

Khi những Lễ hội được cộng đồng dân cư tiếp nối và duy trì như thế, Lễ hội đó thực sự là di sản văn hóa mà không cần đến một sự “vinh danh” giả dối từ bên ngoài.

Một Lễ Tạ ơn đầm ấm, vui vẻ và an lành cùng gia đình, bạn nhé!

VỀ TRƯỜNG CŨ

2011-11-22T17:42:00.002+07:00

Mình làm MC trong ngày gặp mặt (nghề của nàng thời sinh viên, heheh)

Là trường mình học đại học, rồi ở lại làm giảng viên hơn 10 năm sau đó, bây giờ thỉnh thỏang có giờ chuyên đề cho sinh viên chuyên ngành Khảo cổ học, sinh viên cao học khảo cổ, cao học văn hóa: trường Đại học Tổng hợp, nay là Khoa học xã hội nhân văn TPHCM.

Khi mình thi vào đại học (1976) trường còn mang tên Đại học Văn khoa Sài Gòn. Mình thi vào khoa Sử nhưng điểm văn cao hơn (đâu như 9 điểm thì phải). Mình nhớ mang máng đề văn là “Em hãy viết thư cho bạn giới thiệu…” gì đó. Ngày học phổ thông nếu được chọn thể lọai văn để trình bày một vấn đề nào đó mình luôn chọn văn viết thư, vì dễ mở bài và kết luận, còn thân bài cũng thỏai mái viết như nói chuyện với bạn. Có lẽ vì “đúng tủ” thể loại “văn viết thư” nên điểm văn của mình cao hơn điểm sử, địa – lúc đó còn nặng về thuộc lòng.

Khi nhận giấy nhập học thấy ghi là Khoa Văn, mình lo lo vì có biết viết văn làm thơ gì đâu! A, hồi trước ai cũng nghĩ học khoa Văn tổng hợp đương nhiên sẽ trở thành nhà văn nhà thơ, đâu biết còn nhiều ngành rất hay như Văn học dân gian, Ngôn ngữ, Hán – Nôm… Bởi vậy, mới sau một tháng chỉ học mỗi môn Văn học VN cổ đại của thầy C. mình ngán quá, bao nhiêu mơ mộng văn chương bay biến hết. Lại nghe mấy bạn khoa Văn luôn tự hào mà rằng “đã vào trường Văn Khoa thì phải học khoa Văn!”. Thế thì đây chả việc gì “phải” nhé, đây vác đơn lên trường xin về khoa Sử. Và cho đến giờ, không hối hận vì quyết định này.

Làm cho mình yêu thích Sử suốt 4 năm học và sau này theo nghề dạy hơn 10 năm là giảng viên của khoa, rồi chuyển vài cơ quan nhưng vẫn theo nghiệp Sử - Khảo cổ, công đầu tiên là nhờ những giờ lên lớp tuyệt vời của các thầy từ Đại học Tổng hợp HN vào thỉnh giảng: Môn Khảo cổ học của Thầy Trần Quốc Vượng, Thầy Hà Văn Tấn, môn Lịch sử VN cổ trung của Thầy Phan Huy Lê, môn LS thế giới cận đại của Thầy Vũ Dương Ninh, LS thế giới cổ đại của Thầy Nguyễn Gia Phu, môn Dân tộc học của Thầy Vương Hòang Tuyên… Các Thầy không chỉ truyện đạt kiến thức mà còn truyền cả tình yêu đối với môn học, đối với nghề giáo, qua đó các Thầy còn dạy cho sinh viên về nhân cách. Khóa bọn mình khá đông. Sau này ra trường nhiều người theo nghề giáo ở nhiều nơi, và hầu như không ai bỏ nghề dù đã có những năm nhà giáo vô cùng khốn khổ trong cái khốn khó chung của cả nước. Tháng 8/2010 khóa mình kỷ niệm 30 năm ra trường, bạn bè về tụ tập ở Sài Gòn khá đông, người làm “quan” người là dân nhưng ai ai cũng nhắc nhớ thời đi học và kỷ niệm với các thầy.

Ngày 20 tháng 11 năm nay khoa Sử Đại học KXHHNV TPHCM đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba. Mình về Khoa chung vui với bạn bè, đồng nghiệp. Gặp lại nhiều Thầy Cô đã nghỉ hưu, gặp lại một số sinh viên cũ, nhìn thấy các em sinh viên mới… mình lại nghĩ: ngày xưa mình may mắn còn sinh viên bây giờ học mình là “thiệt thòi” vì không được học những người Thầy tuyệt vời như thế. Bởi vậy, mình luôn đùa (mà hổng đùa) với đồng nghiệp: đừng để mỗi giờ lên lớp lại phải dọa rằng “các em có trật tự có tập trung ko, thầy cô giảng lại từ đầu bây giờ?!”

Đi dạy, cũng là một nghề bình thường như mọi nghề khác (mình chẳng thích cái từ “tôn vinh” chút nào. Cái gì thiếu thì người ta hay nhắc đến!). Dù vậy, nghề giáo không chỉ là lên lớp hòan thành đủ giờ dạy đúng giáo án, mà là sự “di truyền văn hóa”. Tri thức, kiến thức là những gien, giáo dục chính là môi trường chọn lọc. Khi môi trường không tốt thì khó có thể chọn lọc được gien ưu tú để qua di truyền tạo thành những hạt giống tốt cho thế hệ sau.

BA TÔI CŨNG LÀ MỘT THẦY GIÁO

2011-11-20T17:39:00.001+07:00

Nguyễn Ngọc Bạch - một đời sân khấu (nhà văn Nguyễn Quang Sáng)

Hơn nửa thế kỷ trước, năm 1942, thầy Nguyễn Ngọc Bạch về dạy ở trường tiểu học huyện Chợ Mới, tỉnh Long Xuyên, nay là An Giang. Thầy dạy lớp nhì một năm, tôi học lớp nhì hai năm. Tôi không học trực tiếp với thầy nhưng gần gũi với thầy hơn các học trò của trường. Là thầy nhưng thầy có “máu đờn ca xướng hát”. “Thầy mà cũng biết đờn tụi bây ơi!”, thầy giáo mà biết đờn đối với đám học trò chúng tôi là một điều lạ – Sau buổi học chiều, học trò lớp nào cũng được, thích hát thì thầy dạy. Thầy dạy hát với tiếng đàn “banjo” nghe dòn tan. Trường chúng tôi nằm ngoài phố chợ, lặng lẽ bên hàng cây “dái ngựa”. Tiếng hát của bọn trò nhỏ chúng tôi cứ vang xa, vang xa. Chính thầy là người mang niềm vui qua tiếng hát cho một phố huyện buồn. Rồi thầy tuyển chọn một số trong chúng tôi, thầy lập gánh hát, ngày hè, thầy dẫn chúng tôi đi khắp nơi, chúng tôi đi đến đâu dân làng vui đến đó …

Rồi kháng chiến, học trò trở về trường, nhưng thầy không dạy nữa, thầy đã vào bưng biền kháng chiến rồi, thầy đã “Cương quyết ra đi” như lời bài hát đầu tiên của thầy trên khắp nẻo đường kháng chiến, thầy lập đoàn hát “Cứu quốc đoàn” –“Tuyên truyền xung phong” từ sông Tiền dài xuống sông nước đất U Minh, từ đó thầy gắn với sân khấu, từ Nam ra Bắc rồi từ Bắc trở về Nam cho đến hết cả cuộc đời.

Sau này gặp lại, thầy không cho tôi gọi thầy bằng thầy nữa mà gọi bằng anh, anh Bảy. Tôi trở thành bạn vong niên của anh, ở cùng một thành phố, tôi thường gặp anh và bạn bè vào những buổi chiều, lai rai.

Quen với anh lâu vậy, nhưng tôi biết về anh quá ít. Tôi hiểu được điều này là nhờ những trang viết của anh – Trong quyển sách này đã có một số được in với hình thức là bài báo. Còn tất cả, từng đoạn đời của anh, và những điều sâu kín nhất của anh thì không ai biết – Anh viết nhật ký, đúng với cái nghĩa nhật ký, viết nhật ký là viết cho riêng mình.

Nhật ký của anh là những mẩu chuyện nhỏ, từng kỷ niệm không thể quên trên đường công tác của anh. “Bà má Năm”, “Một chuyến liên lạc”, “Má Hai vùng tạm chiếm” v.v… Đây là những mẩu chuyện trọn vẹn với nhân vật rất sống, rất sinh động – Đọc “Bà má Năm” ta nhớ những bà má chiến sĩ, nhớ từng gương mặt, từng cử chỉ lo lắng chăm sóc cán bộ, chiến sĩ từng miếng ăn cho đến giấc ngủ – Cách viết của anh giản dị như những con người giản dị của Nam Bộ thời kháng chiến. Đặc sắc là lời ăn tiếng nói của con người Nam Bộ, tiếng nói chân chất, thật thà nhưng rất hình tượng, thể hiện sâu sắc tấm lòng của người dân với Cách mạng.

“Tôi ngồi lặng he … Sao đứng lựng xựng vậy …”

Đã lâu, tôi quên đi ngôn ngữ này của người dân Nam Bộ, từ những ngôn ngữ ấy đã thổi lên trong tôi những năm đánh Pháp ở miền Tây Nam Bộ.

Xin bạn đọc cho phép tôi lạc đề. Ngoài lời giới thiệu của cuốn sách, tôi muốn ghi lại một kỷ niệm về anh mà trong quyển sách này không có.

Cũng lâu lắm, cỡ hơn hai mươi năm, anh Bảy đưa đoàn Văn công của thành phố mà anh vừa làm đạo diễn vừa làm trưởng đoàn về phục vụ Đại hội Đảng bộ tỉnh An Giang, là tỉnh nhà của anh Ham vui, tôi và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tháp tùng theo anh. Sau đêm phục vụ, trước khi về, anh, Trịnh Công Sơn và tôi đến Hội Văn Nghệ An Giang, vui chia tay.

Đúng 6 giờ chiều, khi vào mâm, anh tuyên bố:

- Chúng ta chơi đến 6 giờ sáng – Chúng ta lai rai, uống, nói chuyện và cùng nhau ca hát, không ai được nằm, kinh nghiệm một đời đi diễn của tôi, đang nhậu mà nằm là uể oải lắm, đã ngồi thì ngồi liền một mạch. Phải ngồi cho tới 6 giờ sáng rồi lên xe.

Theo “lệnh” và cũng quá vui, chúng tôi vừa lai rai, vừa chuyện trò, vừa hát hò cho đến sáng trắng, rồi lên xe về. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nổi tiếng uống dai, ngồi lâu cũng phải ngán – Anh nghệ sĩ như vậy đó, thoải mái, phóng khoáng nhưng với nghệ thuật thì rất nghiêm chỉnh và sáng tạo.

Tôi có cảm giác, anh vừa đi lưu diễn vừa viết, viết với tâm hồn nghệ sĩ, viết miệt mài của một nhà giáo.

Thời chiến, thời bình, cả ba miền đất nước, lúc nào ở đâu, anh có mặt và hai cánh màn sân khấu mở ra, đều được ghi chép trên trang viết của anh, rất sinh động – Đọc “Nguyễn Ngọc Bạch, một đời sân khấu”* của anh tôi biết thêm nhiều nơi, nhiều điều dù đã qua, nhưng rất mới lạ.

Vẻ đẹp của quá khứ dành tặng tương lai

2011-11-18T08:13:00.002+07:00

TTCT - Trên một hành trình dài, bắt đầu từ Warsaw và Krakow (Ba Lan) sang Budapest (Hungary), qua Prague (Cộng hòa Czech) và Vienna (Áo), tôi chứng kiến sự hòa hợp kỳ lạ giữa cuộc sống hiện đại và sức sống từ các di sản hiện diện ngay trong lòng các đô thị ấy.

Quảng trường trung tâm Praha - Ảnh: Nguyễn Thị Hậu

Những thành phố kể trên đều là thủ đô từ thời trung cổ nên hệ thống thành cổ, cung điện, lâu đài, công trình công cộng được xây dựng qua vài thế kỷ được bảo tồn khá nguyên vẹn. Khu vực thành cổ hay những lâu đài lớn (của một dòng họ quý tộc) thường ở trên đồi hay sườn núi với tường thành xây bằng đá hoặc gạch, bên trong là quần thể cung điện, lâu đài, nhà thờ lớn ở trung tâm, xung quanh là khu phố buôn bán...

Bảo tồn di sản văn hóa không chỉ giới hạn trong phạm vi di tích mà đã trở thành một bộ phận quan trọng của quy hoạch đô thị và được ưu tiên hàng đầu trong quá trình phát triển đô thị, ở đó lịch sử hiện diện qua từng viên gạch trên đường phố, ở đó ký ức đô thị được lưu giữ trong từng ngôi nhà, từng hàng quán... bằng âm nhạc cổ điển, bằng tác phẩm của các danh họa... Đó chính là vẻ đẹp của quá khứ dành tặng tương lai.

Trong thành cổ Buda ở Budapest, khu vực khai quật khảo cổ học liền kề với những công trình còn nguyên vẹn, du khách có thể nhìn thấy nền móng của các kiến trúc đã sụp đổ, hầm ngầm, đường bí mật sâu dưới lòng đất... Có hố khai quật xong được lấp lại và trồng cỏ tạo thành vườn hoa nho nhỏ, có hố được giữ lại để khách có thể nhìn tận mắt các tầng văn hóa của di tích. Hiện vật tìm thấy được trưng bày trong bảo tàng nhỏ ngay tại tòa thành hay lâu đài ấy.

Công trường đang khai quật có mái che bảo vệ hiện trạng, di tích khai quật xong thì tất cả các lớp kiến trúc được bảo tồn làm bằng chứng cho từng giai đoạn xây dựng vào những niên đại khác nhau. Khu di tích nào cũng có một mô hình bằng đồng đặt gần lối ra vào, giúp khách tham quan nhận biết tổng thể khu di tích qua các công trình kiến trúc còn nguyên và những phế tích do khảo cổ học khai quật.

Hầu như không có công trình nào xây lại mới hoàn toàn trên nền móng cũ, riêng thành cổ Warsaw là một trường hợp đặc biệt vì Thế chiến 2 đã biến Warsaw thành những đống đổ nát, trong đó có thành cổ xây dựng từ thế kỷ 12, 13. Sau năm 1945, Ba Lan xây dựng lại Warsaw và tòa thành cổ như trước chiến tranh.

Trong thành, trên đường phố hẹp hay quảng trường rộng còn nguyên những viên đá nhỏ được lát thành hoa văn hình vỏ sò, hình xoáy ốc... vừa đẹp vừa dễ rút nước khi mưa và mùa tuyết tan, giảm trơn trượt khi băng giá. Tôi đã nhìn thấy một công nhân tỉ mỉ gắn lại vài viên đá bị bật lên trong khi người qua lại đi chậm và nhẹ chân hơn.

Lâu đài cổ ở Krakow - Ảnh: Nguyễn Thị Hậu

Những người đánh xe ngựa trong trang phục xưa đều là hướng dẫn viên nhiệt tình và thú vị, chính họ kể lại những câu chuyện xưa về thành cổ, về từng địa điểm, từng nhân vật lịch sử... Thành cổ lúc nào cũng nhộn nhịp du khách nhưng vẫn duy trì một nhịp sống bình thản, êm đềm.

Tháng 10, khi mùa du lịch cao điểm ở châu Âu đã qua, nơi đây vẫn không hề vắng khách. Những người làm bảo tồn và du lịch ở đây sáng tạo nhiều hình thức tham quan, đáp ứng nhu cầu, điều kiện khác nhau của du khách: tham quan toàn bộ lâu đài, cung điện hay chỉ một phần như hầm mộ trong lâu đài hoặc nơi liên quan đến một nhân vật nổi tiếng (như tour tham quan các phòng trong cung điện mùa hè ở Vienna, nơi hoàng hậu Sisi từng sống).

Có rất nhiều di tích tham quan miễn phí, nhất là những nhà thờ cổ, nơi ở của các nhân vật lịch sử và danh nhân văn hóa, nhà hát, kể cả những tòa nhà là công sở còn đang hoạt động. Tôi được chứng kiến lễ đón khách của tổng thống Hungary với đội danh dự duyệt binh trong khi du khách đứng xem trong sân dinh tổng thống, chỉ có vài cảnh sát làm nhiệm vụ giữ trật tự.

Di tích khảo cổ bảo tồn bên cạnh tòa nhà đang sử dụng ở Warsaw - Ảnh: Nguyễn Thị Hậu

Di tích khảo cổ trong thành cổ Buda - Ảnh: Nguyễn Thị Hậu

Bảo tồn di tích cổ là làm cho chúng trở thành những “bảo tàng mở”, ngược lại những “bảo tàng mở” ấy mang lại sức sống cho di tích được bảo tồn. Điều đó tạo điều kiện cho công chúng có thể tiếp cận di sản văn hóa một cách dễ dàng nhất, tiếp nhận những giá trị lịch sử - văn hóa một cách phong phú, hấp dẫn nhất.

Các đô thị ấy cũng đã qua “một thời đạn bom, một thời hòa bình”, cũng từng chịu sức ép của quá trình “đô thị hóa, hiện đại hóa” và phát triển kinh tế sau chiến tranh, nhưng các di sản văn hóa được gìn giữ trân trọng trước hết là cho chính mình và rồi “hữu xạ tự nhiên hương” trở thành di sản của thế giới. Thành công ấy có được từ một điều giản dị: di sản văn hóa phải có một đời sống của chính nó, nhờ con người và vì con người.

Chuyện về những vòi nước cổ

2011-11-16T19:24:00.009+07:00

Vòi nước công cộng ở Prague (mới)

Vòi nước c63 ở Berlin
Ở thành cổ Buda
Trên đường phố ở Budapest
Sưu tầm trên mạng
Sưu tầm trên mạng
Ở Roma (ảnh Trương Quý)

Trong các thành phố châu Âu ta dễ dàng bắt gặp những vòi nước cổ trên đường phố.

Ngày xưa người ta xây những vòi nước công cộng dành cho kẻ lỡ độ đường hoặc chính người trong cộng đồng sử dụng. Thường bên vòi nước công cộng còn có cả bồn nước lớn có mái che dành cho các bà nội trợ mang quần áo đến giặt, cũng là nơi gặp gỡ chuyện trò, hò hẹn gái trai. Bây giờ chỉ còn lại những vòi nước trên hè phố, nhiều người lơ đãng không biết rằng mình vừa đi qua một chứng tích của cuộc sống từ vài trăm năm trước.

Vòi nước cổ thường được đúc bằng gang, dựng thành trụ trên vỉa hè hay gắn vào tường ngôi nhà ven đường. Miệng vòi có khi đúc thành hình miệng thú. Dòng nước từ vòi chảy nhè nhẹ thẳng xuống cống thóat nước phía dưới. Vòi nước dùng cần bơm tay hay tự chảy (do áp lực từ tháp nước) nhưng đều là nước sạch có thể uống được ngay. Hầu hết các vòi nước cổ được bảo tồn khá tốt: chúng được sơn chống rỉ, bệ gang hay bệ đá phía dưới được quét dọn thường xuyên không có rác làm nghẹt cống. Xung quanh vòi nước cũng sạch sẽ. Quan trọng là nguồn nước dẫn đến những vòi này luôn đảm bảo vệ sinh nên những người đi đường vẫn thường ghé miệng uống nước từ vòi một cách tự nhiên và thích thú. Uống nước từ vòi nước mà mạch nước có từ hàng trăm năm trước không chỉ là giải khát mà còn mang lại cảm giác dường như đang sống ở thời xa xưa.

Hệ thống cấp nước ở những thành phố này thời xưa gần như có chung một nguyên tắc: nước từ nguồn trên núi, từ sông hay suối, hoặc từ giếng bơm… đều được dẫn đến tháp nước chung của một thành phố (nếu thành phố lớn thì có nhiều tháp nước). Tại đó nước được lọc sạch và theo các ống dẫn về từng khu vực mà đầu tiên là đến các vòi nước công cộng. Sau này hệ thống nước vào từng ngôi nhà nhưng những vòi nước trên đường phố vẫn được duy trì để sử dụng. Sinh họat từ một nguồn nước nên cư dân có thói quen bảo vệ nguồn nước chung.

Không chỉ có vòi nước công cộng, các thành phố châu Âu còn có nhiều Đài phun nước ở quảng trường, có khi trong khu vườn, trong công viên… Tại những quảng trường – mở rộng từ giao lộ của những con đường chính trong thành phố, đài phun nước thường có các nhóm tượng nổi chìm mờ trong làn hơi nước phun ra từ chính những bức tượng ấy. Các tia nước được phun ra theo nhiều hình dạng khác nhau. Nước ở đây như chưa bao giờ ngừng chảy và du khách hầu như ai cũng dừng chân ghé lại, ngồi chơi trên bệ đá, khỏa bàn tay mình vào bể nước trong biếc, có thể hứng từ những tia nước ấy để uống hay để xoa lên mặt lấy phước, lấy may. Họ chụp hình, đôi khi những bức hình rất đẹp bởi phía sau màn nuớc bỗng ánh lên ngũ sắc cầu vồng… Những đài phun nước ở trung tâm thành phố, nhiều người cầm đồng tiền nhỏ, đứng quay lưng vung tay ném qua đầu mình xuống bể nước trước khi tạm biệt, để mong ước có ngày được trở lại nơi đây.

Chỉ từ câu chuyện vòi nước cổ hay những đài phun nước cũng cho ta biết về “quy họach đô thị” của những thành phố này từ hàng trăm năm trước. Nó được tính tóan đến từng chi tiết nhưng lại hữu hiệu lâu dài bởi vì không chỉ là việc xây dựng các công trình, nhà cửa, đường xá, quảng trường, đài phun nước, công viên cho cộng đồng, mà còn là những vòi nước trên đường cho từng khách bộ hành từng gia đình … Bài học giản đơn cho một “không gian đô thị bền vững”: Khi cộng đồng chú ý đến nhu cầu của từng con người thì mỗi con người cũng có ý thức gìn giữ không gian ấy cho cả cộng đồng.

VIẾT CHO SINH NHẬT CÔNG CHÚA BOOM BÓOM

2011-11-14T00:28:00.002+07:00

Sinh nhật Công chúa Bóom Bóom năm nay con đã đi làm được gần hai năm, nhưng trong mắt mẹ, con vẫn bé bỏng như ngày nào. Ngày mà con đi nhà trẻ, nhớ mẹ con bỏ ăn mấy ngày liền, cô bảo mẫu sợ mất điểm thi đua đòi trả con về cho mẹ. Ngày con đi mẫu giáo, mỗi sáng phải dỗ con bằng quần áo đẹp thì con mới chịu đến trường, chiểu phải dỗ con bằng bong bóng con mới chịu rời lớp. Ngày con học cấp 1, trưa về thấy bà lão bán trái cây ngồi ế ẩm bên hè, con nước mắt vòng quanh xin mẹ mua giùm vì tội nghiệp bà quá. Ngày con thi đại học, mẹ lo đứng lo ngồi còn con cứ tỉnh queo. Kết quả con đậu vào lọai điểm cao. Ngày con tốt nghiệp và đi học xa, tối nào cũng chat với con vậy mà mẹ chỉ mong đến hè đến Tết con về… Bao giờ cũng vậy, nhớ đến con gái mẹ là nhớ nụ cười hồn nhiên và đôi mắt trong veo lạ lùng…

Nhiều năm trước, khi mẹ dè dặt bước vào thế giới blog đầy hấp dẫn, một lần lang thang trên mạng, tình cờ gặp blog của một cô bé nào đó, theme rực rỡ có chú mèo kitty trắng thắt nơ hồng xinh xắn. Lướt qua những entry mẹ thấy quen quen, sao cô bé này có tâm trạng giống công chúa Boóm boóm nhà mình đến thế! Những suy nghĩ hồn nhiên và cũng thật sâu sắc, “người lớn” của cô bé làm mẹ phải giật mình. Nhìn lại nick name, đúng là con gái út của mẹ. Nhưng mà càng đọc mẹ càng “hết hồn”, có lúc phát cáu vì vừa đọc vừa phải đóan xem con viết gì. Trời ơi, từ ngữ kiểu gì mà tòan là bùn wé, chán như con gián, buồn như con chuồn chuồn, hồn nhiên như bà điên, em hok hỉu… và … Tóm lại là nhiều chỗ “hiểu chết liền”! Mẹ bèn comment mắng mỏ vài câu. Con gái tròn mắt ngạc nhiên, sao mẹ vào được blog của con, mẹ đã add con đâu? Mẹ cũng ngơ ngác, add là gì, mẹ chả biết, tự nhiên thấy thì đọc. Mà con viết bằng từ ngữ ở đâu ra vậy?! Con gái cười hihi, giời ơi, mèo béo ơi (đấy, suốt ngày gọi mẹ là “mèo béo”, dù mẹ thấy mình đâu đến nỗi…), bây giờ mọi người đều viết trên blog như thế, viết kiểu như mẹ “xưa rồi Diễm ơi” ai người ta thèm xem? Mà con đã chỉ cho mẹ nhiều cách trang trí sao blog của mẹ chẳng đẹp tẹo nào, trông “chuối cả buồng” lắm mẹ ui!

Bây giờ blog đã trở thành thế giới quen thuộc của mẹ con mình. Blog còn là nơi con nói về tình yêu thương dành cho cha mẹ, về tình cảm thân thiết của hai chị em, cả những lần con mượn blog để xin lỗi vì đã làm cho mẹ buồn lòng… Từ blog mẹ gần con hơn, hiểu con hơn qua những entry như thế. Và con - như một người bạn nhỏ - cũng hiểu mẹ hơn từ những gì mẹ không thể nói bằng lời…

Blog là nơi đầu tiên con đăng những truyện ngắn con viết, như những lời tự sự của tuổi mới lớn, đôi lúc buồn nhưng con vẫn nhìn đời thật trong sáng. Blog là nơi con tập dịch truyện mà giờ đây trên mạng nhiều người đã quen thuộc với nick Dennis Q và trông chờ những bản dịch online của con. Sách con dịch được in nhiều hơn sách của mẹ rồi đấy.

Blog là nơi kết nối con với bạn bè, nhiều người bạn đã thân thiết với con dẫu chỉ biết nhau qua blog. Thật vui khi có người bạn trẻ cũng yêu quý mẹ như con, và – điều này lạ hơn nè – nhiều người bạn của mẹ cũng làm “bạn” với con và thương yêu con, như mẹ. Hãy giữ cho blog luôn là ngôi nhà vui vẻ thân thiện và… hài hước, bởi cuộc sống của chúng ta vốn đã quá phức tạp và nhiều mệt mỏi.

Con gái vẫn bảo, con sẽ ở với mẹ đến khi nào mẹ chán mẹ đuổi… cũng không đi. Uh, để xem con gái có giữ lời không nhé? Thêm một tuổi, con sẽ trưởng thành hơn. Buớc vào đời hãy sống chân thành con sẽ nhận được nụ cười yêu mến từ những người xung quanh. Nếu những va chạm không tránh khỏi có thể sẽ làm con bị tổn thương thì con cũng hãy giữ mãi sự trung thực và đừng đánh mất trái tim nhạy cảm dịu dàng, con gái nhé!

CHIỀU MƯA

2011-11-13T16:36:00.000+07:00

Chớm đông, cuối mùa mưa mà Sài Gòn vẫn còn những cơn mưa bão như giữa mùa hè.

Ngày mưa, nếu công việc rảnh rỗi một chút, tôi thường ra ngồi ở bộ bàn ghế kê ngòai hiên. Ngồi và làm một việc gì đó, nghe tiếng mưa rào rào trên mái ngói, nhìn những hạt mưa đan xéo nối nhau rơi xuống mà tưởng như ai đó làm đứt sợi dây chuyền kết bằng những hạt pha lê trong suốt. Ngồi đó nghe hơi mát lạnh thấm vào da thịt, thấy mình trong veo…

Ngày mưa. Nếu không bắt buộc phải đến cơ quan (hay là có thể trốn được công việc), tôi mang laptop đến một nơi nào đó, một ly cà phê ít sữa thật đậm thật nóng, và lang thang trên mạng. Ngó nghiêng nhà người quen người lạ, buôn dưa với bạn lạ bạn quen, có lúc cười một mình (chắc lúc đó nhìn hổng giống con giáp nào) có lúc lại bần thần… Thế giới phẳng có quá nhiều điều dù không mấy quan tâm nhưng vẫn làm mình suy nghĩ.

Ngày mưa. Những chuyến đi hiện về. Này là họp hành này là cà phê vỉa hè, này là lang thang phố cổ bảo tàng di tích… Có lần được gặp người bạn chỉ quen qua mạng nhưng như thân thiết tự khi nào. Di chuyển liên miên, tưởng mọi cái đã trượt ra ngòai ký ức vậy mà vẫn còn neo lại đó. Đủ sức nặng để làm chùng cả ngày mưa.

Ngày mưa. Nếu đang phải làm việc dù gấp đến mấy cũng bứt mình ra, một phút thôi, để đắm mình vào cảm giác thật lạ kỳ khi mưa, dù “nắng mưa là chuyện của trời” từ bao giờ, đâu có gì là lạ khi cuộc đời đã mấy chục năm qua…

Ngày mưa… Chợt nhận ra quanh mình thật trống trải dù có khi ngồi cùng những người bạn. Dường như lúc mưa trái tim mình cũng trú mưa dưới một mái hiên nào đó, quanh nó là những trái tim xa lạ. Cùng bâng quơ chuyện trời mưa nắng, rồi những trái tim kia cũng lần lượt nhập vào dòng xe chảy ngòai mưa. Chỉ còn một mình nó. Muốn lao ra dầm mình trong màn mưa nhưng rồi lại thôi. Có ai ngăn cản đâu, chỉ là tự nó thấy không còn muốn phiêu lưu nữa.

Bỗng dưng muốn nhái một lời ca của Trịnh : Ngòai phố trời mưa… đôi tay anh là bếp lửa nồng…

Sài Gòn bây giờ bước ra đường là nắng, bụi, khói xe, đào đường, kẹt xe, lô cốt, hố tử thần… Không dễ có một ngày bình yên.

Ngày mưa để ký ức quay về cũng hiếm dần.

Mà thôi, cứ nhớ mãi làm gì cho nặng lòng... Cuộc sống giản đơn lắm, chỉ có con người là phức tạp, nhỉ...

KHẢO CỔ HỌC ĐÔ THỊ - BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN

2011-11-10T17:52:00.001+07:00

Việc bảo tồn di sản văn hóa thể hiện thái độ của con người, của xã hội, của thời đại đối với lịch sử. Hầu hết các quốc gia đều có Luật về bảo vệ di sản văn hóa, được cụ thể hóa bằng chính sách chủ trương bảo tồn các di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, những cổ vật, bảo vật quốc gia. Tuy nhiên hiện nay tình trạng nhiều di tích lịch sử - văn hóa bị hủy họai là khá phổ biến, nhất là ở những quốc gia đang phát triển. Từ mục đích phát triển kinh tế, dấu tích ít ỏi của lịch sử đã bị phá hủy, nhường chỗ cho những công trình hoành tráng với trang trí và vật liệu kiến trúc hiện đại. Tại các thành phố và những vùng đô thị hóa, việc “bảo tồn” hay di dời giải tỏa di tích để “phát triển” cũng đang bị đặt trên “bàn cân” mà trọng lượng thường nghiêng về phía “phát triển”. Vì vậy bảo tồn các di tích khảo cổ học đô thị như thế nào, để vừa xây dựng những đô thị có hạ tầng cơ sở hiện đại phục vụ dân sinh tốt, vừa bảo tồn di tích lịch sử - văn hóa và lưu giữ được giá trị di sản văn hóa đô thị, thực sự là một vấn đề nan giải.

Bảo tồn các di tích Khảo cổ học đô thị thường có hai giai đoạn:

- Đầu tiên là tiến hành thu thập thông tin dữ liệu từ nguồn sử liệu chữ viết và các dấu vết vật chất, qua đó những di tích và khu vực liên quan sẽ được nhận biết và kịp thời đưa vào bản đồ khảo cổ học của khu vực. Trên cơ sở đó lập kế hoạch nghiên cứu, ưu tiên khai quật trước những di tích đã bị xâm hại hay có nguy cơ bị xâm hại, như những di tích nằm trong khu vực quy hoạch xây dựng phát triển như những dự án mở đường giao thông hay các công trình công nghiệp lớn, kể cả khu vực mở rộng của các thành phố các đô thị. Mục tiêu của giai đoạn này là nhằm thông tin đến chính quyền đồng thời có những biện pháp tác động đến những ngành liên quan nhằm thiết lập sự hợp tác, thực hiện đồng bộ các kế hoạch.

- Khi lập dự án xây dựng tại những khu vực nói trên cần có sự tham gia của các nhà khảo cổ và bảo tồn di tích để họ tiến hành điều tra thám sát khu vực chuẩn bị xây dựng. Qua điều tra thám sát nếu phát hiện về di tích khảo cổ học có giá trị thì khẩn trương lập kế hoạch “khai quật cứu hộ” (salvage excavation) trước khi xây dựng công trình để hạn chế tối đa việc phá hủy di vật và di tích trong quá trình xây dựng. Các cuộc “khai quật cứu hộ” và quá trình nghiên cứu tiếp theo, nhằm phát hiện, thu thập, nghiên cứu giá trị của di tích, đồng thời đề xuất biện pháp bảo tồn, bảo vệ di tích và di vật phát lộ từ cuộc khai quật.

Đây là điều kiện nghiên cứu “lý tưởng” đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ trên cơ sở cùng mục đích cho một đô thị “phát triển bền vững”: Các nhà quản lý, nhà đầu tư xây dựng không lâm vào tình trạng phá họai di tích hay vi phạm luật bảo vệ di dản văn hóa, các nhà khảo cổ học cũng có điều kiện thuận lợi để khai quật nghiên cứu, không “gây trở ngại” cho quá trình xây dựng. Hai bên cùng chủ động về thời gian kinh phí và tiến độ công việc, mang kết quả tốt cho việc bảo vệ di sản văn hóa.

Hiện nay ở nước ta khá phổ biến tình trạng di tích khảo cổ học bị hủy hoại do xây dựng tự phát của cư dân, do tiến trình xây dựng “theo quy họach” của nhà nước. Các công trình trong các thành phố hầu như không được điều tra thám sát khảo cổ học trước khi xây dựng. Do đó bên cạnh “khai quật cứu hộ” (hay còn gọi là “khai quật giải tỏa”) các nhà khảo cổ thường phải tiến hành các cuộc “khai quật chữa cháy”, tức là khai quật khi di tích đã xuất lộ hay bị phá hủy, nhằm cứu lấy những di tích di vật còn lại. Công việc này rất phức tạp, vì bản chất khai quật khảo cổ học không chỉ là “tìm kiếm cổ vật” mà còn là nghiên cứu di tích. Khi di tích đã bị phá hủy thì việc khai quật càng cần cẩn trọng hơn để có thể mang lại thông tin và nhận định khoa học chính xác. “Khai quật chữa cháy” càng khó khăn hơn đối với những công trình dân sinh vì nó có ảnh hưởng lớn đến đời sống sinh họat của dân cư. Câu hỏi của ngày hôm nay “di tích hay dân sinh” là sức ép rất lớn đối với các nhà khảo cổ, nhưng câu hỏi “giá trị, ý nghĩa di tích di vật thế nào, vì sao không bảo tồn/ bảo vệ di tích đó?” mà các nhà khảo cổ học phải trả lời cho mai sau cũng đang đè nặng lên vai họ.

NHỮNG MẢNH VỠ (28)

2011-11-08T21:48:00.002+07:00

Phóng sinh

Ngày rằm tháng Bảy chủ nhà mời thầy chùa về tụng kinh, mua cá phóng sinh xuống hồ nước trước nhà. Bữa tối ăn món cá chiên giòn liền khen ngon. Thằng con hồn nhiên khoe: cá bắt trong hồ nước nhà mình đấy.

Chủ nhà vỗ đùi đánh đét: hay, tay này buông tay kia vớt, nhà mình vẫn được tiếng từ bi!

Halloween

Mới bước đến cửa mọi người đã nhao ra trầm trồ: Ồ! hóa trang ấn tượng quá! Nó giật mình bước vào phòng vệ sinh, một gương mặt lạ hoắc trong gương đang nhìn nó đầy nghi hoặc. Nó chợt nhớ: hôm nay vội đi nên nó không trang điểm gì cả, định bụng khi đến đây sẽ tìm mua một cái mặt nạ.

Mà có khi chẳng cần mặt nạ, vì có ai nhận ra cái mặt thật của nó đâu.

Phân công hợp lý

Rắn, rết và rùa ngồi nhậu với nhau. Nửa chừng hết rượu, 3 đứa bàn nhau xem đứa nào phải đi mua. Rắn nói để rết đi mua vì nó nhiều chân nên đi nhanh nhất. Rùa đồng ý, Rết hăng hái đi ngay. Rùa và rắn ờ nhà chờ hòai, ăn hết cả mồi mà rết vẫn chưa mang rượu về. Rắn bò ra ngóng thì thấy rết vẫn đang loay hoay ở cửa. - Trời, sao mày còn ngồi đây? – Tao đi giày chưa xong, rết đáp.

Sự có lý không phải lúc nào cũng hợp lý.

TIẾNG PHONG CẦM TRÊN ĐƯỜNG PHỐ POTSDAM

2011-11-06T21:36:00.002+07:00

Thành phố Potsdam một chiều tháng chín se lạnh nắng vàng rực rỡ.

Khu phố trung tâm tấp nập du khách, dãy cửa hàng nhộn nhịp người mua sắm, ăn uống, tán gẫu, dạo chơi… Bỗng đâu tiếng phong cầm rộn vang cả một đọan đường. Giai điệu của những bài hành khúc Liên Xô không lẫn vào đâu được. Tiếng nhạc kéo tôi đi về phía một nhóm mấy người đàn ông trung niên trong bộ quân phục Xô Viết vừa đàn vừa hát, chân dập nhịp nhàng, thân mình lắc lư theo tiếng nhạc sôi động. Lời hát tiếng Nga vừa quen vừa lạ. Lâu lắm rồi mới được nghe những giọng nam phối bè “đặc Nga” như thế.

Giai điệu làm sống lại một thời chưa xa, thời mà đối với nhiều người Việt Nam đất nước Liên Xô vô cùng thân thuộc dù có thể chưa từng đến đó. Tôi cũng chưa một lần đến nước Nga, chỉ biết và yêu mến nước Nga qua các tác phẩm văn học cổ điển và văn học Nga – Xô Viết. Rất nhiều tác phẩm đã được dịch và xuất bản tại Việt Nam, những dịch giả thời ấy thấu hiểu ngôn ngữ Nga giàu cảm xúc và đã chuyển ngữ bằng thứ tiếng Việt trong sáng, uyển chuyển và tinh tế. Qua đó “tâm hồn Nga” đến với người Việt Nam như không có khỏang cách không gian, không còn khỏang cách thời gian, chỉ còn sự đồng cảm sẻ chia của những CON NGƯỜI. Hồi nhỏ, khi biết đọc, cuốn sách đầu tiên tôi tìm thấy trong tủ sách của ba tôi là cuốn Bông Hồng Vàng của Pauxtopxki do Vũ Thư Hiên dịch. Tôi vẫn nghĩ đây là một may mắn vì số phận đã mang đến ngay cho tôi vẻ đẹp của văn học từ Bông Hồng Vàng. Cho đến bây giờ đây vẫn là cuốn sách tôi yêu qúy nhất, thường đọc lại mỗi khi muốn tìm cho mình một chốn bình yên, một niềm an ủi.

Suốt thời thanh niên, cùng nhiều bạn bè chúng tôi không ai không thuộc vài bài hát Nga, nhất là "Cachiusa" – bài hát quen thuộc đến mức mọi người đều nghĩ đây là một bài dân ca Nga. Những bài hát đến với người Việt từ những bộ phim nổi tiếng như "Pie Đại Đế", "Sông Đông êm đềm", "Khi đàn sếu bay qua", "Số phận một con người", "Bài ca người lính"... Đến những ngày đầu tháng 5/1975 thanh niên ở Sài Gòn cũng bừng bừng lời ca "Thời thanh niên sôi nổi" Lòng ta hằng mong muốn và ước mơ. Bàn tay son sắt giương cao ngọn cờ. Để ngàn đời bền vững Tổ Quốc ta. Trời cao muôn ngàn năm chói lòa... Rồi lời ca trầm hùng "Cả tình yêu trao cuộc sống có thấy chăng ơi cuộc đời tình ta thắm nồng" trong bài "Cuộc sống ơi ta mến yêu người". Vở kịch "Câu chuyện Irkust" được mọi người nhớ đến nhiều hơn từ bài hát "Xi-bê-ri nở hoa". Rồi ca khúc "Chiều Maxcơva" là một trong những bài hát trữ tình nổi tiếng chúng ta được nghe nhiều nhất mỗi năm vào những ngày lễ của nước Nga. Riêng tôi rất thích những bài hát mang âm hưởng dân ca Nga như bài “Cây liễu”, “Cánh đồng Nga”, “Tuổi 18”, “Cây thùy dương”…Còn nhớ có một thời gian tôi học tiếng Nga với một cô giáo người Nga. Ngày mùng 7 tháng 11 năm ấy trường tổ chức biểu diễn văn nghệ, khi nghe tôi hát bằng tiếng Nga “Tuyệt vời… những cánh đồng lúa nước Nga, người là tuổi trẻ là ước mơ của chính tôi…”, đôi mắt cô giáo rơm rớm. Từ đó cô luôn âu yếm gọi tôi bằng cái tên rất Nga là Natasa.

Những giai điệu Nga đã trở thành một phần ký ức tuổi trẻ chúng tôi.

Ở các thành phố châu Âu ta vẫn gặp những “nghệ sĩ đường phố”. Nhưng nhóm nhạc Nga trên đường phố Potsdam hôm nay đã cho tôi thêm một sự bất ngờ trong thời gian ngắn ngủi tôi ở nước Đức. Giữa thủ đô Berlin khu tưởng niệm các chiến sĩ Hồng quân trong thế chiến thứ 2 vẫn còn đó dù chính thể Liên Xô, Đông Đức không còn tồn tại. Và ở đây, nơi gắn liền với sự kiện Hiệp ước Potsdam lịch sử (1), những người đàn ông trong quân phục Liên Xô vẫn đàng hòang biểu diễn những bài hát Nga – Xô viết trên đường phố. Quen thuộc là thế nhưng khi nhìn những gương mặt Nga trong bộ quân phục, nghe những bài hát thân thuộc thủa nào, có gì đó ngậm ngùi…khiến tôi không thể dừng chân lâu hơn. Gần đó, trên ghế băng dài mấy người phụ nữ Đức ngồi nghe như đang hòa mình với bài hát, chân nhịp nhịp, đôi tay vung lên quay cùng điệu nhạc. Có lẽ họ cũng như tôi đang nhớ lại ký ức một thời đã qua.

Đi xa rồi vẫn nghe tiếng phong cầm day dứt một giai điệu thật đẹp mà cũng thật buồn “Giờ này anh về đâu, hỡi người bạn cũ cùng trung đòan, đã dấn bước cùng tôi trên chặng đường xa…”.

Trên bầu trời xanh cuối thu những đàn chim đã bắt đầu bay về phương Nam.

(10/2010)

Mắm kho cá linh và phạm trù đại lịch sử- macro history

2011-11-05T15:43:00.002+07:00

Phiếm luận của ông đồ Phạm Hoàng Quân

Bữa cơm chiều thứ bảy, vợ chồng bàn về thực đơn ngày mai, mình thỉnh thoảng mới ăn cơm ở nhà, bà xã ưu tiên cho quyền lựa chọn.

Ngày mai kho mắm, động vật gồm cá linh, tép sông và thịt ba rọi, chủ đạo là cá linh, thực vật gồm cà tím, khổ qua, tai tượng, bông súng, chuối sống, đậu rồng, dưa leo, rau thơm, …và phải tiến hành chùi rửa cái nồi đất cũ và kiếm mớ than củi nữa. Hình ảnh mấy con mắm sặc hiện lên, được nấu nhừ tan, vớt xương bỏ ra, nêm gia vị, bắc lửa liu riu thịt ba rọi xắt mỏng cho vô trước, kế đến là cà tím, khổ qua xắt miếng lớn, ớt cho vô, rồi đến tép, rồi sau cùng là mớ cá linh đầu mùa từ từ cho vô, khói than với khói hơi mùi mắm hoà quyện bay lượn. Tôi khoái chí với chủ trương đột ngột sáng suốt của mình, không kịp thời kho mắm ngày mai, tháng sau mà về thì cá linh lớn trộng, xương cứng ngắc.

Bàn bạc xong thực đơn ngày mai thì cũng vừa xong bữa, đi loanh quanh trong xóm một hồi, trở về nghe bà xã nói, anh ơi tháng này thiếu, mai 29 ăn chay.

!!!

Sự kiện nồi mắm kho cá linh không hình thành trên thực tế được có nhiều nguyên nhân, đầu tiên là do hệ thống lịch pháp, nông lịch hay lịch can chi hoặc gọi là âm lịch hay quen gọi là lịch ta có nhiều tháng thiếu, không như lịch tây chỉ một tháng hai 28 ngày dễ nhớ. Kế đến là do sự tác động hay ảnh hưởng của nền văn hoá Phật giáo, vùng đất nam bộ cổ Phù Nam này nhiều nhà không phải theo đạo Phật hẳn hoi nhưng có tục thờ Phật và ăn chay ít ngày trong tháng. Rồi việc ăn 2 ngày chay trong tháng ( rằm, mùng một) hay 4 ngày chay trong tháng (14, rằm, 30, mùng một) hay nhiều hơn lại là quy ước riêng của từng nhà. Lại phân nhánh mà nói, theo vùng địa lý thì nam bộ gần gũi với Phật giáo Nam tông, tông phái này vốn không ràng buộc việc chay mặn, nếu mấy vị tỳ kheo Tích Lan xửa xưa chịu đi bộ xa xa, để phái Nam tông chiếm lĩnh địa bàn trước khi Bắc tông từ Trung Hoa ập đến thì không chừng kế hoạch nồi mắm kho cá linh nhiều khả năng thành hiện thực. Lại rẽ một nhánh nữa mà nói, tại sao bảo rằng nồi mắm kho “ nhiều khả năng thành hiện thực”, tức chưa chắc chắn sẽ thành, bởi nếu không nhằm vào ngày chay mà do thời tiết, sáng sớm mưa bão ầm ào, chuyện chợ búa đành phải gác lại. Hoặc có khi không mưa không bão mà do tác động xã hội, tỉ như đột nhiên anh em bà con lối xóm rủ rê tiệc lớn tiệc nhỏ vân vân, tức cũng phải liệt vào những lý do gây trở ngại việc kho nồi mắm.

Kế hoạch kho mắm và bữa cơm mắm kho là tiền đề và kết thúc một sự kiện diễn ra cách nhau có một đêm, cuối cùng thành ra là một sự kiện chưa xảy ra. Mặc dù sự kiện chưa xảy ra nhưng cũng rút ra được bài học lịch sử như sau : Khi trù tính việc gì cần phải coi kỹ cả hai thứ lịch âm dương; xem thiên văn hoặc truy cập thông tin thiên văn nếu trình độ thiên văn chưa vững; tìm hiểu về không gian văn hoá đặc biệt là tín ngưỡng nơi địa bàn mà kế hoạch sắp thực hiện; tìm hiểu hoàn cảnh xã hội.

Sở dĩ kế hoạch kho nồi mắm cá linh bị thất bại, nguyên nhân chính là do nhân vật chủ trương chỉ chú trọng vào yếu tố địa lý phong thổ, thiếu quan tâm đến các yếu tố thời gian, không gian và con người như bài học lịch sử đã nêu.

Định Tường, tối Chúa nhật ngày 29 tháng Bảy âm lịch năm Tân Mão

Hiệu chỉnh vào tối ngày 31 tháng 8 năm 2011 tại Gia Định.

TuỔi trẻ cuối tuần, ngày 30/10/2011 đăng với bút hiệu HỒ VIÊN